Architektoniczne notacje

2020

4(64)

DOI: 10.37190/arc200403

Architektura zobrazowana

Tematem poruszonym w artykule jest percepcja archi-

tektury przy udziale procesów sensorycznych ze szczegól-

nym uwzględnieniem denicji takich cech obiektów, jak

kolor, forma, wielkość, faktura, temperatura. Celem pro-

wadzonych badań było zwrócenie uwagi na istotną funkcję

zobrazowanych przestrzeni, odgrywających rolę komuni-

katu zawierającego się w kodzie językowym, w którym

duże znaczenie ma charakter modelowej przestrzeni. Zja-

wisko zwrotnych relacji, zachodzących podczas procesów

percepcji architektury, ma bezpośredni wpływ na jakość

generowanego obrazu autorskiego. Traktowany jako dzie-

ło sztuki dany obiekt architektoniczny determinuje formę

przedstawienia-zobrazowania (przestrzeń zobrazowana),

skutecznie kierując uwagę na walory, szczegóły, zjawiska

Katarzyna Słuchocka*

Architektoniczne notacje

Architectural notations

Imaged architecture

This article aims to present the perception of architec-

ture through sensory processes with particular emphasis

on denitions of features of architectural objects such as

colour, form, texture, and temperature. The purpose of

the research was to highlight the important function of

imaged space as a carrier of a meaningful message en-

coded in a eld-specic language based on the nature of

model space. The feedback generated from the perception

of architecture directly aects the quality of the image

a creator (architect) has framed. The form of presenta-

tion (imaging) of an architectural facility predetermines

its status as a work of art. As art, it shall eciently focus

our attention on values, details and phenomena inherent

in specic places. Only then can it support the commu-

nication of the message it carries and assure successful

reception. The transformation of autonomous thoughts

into purely artistic means of expression conrms the pur-

posefulness of cognitive methodology as it leaves an open

* ORCID: 0000-0002-0492-2761. Wydział Architektury Politech-

niki Poznańskiej / Faculty of Architecture, Poznan University of Techno-

logy, e-mail: katarzyna.sluchocka@put.poznan.pl

notujesz przestrzeń linią proporcji

kształtem nakreślasz cel

ubrany w przyszłość

komponujesz miejsce zdarzeń

kontekstem koloru

fakturą wrażliwości

by kiedyś

odczytać zapisaną

inspirację ciągu dalszego

notujesz przestrzeń

K. Słuchocka

noting down space with the lines of proportions

with shapes pursuing the goals

envisaging the attire of the future

you set the scene of events

with the contrasting colours,

sensitivity of texture

to be able

to come back to the recorded

conception and to get inspired to continue your work

you are the creator of architectural notations

K. Słuchocka

24 Katarzyna Słuchocka

przynależne ściśle do określonych miejsc, co wzmac-

nia siłę przekazu oraz odbioru konkretnej architektury.

Transformacja autonomicznych rozważań na wypowiedź

plastyczną skutecznie obrazuje celowość stosowania ko-

gnitywistycznej metodologii, oferując możliwość prowa-

dzenia autokorekt w trakcie procesów projektowych, rów-

nolegle wskazując współzależności pomiędzy dziedziną

nauk technicznych i sztuk plastycznych.

Metodologia prowadzonych badań opiera się na ob-

serwacji oraz analizie odręcznych zapisów rysunkowych

i malarskich w powiązaniu z heurystycznym sposobem

podejścia do zagadnienia. Zakłada, że wybór spostrze-

żeń według zastanych określonych warunków percepcji

i kształtowania architektury, odniesiony do autonomicz-

nych działań w sferze notacji plastycznych w powiązaniu

z zarysowanym celem, jakim jest optymalizacja procesów

kształtowania architektury, wskaże skuteczność zależno-

ści i związki zachodzące między danymi wstępnymi, kon-

struując ciąg logiczny implikujący zastosowanie omawia-

nych wytycznych. Zakres tematyczny, w który wpisuje się

podejmowana w materiale problematyka, dotyka wielo-

płaszczyznowo traktowane środowiska twórcze oraz ba-

dawcze, które przez pogłębianie świadomości, wrażliwo-

ści i rozwijanie wyobraźni stanowić mogą źródło nowych

powiązań wykraczających poza przyjęte normatywne roz-

wiązania. Ich implementacja w mechanizmy dydaktyczne

oraz projektowe poszerza obszary badawcze, przekłada-

jąc się na skuteczność holistycznej percepcji architektury.

Materiał badawczy wykorzystany w opracowaniu opiera

się na wybranych pozycjach naukowych, na autopsyjnych

doświadczeniach i studium przypadku.

Czym jest architektura?

Niejednokrotnie zadawane pytanie nie pozostaje bez

odpowiedzi. Bez trudu znajdziemy tysiące denicji archi-

tektury różniące się od siebie nasyceniem emocjonalnym,

fachowością użytych sformułowań, trafnością, zależnych

od tego, kto, kiedy i w jakim celu je konstruował. Inaczej

pojęcie to, jak i samą formę architektoniczną, postrzegał

będzie architekt, inaczej historyk, wreszcie inaczej tak

zwany szary człowiek. Językoznawcy termin architektura

eksplikowali od greckiego słowa architekton, oznaczają-

cego głównego budowniczego, socjologowie bazowali na

licznych określeniach traktujących architekturę jako narzę-

dzie polityczne, ekonomiczne, umożliwiające prowadze-

nie dialogu ogółu z jednostką. Popularna w XIX w. de-

nicja przedstawiała architekturę jako sztukę kształtowania

przestrzeni. Podobny opis widnieje w wielu encyklope-

diach oraz słownikach. Czy jest to po prostu […] sztuka

projektowania i kształtowania budowli? Dyscyplina nauki

i wiedzy organizująca i kształtująca wszelkie przestrzenie

w formach niezbędnych do zaspokojenia materialnych

i duchowych potrzeb człowieka? [1, s. 12]. Czy to złożo-

ność procesów projektowych związanych z pojęciem ar-

chitektura, oscylujących wokół tworzenia, w konsekwencji

oferowania człowiekowi dedykowanej danym funkcjom,

a co za tym idzie konkretnemu odbiorcy przestrzeni?

Zgłębiając zagadnienie, na architekturę można spojrzeć

także jak na sztukę ograniczania przestrzeni, wyznaczania

door for self-corrections to be made over the entire design

process. This testies to the existing correlations between

engineering and ne arts.

The research methods we adopted consist in the ob-

servations and the analyses of hand-made drawings and

paintings in view of the heuristic approach to architectural

design and its perception. This methodology assumes that

the selected observations – made in the specic conditions

of perception of architecture and its designing – transposed

upon autonomous artistic activities in ne arts in relation

to a dened goal (being the optimisation of architectural

output) will eciently dene the interdependencies and

correlations between the input data, and will thus, form

a logical continuum, which implies the compliance with

the guidelines discussed herein. The topic that encom-

passes the core issues of this paper concerns both design-

ers and researchers in many elds of their profession. The

aforementioned professionals, by deepening their social

awareness, sensitivity and developing imagination, can

create new interrelations that might outstand the presently

used standard solutions.

If we can successfully turn their works into relevant

teaching and designing mechanisms, we shall be able to

successfully safeguard the holistic perception of architec-

ture. The research material used herein refers to selected

scientic publications, author’s own experience and case

study.

What is architecture?

This frequently asked question does not remain unan-

swered. Searching for the answer, we will certainly be

ooded with thousands of denitions saturated with the

emotional or eld-specic terms, whose accuracy will

depend on their author, time and purpose. The term “ar-

chitecture” and the “architectural form” can denote dif-

ferent concepts for an architect, a historian and for an

ordinary layman. Linguists derive the term “architecture”

from a Greek word architekton, meaning a master builder,

whereas sociologists refer to numerous opinions viewing

architecture as a political and economic tool for a dialogue

between a community and an individual. The denition

popular in the 19

century presented architecture as the

art of shaping space. Many encyclopaedias and diction-

aries include similar entries on architecture. Is this just

the […] art of designing and modelling engineering facil-

ities? A discipline of science and knowledge that systema-

tises and models all types of spaces into forms necessary

for the satisfaction of the material and spiritual needs of

man? [own translation] [1, p. 12]. Or is this a complex

entangle of architecture-related design processes, under-

lying the act of creation, and in consequence rendering

space dedicated to certain functions to meet the needs of

particular groups of space users?

Trying to precisely grasp the idea of architecture, one

might also see it as the art of delimiting space, drawing the

borderlines between the internal and external space, be-

tween the private and public space, between the open and

closed space, in other words the art of separating or even

fragmenting. Or even an art of appropriation of space (on

Architektoniczne notacje / Architectural notations 25

granic między tym, co wewnętrzne i zewnętrzne, co pry-

watne i publiczne, co dostępne i niedostępne, sztukę wy-

dzielania, czy nawet porcjowania jej fragmentów. Może

i narzucania charakteru konkretnej przestrzeni, tej w mniej-

szej czy też większej skali, narzucania woli/idei tego, kto ją

kształtuje…

W swoim holistycznym zasięgu architektura wydaje

się niedeniowalna. Pewne jest także, że potrzeby emo-

cjonalne użytkownika są równie ważne jak pragmatyczne.

Zważywszy na interdyscyplinarność procesów projekto-

wych, w których architekt zobligowany jest do porusza-

nia się pomiędzy obszarami wiedzy z zakresu konstrukcji,

budownictwa, materiałoznawstwa, zyki, techniki wzno-

szenia obiektów i wielu innych, opierających się nierzad-

ko na narzędziach cyfrowych, niewątpliwie jest dziedzi-

ną nauki i techniki (materia ta stanowi również istotny

element w programach kształcenia dla studentów wydzia-

łów architektury na uczelniach wyższych). Niewątpliwie

jest także dziedziną sztuki. W starożytności celem sta-

wianym przed twórcami było takie działanie, aby odbiór

wizualny obiektów architektonicznych traał w poczucie

piękna, a każdy detal stanowił element estetyczny całej

kompozycji, opierając się na odczuciach osób, którym

były dedykowane.

Architekturę w prosty sposób przyrównać możemy do

rzeźby, będącej dyscypliną twórczości plastycznej, tyle

tylko że wyposażonej w istotną składową, w funkcję.

Znaczący krok w kształtowaniu się form i idei rzeźby no-

woczesnej, zbliżającej obie, nastąpił w 2. połowie XX w.,

kiedy to malarstwo, rzeźba i architektura w swoim swo-

bodnym przenikaniu się, wzbogacane udziałem nowych

technik obrazowania, np. lasera lub wideo (praktykowa-

nych wcześniej przez kubistów) coraz bardziej zacierały

granice pomiędzy sferą architektury i sztuki. Powszechną

praktyką było wychodzenie poza statyczną bryłę rzeźby

i czasoprzestrzenność, przybierającą postać environment,

jak w projekcie AXER/DÉSAXER Daniela Buren, pre-

zentowanym w Neapolu czy Excentrique (S), anektującej

Grand Palais w Paryżu

. Sztuka performatywna, kojarzą-

ca się tu z precyzyjną kreacją wnętrza architektonicznego,

budzi poczucie przynależności instalacji i wnętrza, jedno-

cząc architekturę z dziełem sztuki. Na podobnych zasa-

dach aranżuje wnętrza, tyle że w skali krajobrazu, Christo

Władimirow Jawaszew z żoną Jeanne-Claude Denat de

Guillebon. Rozpościera pomarańczową kurtynę w Kanio-

nie Kolorado (1972) czy zmienia wygląd zewnętrzny Re-

ichstagu w Berlinie, opakowując go 110 tysiącami metrów

kwadratowych białej tkaniny (1995). Projektant mody, ar-

tysta przestrzeni publicznej? Czyni z architektury obiekt

rzeźbiarski czy traktuje ją jak modelkę dla szaty, w którą

zostaje przyodziana? Gdy spojrzymy choćby na realiza-

cje Franka Gehry’ego, nasuwają się podobne skojarzenia.

Rzeźby w czystej postaci postrzegane w kontekście od-

bioru zewnętrznego form. Powiązanie sztuki projektowej

W 2015 r. francuski artysta, Daniel Buren, stworzył instalacje in

situ, ożywiającą atrium Muzeum Matki w Neapolu, poprzez zastosowa-

ne tae luster i duże płaszczyzny barwne, w drugim przypadku wyko-

rzystując kolorowe, dużych rozmiarów szklane okręgi, mocowane na

stalowych nogach w przestrzeniach Grand Palais w Paryżu w 2012 r.

a small or large scale) by subordinating it to the viewpoint

of its designer…

The holistic range of architecture seems to eective-

ly escape any attempts at capturing it within any deni-

tion framework. We all know that the emotional needs of

the users of architectural facilities are equally important

as their living needs. Accounting for the interdiscipli-

nary nature of design processes, which require an archi-

tect to refer to dierent areas of knowledge in the eld

of engineering, construction, materials science, physics,

construction technologies and many others, the elds of

which often involve the use of digital tools, we can arrive

at the conclusion that architecture is without doubt a part

of science and technology (this engineering part of archi-

tectural know-how is also an important component of the

study program developed for the students at the faculties

of architecture at universities). Without doubt, it is also

an artistic eld. In the Ancient times designers aspired

that the visual appearance of their architectural facilities

should evoke the feeling of beauty. Each detail was in-

cluded in the overall composition for aesthetic reasons

with the feelings of addressees in mind.

We can easily compare architecture to sculpture, a eld

of ne arts, yet, architecture will be a broader concept,

extended with an important component, namely: function.

A crucial step towards bringing the shaping of forms and

the ideas of modern sculpture closer together was made

in the 2

half of the 20

century. Painting, sculpture and

architecture, furnished with new features by new imag-

ing technologies, e.g., laser or video (pioneered by cub-

ists), could freely penetrate into one another, thus blur-

ring the borderlines between the architectural and artistic

zones. Going beyond a static body of a sculpture and its

rigid time and space correlation was a common practice,

demonstrated through the so-called environment form as

in the project called AXER/DÉSAXER by Daniel Buren,

shown in Naples, or Excentrique (S), annexing Grand

Palais in Paris

. Performing arts, here associated with

the precision of the interior design of an architectural fa-

cility, evoke the feeling of adherence of the t-out and

the interior, which blends architecture with a work of art

into one whole. Similar interior design principles, though

in the scale of a landscape, were observed by Christo

Wladimirow Jawaschew and his wife, Jeanne-Claude De-

nat de Guillebon. He spreads an orange curtain in the Col-

orado Canyon (1972) or changes the external appearance

of the Reichstag in Berlin by wrapping it with 110,000

square meters of white fabric (1995). Was the author

a fashion designer or a public space performing artist? Did

he turn architecture into a work of sculpture or into a fash-

ion model dressed into a fashionable costume? Works

of Frank Gehry bring to mind similar associations. Pure

sculpture is perceived in the context of the external recep-

tion of forms. It is obvious that we can nd some common

In 2015, a French artist, Daniel Buren, specially conceived an in

situ installation for the Madre’s atrium in Naples by applying mirrors and

large coloured surfaces, the other installation mentioned was made with

the use of large, colourful glass circles supported with steel agpoles,

sequentially displayed in the large space of Grand Palais in Paris in 2012.

26 Katarzyna Słuchocka

ze sztuką czystą wydaje się oczywiste, jak w założeniach

realizowanych przez reprezentantów Bauhausu.

Idea wychowania przez sztukę aprobuje słuszność sto-

sowania metodologii, skupiając się na zdecydowanie szer-

szym traktowaniu samej architektury i bazowaniu na jed-

nocześnie pogłębiającej się wrażliwości oraz wyobraźni.

Wpływ na rozwój tej ostatniej ma aktywność na polu

plastycznym. Poprzez rysunek, malarstwo czy inne for-

my zapisu gracznego możemy ją rozwijać i modelować,

co z powodzeniem udowadnia M. Misiągiewicz w mono-

grai O prezentacji idei architektonicznej [2], L. Maluga

w monograi Autonomiczne rysunki architektoniczne [3]

czy N. Bingham, prezentując zbiór wybitnych, architek-

tonicznych zapisów plastycznych [4]. W zwięzły, obra-

zowy sposób przedstawia przykłady koegzystencji sfery

wrażliwości twórczej i projektowego zmysłu A. Bahamon

w opracowaniu Sketch: Houses, How Architects Conceive

residential Architecture [5]. Wieloaspektowa wrażliwość

na otaczającą nas rzeczywistość ukazana została w pozy-

cji Rysunek – zmysł architektury, skupiając uwagę na ze-

branych przez M. Orzechowskiego esejach dotyczących

architektury oraz autorskich, rysunkowych, malarskich,

gracznych zapisach przestrzeni [6].

Uaktywnienie tego ośrodka inspiracji skutkuje w my-

śleniu przestrzennym, lepszej percepcji otaczającej nas

rzeczywistości, uwrażliwia. Uważne patrzenie poszerza

horyzonty, otwiera nowe płaszczyzny, zwłaszcza twór-

cze i projektowe, płaszczyzny autorskich wyobrażonych

przestrzeni, usprawniając działania adeptów architektury

i tych czynnie już działających na rynku pracy. Stosowa-

ne w ramach zajęć ze studentami techniki sztuk plastycz-

nych stanowią podstawy rozwoju osobowości twórczej

przyszłych architektów. Reprezentowane przez różnorod-

ne wypowiedzi, zależne od etapu procedury projektowej,

spełniają swoje zadania wielostronnie.

Komunikat ↔ rysunek lustro ↔

autograf twórczy ↔ dokument ↔

źródło poznawcze

Fenomenem architektonicznych zapisów rysunkowych

jest ich unikatowy charakter, funkcja komunikatywna,

edukacyjna [3]. Podnoszą świadomość teorii i praktyki

zawodowej, wprowadzają jednocześnie pierwiastek świe-

żości, wynikający z indywidualnych cech autora. Klasy-

kując wykonane ręką architekta notacje graczne pod

względem rodzaju przypisanej im funkcji, możemy wy-

różnić co najmniej pięć kategorii.

Komunikat

Pierwsze szkice, zapisy myśli architekta, rozpoczynające

fazę projektową obiektu są przeobrażeniami idei w osta-

teczną formę architektury. Jako szybkie notatki, przybiera-

jące postać obrazu, pozwalają odbiorcy, którym jest poten-

cjalny klient, lepiej zrozumieć konkretyzowane myśli. Są

podstawą dialogu, rodzajem formalnego komunikatu. W tej

fazie kreacji bardzo często odbiorcą jest sam projektant.

Autorskie, graczne wypowiedzi w sposób multidyscy-

plinarny poddawane są komparacji z przechowywanymi

grounds that a design process and pure arts share, i.e., the

assumptions of the Bauhaus school of art implemented in

the works of its followers.

The idea of education through art approves the correct-

ness of applying the methodology, focusing on a much

broader approach to architecture itself and on the basis

of simultaneously deepening sensitivity and imagination.

Imagination can be developed through artistic activity.

Drawing, painting or any other forms of graphical rep-

resentations of the world around us underlie the imagina-

tion development and modelling, this position is held by

M. Misiągiewicz, in her monograph O prezentacji idei ar-

chitektonicznej [About the presentation of an architectural

idea] [2], by L. Maluga, in his monograph Autono micz-

ne rysunki architektoniczne [Autonomous architectural

draw ings] [3] or by N. Bingham in the collection of out-

stand ing architectural drawings of high artistic value [4].

A. Bahamon in a concise and illustrative manner presents

particular examples of coexistence of creative sensitivity

and design skills in his work Sketch: Houses, How Archi-

tects Conceive Residential Architecture [5]. Extensive sen-

sitivity to multifaceted aspects of the surrounding world

is in the focus of Rysunek – zmysł architektury [Drawing

– a sense of architecture], a set of essays on architecture

and the drawings, paintings and other graphical rep-

resentations of space, collected by M. Orzechowski [6].

Activation of sensitivity can inspire our spatial think-

ing and improve the perception of the surrounding reali-

ty; in other words it can sensitise us. Careful observation

can widen our horizons, open up new creative and design

perspectives or perspectives of imagined spaces. It can,

moreover, facilitate the work of architect trainees and ac-

tive professionals. The ne arts techniques the students

learn in accordance with their study program constitute

the foundations for their creative and personal develop-

ment in the architectural career. Expressed through a vari-

ety of means, irrespective of the design stage, these tech-

niques do meet multiple criteria of professional tasks.

Message ↔ drawing mirror ↔

identification mark ↔ document ↔

source of knowledge

The phenomenon of architectural drawing records is

their unique character as well as their communicative and

educational functions [3]. It increases the awareness of

both theoretical and practical professional issues, at the

same time introducing some fresh element originating

from individual traits of the creator. Classifying the hand-

made architectural drawings (graphical notations) by their

allocated function, we can distinguish at least ve func-

tional categories.

Message

The rst sketches, i.e. records of the architect’s thoughts

which start the design phase of a building, constitute the

transformation of the idea into the nal form of architec-

ture. Quick pictorial notes enable the addressee, a potential

client, to better understand the ideas captured in a physical

Architektoniczne notacje / Architectural notations 27

form. They underlie a specic kind of a dialogue between

the author and the viewer, where the author themselves is

often the viewer as well. The original output is multi-disci-

plinarily compared with short-term memory sensual infor-

mation on a given idea [7]. The set of previously adopted

signals describing the phenomenon being developed is

a kind of a buer stock of sensual, pictorial information,

including visual data from iconic memory, short-term

memory images and many traces of the long-term mem-

ory visual code. Cognitive attention in combination with

the selective function are close-coupled with motivation-

al tensity – in this case – related to the design task. The

process takes place in the individualisation area which

is responsible for past experiences and the ability to use

the privi leged signals that are relevant for the purposeful

action which is planned or being implemented. Increased

motivation for work translates into the work rate and qual-

ity of designed architecture.

Drawing mirror

A designer who is experienced and open to comments

can take advantage of the opportunity when the eect of

their work (conceptual sketch, schematic design) is con-

fronted with the idea. A “controlled opportunity” contrib-

utes to the increase in the aesthetic value of the work and

its higher quality, irrespectively of the industry sector the

work falls in. A handwritten note – quick sketch, initial

sketch, autonomous drawing – are terms that embrace the

merit of the issue. Thoughts swirling while working on

a given solid gure and space are the unrestrained energy

of the combination of guidelines, restrictions and one’s

own vision that are on a collision course with one an

other.

The synergy originating from experience, time compres-

sion and the resulting rate of the reaction of ongoing pro-

cesses are the mechanisms that cannot be handled by the

computer. Time lapsing from the moment an imaged rep-

resentation is coined in the brain, through data entry into

an electronic le, until the reaction triggered on the screen

of the data carrier is much longer than the time needed to

make a quick, hand-made note, reecting the results of the

mental process. Pressing ENTER takes denitely more

time than getting down on paper a note that pictures the

output of thinking. Moreover, it frequently happens that

due to the attention distraction caused with the ENTER

key and constant clicking on it, we tend to inhibit the orig-

inal, imagined vision. Detecting discrepancies between

the visualised shape of the form and the one noted down

on a paper drawing is related to increasing the pace of

work and, most of all, it accelerates achieving the desired

eect. Detecting errors is half of the success. Repetitive

acts (multiple verications of the drawings) turn into para-

behavioural activity saved in long-term memory as ele-

ments – keys for understanding and evaluation, resulting

in progressive action.

Identification mark

Following the adopted classication criteria, the archi-

tectural drawing, the immediate product of our thoughts,

w pamięci krótkotrwałej informacjami zmysłowymi danego

wyobrażenia [7]. Zbiór sygnałów opisujących aktualnie

opracowywane zjawisko jest swoistym buforem groma-

dzącym treści o charakterze obrazowym, także wizualne,

z pamięci ikonicznej, wyobrażenia z pamięci krótkotrwałej

oraz liczne ślady z kodu wizualnego znajdującego się w ma-

gazynie pamięci długotrwałej. Uwaga kognitywna w połą-

czeniu z funkcją selektywną sprzężona jest z napięciem

motywacyjnym, w tym przypadku – napięciem związanym

z zadaniem projektowym. Proces ten odbywa się w stree

zindywidualizowania, odpowiedzialnej za posiadane do-

świadczenia i umiejętności wykorzystania uprzywilejowa-

nych sygnałów, mających znaczenie dla planowanego lub

realizowanego celowego działania. Wzrost motywacji do

pracy przekłada się na tempo pracy oraz jakość projektowa-

nej architektury.

Rysunek lustro

Doświadczony, otwarty na uwagi projektant w mo-

mencie konfrontacji efektu pracy (szkic zalążkowy/ide-

owy) z wyobrażeniem potra konstruktywnie wykorzy-

stać przypadek. Kontrolowany przypadek ma wpływ na

zwiększenie walorów estetycznych dzieła, podwyższenie

jakości, niezależnie od dziedziny, do której zaliczamy wy-

konywaną pracę. Odręczna notatka (szybki szkic, szkic

zalążkowy, rysunek autonomiczny) to sformułowania

zamykające w sobie istotę problemu. Myśli kłębiące się

podczas pracy nad daną bryłą, przestrzenią to zasób nie-

pohamowanej energii splotu wytycznych projektowych,

ustaleń branżowych z własną wizją. Synergia mająca

źródło w doświadczeniu, kompresja czasowa oraz wyni-

kające z ich powiązania szybkie tempo reakcji zachodzą-

cych procesów są mechanizmami, których nie jest w sta-

nie poskromić komputer. Czas upływający od powstania

wyobrażenia, poprzez wprowadzenie w zapis elektro-

niczny, do pojawienia się reakcji na monitorze nośnika

elektronicznego jest nieporównywalnie dłuższy od czasu

wykonania szybkiej, odręcznej notatki, obrazującej efekt

myślenia. Ponadto, bardzo często, poprzez rozproszenie

uwagi na tzw. klawisz ENTER i związane z nim czynności

tracimy kontakt z pierwotną istotą wyobrażenia. Wykrycie

rozbieżności pomiędzy kształtem wizualizowanej formy

a przelanym na płaszczyznę rysunku zapisem łączy się ze

zwiększeniem tempa pracy i przyspiesza uzyskanie pożą-

danego efektu. Detekcja błędów stanowi połowę sukcesu.

Powtarzalność zachowań (wielokrotna werykacja zapi-

sów rysunkowych) powoduje przekształcenie się tychże

w czynności parabehawioralne, kodujące się w pamięci

długotrwałej jako elementy-klucze, służące poznaniu

i oce nie, w konsekwencji implikujące progres.

Autograf twórczy

Podążając dalej tropem klasykacji, możemy uznać ry-

sunek architektoniczny, natychmiastowy produkt naszej

myśli, za znak tożsamości twórczej, o czym świadczy spe-

cyka kreski, gestu, rodzaj użytego narzędzia. Rysunek

wstępny, szkic zalążkowy jest zobrazowaną ciągłością,

doskonałą pod względem wierności ideowej. Funkcjonuje

28 Katarzyna Słuchocka

jako autograf, od niechcenia stawiany na przypadkowo

uchwyconym fragmencie nośnika, jako autograf wrażli-

wości przestrzennej, a specyczne cechy powtarzające się

w zapisach rysunkowych, przypisywane do konkretnych

zbiorów prac, utożsamiane zostają z postacią autora. Na

tę środowiskową rozpoznawalność twórcy wpływa bu -

dowanie drabiny rozwoju osobistego, wspomagane nie-

ustannie pogłębiającą się wyobraźnią oraz dynamicznym

rozwojem myślenia abstrakcyjnego. Wciąż udoskonala-

na umiejętność reprezentowania otoczenia, o zmysłowej

genezie, poparta kontynuacją pracy celuje w swoistą au-

tonomiczność wypowiedzi artystycznej, skutkując wyjąt-

kowymi efektami, będącymi tzw. działalnością uboczną

architekta.

Dokument

Rysunki, szkice, obrazy stanowią równocześnie ogni-

wo wiążące często niezależne sfery obszarów motywa-

cyjnych oraz pól naukowych, także istotny dokument

w dynamicznym procesie kształtowania środowiska ze-

wnętrznego człowieka. Dowodzą interdyscyplinarności

specyki zawodu architekta, kreującego w sposób inży-

nierski konkretną przestrzeń, dodając do niej czy uzupeł-

niając kolejne elementy układanki w sposób świadomy,

z pełną odpowiedzialnością podjętych decyzji, wykorzy-

stując wszelkie walory kontekstu z zamierzeniami dobrej

kontynuacji dzieł podjętych przez budowniczych z lat

ubiegłych. Są materiałem reklamowym/wizytówką, po-

wstają w pracowniach, skrywane w szuadach, w tecz-

kach z pracami już archiwalnymi. Stanowią dopełnienie

wizji projektowych, penetrując zaułki wyobraźni, obrazu-

jąc kody myślenia twórczego. I te ledwo dotknięte ideą

w przelocie krzyżujących się dylematów decyzyjnych,

i te domknięte, gotowe od razu, by zaistnieć na ścianach

prestiżowych galerii to doskonałość daleka od iluzorycz-

nego przedstawiania rzeczywistości, pełna realizmu pro-

jekcji twórczej przypisywanej konkretnym elementom

składowym przestrzeni na bazie fundamentów dyscyplin

związanych z pracą architekta. Są przy tym inspirującym

przykładem popularyzacji sztuki, jaką jest architektura,

pretendując do miana niezależnych dokonań artystycz-

nych, bezwzględnie wymagających ochrony konserwa-

torskiej i uwzględniania w zasobach dorobku dziedzic-

twa kultury.

Źródło poznawcze

Traktowane przedmiotowo zbiory szkiców zalążko-

wych, szkiców-baz wyjściowych do zasadniczej fazy pro-

jektowej, rysunków konfrontacyjnych monochromatycz-

nych i z użyciem koloru to w przeważającej większości

gotowy materiał inicjujący, czyli koncepcja obrazu. Fa-

scynacje architekturą stanowią popularny temat podejmo-

wany w sztuce, lecz w przypadku jej interpretującej formy

mamy do czynienia z wielofunkcyjną rolą przekazu. Ar-

chitektura zobrazowana, komentarz na temat elewacji rzu-

tów, przekrojów konkretnych obiektów jest częścią proce-

su tworzenia oraz potwierdzeniem zależności pomiędzy

wartością struktury projektowej a wartością obrazu pla-

created with the use of a specic line, gesture or tool

can be considered a mark of creative identity. An initial

drawing or a conceptual sketch represent continuity in

a graphical form, characterised with perfect loyalty to the

idea and function as an autograph “negligently” signed on

some random piece of a medium, the autograph of spatial

sensitivity. Specic features repeatedly found in drawing

representations are attributed to the sets of works and

these identify the originator. This industry recognition of

the creator is fostered through a ladder of personal devel-

opment aided by continually ourishing imagination and

dynamically developing abstract thinking. The continu-

ously perfected ability of sensitive representation of the

environment, demonstrated in continuous work, aims to

produce autonomous artistic expressions that render the

exceptional “side eects” of design processes.

A document

Drawings, sketches and pictures represent a link that

connects independent motivational areas and scientic

elds; they, moreover, are important documents that cap-

ture the dynamics of the process of shaping human envi-

ronment. They prove the interdisciplinarity of the archi-

tectural profession that shapes space through engineering

solutions, which supplement or complement the urban

texture with subsequent elements of a puzzle, mindfully,

with full responsibility for the decisions taken, taking ad-

vantage of all the qualities of the context, meaning to con-

tinue well the job of the former “constructors”. They make

up specic advertising material created in the studios, hid-

den in drawers or briefcases with archive footage, comple-

menting the design visions, penetrating the cul-de-sacs of

imagination, depicting the codes of creative thinking, and

the ones uncompleted because of intersecting decision di-

lemmas and – the completed ones – ready to be hung on

the walls of prestigious galleries. They are the perfection

themselves that is far from the illusory portrayals of the

reality but oers a full range of realistic creative visions,

attributed to particular space components based on disci-

plines related to the architect’s work. They are, at the same

time, an inspiring example of popularisation of the art of

architecture, aspiring to be an independent artistic accom-

plishment, essentially requiring the conservator’s protec-

tion and inclusion in the national heritage resources.

Source of knowledge

Approached objectively, collections of conceptual

sketches, sketches used as the bases of the output data for

the basic design stage and monochromatic and colourful

idea confronting drawings largely represent ready-made

materials initiating the conception of a given image. Fasci-

nations with architecture make up a popular theme in arts,

however, should these works of art assume an interpreta-

tive form, we would be challenged with a multifunctional

role of the message. Imaged architecture, a commentary

on the elevation projections or cross-sections of particular

buildings, is an inherent part of the creative process and

a conrmation of interdependencies between the value of

Architektoniczne notacje / Architectural notations 29

stycznego. Intuicyjne mechanizmy synergii prowadzą nas

na płaszczyzny wyobraźni, psychologii oraz sztuki, gdzie

wspierane doświadczeniem zawodowym konstytuują się

w postać obiektu architektonicznego. Ten postrzegany

jako dzieło sztuki lub po prostu inspiracja, prowokująca

wypowiedź plastyczną, oferuje kolejne poziomy syste-

mów poznawczych. W interpretacji przestrzeni, poprzez

podejście emocjonalne i reakcję wywołaną obserwacją

oraz przeżyciem wynikającym z odbioru wrażeniowego,

odnajdziemy dualizm znaczeniowy. To przekłada się na

ukonstytuowanie zapisu dającego subiektywną, ale jed-

nak informację na temat obrazowanej rzeczywistości,

podlegającej ocenie w zakresie kompozycji, ekspresji,

kolorystyki, gestu. Zobrazowane projekcje pełnią funk-

cję translacji z języka projektowania, jak części zdania,

naprowadzają na hipotetyczny kierunek ciągu dalszego

zdarzeń i poddane zostają reinterpretacji.

Bardziej niż produkcja tak zwanych dzieł sztuki w ak-

tywności twórczej architektów interesujące jest to, w jaki

sposób sztuka obrazowania architektury może być plat-

formą do zrozumienia otaczającej rzeczywistości i jakie

mogą z tego płynąć korzyści. Przy tworzeniu artefaktu na

bazie artefaktów następuje implikacja kolejnych oraz rein-

terpretacja. W konsekwencji poszerzone zostaje spektrum

bodźców percepcji przestrzeni, równocześnie udostępnia-

jąc społeczeństwu temat do prowadzenia konstruktywnej

polemiki. Interpretacja, autorski zapis plastyczny zaobser-

wowanej formy technicznej, jest nośnikiem myśli inży-

nierskiej oraz impulsem do poszukiwań w obszarze indy-

widualizacji deniowania przestrzeni, podkreślając istotę

oddziaływania obrazem na wyobraźnię odbiorcy. Zwraca

uwagę na nieograniczone możliwości upowszechniania

idei architektonicznych, uaktywnia i prowokuje do dal-

szego dialogu, tworząc jednocześnie nową jakość. Nowa

jakość jest tu swoistym pośrednikiem, którego zadaniem

jest wprowadzenie odbiorcy w pożądany stan psychiczny,

z naciskiem na emocje, procesy poznawcze. Przenikanie

jakości architektonicznych do medium malarstwa, graki,

rysunku transmituje najistotniejsze przekazy treściowe na

grunt dwuwymiaru, poszerzając grono odbiorców inter-

pretujących architektoniczne struktury.

Percepcja przestrzeni architektonicznych oparta na

ocenie walorów kompozycyjnych oraz inuencji na od-

biór emocjonalny wraz z przenikaniem w sfery psychicz-

ne człowieka wygenerowała trzy wątki interpretacji,

przekładające się na charakter wypowiedzi malarskiej,

a odnoszące się do klasykacji przestrzeni na toksyczną,

transparentną i tożsamą.

Życie (K. Słuchocka) i Wartość podwójna (K. Słuchoc-

ka)

są to prace mające w swym ideowym założeniu od-

niesienie do Muzeum Żydowskiego Daniela Libeskinda

w Berlinie (il. 1, 2). Surowa forma obiektu wykreowany-

mi przestrzeniami budzi głęboko poruszające człowieka

emocje, pobudza do reeksji, przywołuje wspomnienia,

Obrazy Życie oraz Wartość podwójna prezentowane były m.in.

na wystawach indywidualnych: Kontynuacja w Galerii u Jezuitów w Po-

znaniu (2015), Proces – malarstwo, Galeria odNOWA, ASP im W. Strze-

mińskiego w Łodzi (2015) oraz Konteksty w Galerii Sztuki Współcze-

snej Prol w Poznaniu (2016–2017).

a design and a work of ne arts. Intuitive mechanisms of

synergy will refer us to the imagination, psychology and

art. Only then, supported with professional experience,

can these mental processes assume a tangible form of an

architectural work, which, if perceived as an artefact or

a provocative inspiration for further artistic expressions,

can activate further and further cognitive mechanisms.

Interpreting space via the emotional approach, the obser-

vation triggered response and sensory feedback, we are

able to nd the dualism of meaning. This way, we create

a carrier of information, even if of subjective nature, about

the imaged reality, further assessed for its composition,

means of expression, colour scheme and gesture. Projec-

tions captured in images translate into the language of de-

signing and, like sentence parts, guide us towards further

development of the story, which will be next the subject of

many reinterpretations.

The artistic activity of architects is more focused on

how the art of pictorial representation of architecture can

become the common grounds for the understanding of the

reality around us and how we can all benet from it rather

than on the production of the so-called works of art itself.

Creating artefacts based on other artefacts implies innite

creative options and unlimited reinterpretations. This in-

volves the broadening of the range of stimuli of spatial

perception and furnishes the society with ideas for a con-

structive polemic. Interpretation, the artistic record of the

observed technical form by the author, becomes a carri-

er of the engineering thought and a trigger for searches

in the individualisation area for the denitions of space.

It underlies the signicance of the visual impact on the

imagination of the viewer. It, furthermore, highlights the

unlimited opportunities for the propagation of architectur-

al ideas and fosters continuation of a social dialogue by

creating new quality. This new quality serves as a specic

intermediary hired to put the viewer into the target mental

state (with the focus on the emotions and cognitive pro-

cesses). Permeance of the architectural quality into paint-

ings, graphics or drawings entails the transposition of

the key messages of the architectural facilities onto a 2D

plane, thus, engaging wider and wider circles of the pub-

lic into this innite chain of interpretations of the works

of architecture.

Perception of architectural space, based on the assess-

ment of composition and emotional impact, intertwined

with the metal processes has underlain three interpreta-

tive directions aecting the pictorial means of expression,

which correspond to the classication of space into trans-

parent, identiable and toxic.

Life (K. Słuchocka) and Twice the Value (K. Słuchoc-

ka)

are the conceptual references to the Jewish Museum,

created voids evoke deep feelings by their asceticism and

The paintings entitled Life and Twice the Value have among oth-

ers been displayed at individual exhibitions: Kontynuacja [Continuation]

in the Jesuit Gallery in Poznan (2015), Proces – malarstwo [Process

– painting], odNOWA Gallery, W. Strzemiński University of Fine Arts

in Lodz (2015) and Konteksty [Contexts] in Prol Modern Art Gallery

in Poznan (2016–2017).

30 Katarzyna Słuchocka

obrazy z tamtych lat. Wzrusza. Poprzez ascetyczność,

wystudiowaną ilość światła wpadającego w dokładnie

naznaczone przestrzenie architekt prowokuje bezpośred-

nie skojarzenia z miejscami, o których świat wolałby nie

pamiętać. Bez słów, bez fotograi, bez wyjaśnień staje-

my się uczestnikami symulacji sytuacyjnej. Perfekcja

projektowa. Architektura, jak wrażliwe naczynie dla ryt-

mu kroków po podłodze, dla skupienia […] [8, s. 12] nie

potrzebuje eksponatów, by opowiadać historię. Cytuje

czas. Tu czysta forma architektoniczna kreuje odczucie,

niesione ze sobą na długo. Libeskind zaprojektował per-

fekcyjnie przestrzenie toksyczne. Osiągnął zamierzony

cel implikowania głębokich, bolesnych doznań, po części

uświadamiających nam, co działo się za bramami obozów

koncentracyjnych. Malarski „aneks do…” kolorystyką

staje w opozycji do całości założenia muzeum. Szarość

betonu wyrażana w większości zgaszonymi czerwieniami

i rdzą metaforycznie formułuje wewnętrzny, zdławiony

provoke the visitors to reection, bring back the unsettling

memories and images from the past. The atmosphere is

very touching. The asceticism of form and limited amount

of daylight are the artistic means the architect uses to bring

to mind direct associations with places the world would

rather forget about. We become participants of a situa-

tional simulation deprived of any words, photographs or

explanations. Design perfection. Architecture like a sensi-

tive container for the rhythm of footsteps on the oor, for

the concentration […] [8, p. 12] needs no exhibits to spin

its story. It quotes the time. Here the pure form shapes the

feeling that lingers long in memory. Libeskind has per-

fectly created toxic spaces. He has aptly met the intended

purpose of implying deep, painful feelings, sharing the

secrets of what was going on behind the fences of concen-

tration camps with the visitors. The painted “annex to…”

stands in sharp contrast with its colours to the overall de-

sign assumption of the museum. Concrete grey texture is

Il. 1. K. Słuchocka, Życie

(akryl, stal, 130 × 60 cm, 2015)

Fig. 1. K. Słuchocka, Life

(acrylic, steel, 130 × 60 cm, 2015)

Il. 2. K. Słuchocka, Wartość podwójna

(akryl, stal, 130 × 60 cm, 2015)

Fig. 2. K. Słuchocka, Twice the Value

(acrylic, steel, 130 × 60 cm, 2015)

Architektoniczne notacje / Architectural notations 31

krzyk. Elementy stali, pokryte rdzą, pozyskane ze skupów

złomu, wyrwane zgniatarce, jeszcze tak niedawno funk-

cjonujące w okowach swego przeznaczenia, wkompono-

wane w obrazy, zyskują drugie życie, życie uratowane,

podarowane, odzyskane. Zagłada tysięcy istnień ludzkich,

wpisana w historię, łagodnieje w obrazach przedstawiają-

cych, a stworzenie warunków pobudzających wyobraźnię

jednocześnie ją aktywizuje, uzmysławiając głębię treści.

Procesualna koncepcja obrazów pozwalająca na artyku-

lację synergicznych skojarzeń pozostawia otwarte drogi

percepcji dla kolejnych reinterpretacji. Trafnie nazywany

przez angielskiego architekta Edwina Lutyensa plastycz-

ny rodzaj twórczości projektantów „listem otwartym” jest

przekazem, telegrafem wysyłanym do świata, przestrze-

gającym, by nie pozostawać obojętnym (za: [9]).

Transparentność to kolejny czynnik odnoszący się do

kodowanej funkcji i formy architektury, określający jej

jakość oraz charakter. Jak wspólny mianownik ma nazy-

wać obiekt, reprezentować jego przyjazny klimat, wyra-

żać emocje sprzężone z procesami poznawczymi w spo-

sób czytelny i jednoznaczny, jednocześnie zapraszając do

powrotu, do ponownego dialogu z treściami zawartymi

w przedstawieniach malarskich i przestrzeniach architek-

tonicznych. Mając do czynienia właśnie z takim obliczem

architektury, łatwiej o swobodę interpretacyjną. Architek-

tura staje się obrazem, a obraz czytany jest jak architek-

tura. Wyrażane w materii malarstwa odwołania do prze-

strzeni transparentnych, zapewniających użytkownikowi

optymalne warunki w wybranym przedziale czasowym,

poszarzają zakres czytelności założenia projektowego,

deniując ideę projektanta.

W przypadku zobrazowanej Filharmonii Szczecińskiej

(il. 3, 4)

symboliczne znaczenie odgrywa kolor, a jego

nasycenie generowane jest przez światłocień, silnie za-

znaczający się na elewacjach obiektu. Wybór stonowanej

szarości oznacza tło dla mieszających się grup użytkow-

ników, którzy jak regularne żółte plamy wyróżniają się,

stanowiąc dominantę, czyli najważniejszą składową prze-

strzeni. Rytm, powtarzalność, harmonia to komponen-

ty muzycznych utworów porządkujących i płaszczyznę

malarską. Charakterystyka funkcji oraz formy, komuni-

kowana akrylem na płótnie, łączy w sobie obszary mu-

zyki, architektury, sztuk plastycznych, czerpiąc inspiracje

z koncepcji oraz odbioru wrażeniowego.

Budzić pozytywne wrażenia, zapewniać spokój, bez-

pieczeństwo, oferować miejsce do nieskrępowanego roz -

woju, motywować to oprócz podstawowych wymogów

technicznych główne założenia projektowe. Gdy są speł-

nione, dają satysfakcję, albowiem projektowana prze-

strzeń ma być dla każdego przestrzenią wygodną, niena-

rzucającą się, satysfakcjonującą, jak w kolejnej odsłonie

zobrazowanych przestrzeni transparentnych.

Rezerwat Archeologiczny Genius Loci w Poznaniu jest

próbą wprowadzenia odbiorcy w zamknięty ścianami mu-

zeum świat, przywołujący czasy końca średniowiecza

Obrazy Archidea Filharmonia Szczecińska Level +2, Level +5

prezentowane były m.in. na wystawie Zoom na Szczecin – punkty widze-

nia w przestrzeniach wystawienniczych Filharmonii Szczecińskiej im.

Mieczysława Karłowicza (2016).

mainly expressed through muted red or rust, becoming

a metaphor for an internal, mued scream. Rusted parts

of steel, reclaimed from metal scraps, saved from destruc-

tion by a crusher, that not so long ago still served their

purpose, are now composed within an image and enjoy

the second – rescued, gifted and regained – life. The imag-

es tend to mask the full picture of the mass murder atroc-

ities, documented in historical archives, however, in the

imagination stimulating environment, the visitors can ful-

ly sense the depth of the meaning carried. The conception

behind displaying the images to the audience alongside

the visiting route allows them to experience the synergy

of associations and leaves an open door for perception,

which is free to coin unlimited reinterpretations. Edwin

Lutyens – British architect – adequately denes this kind

of creative activity as an “open letter” (after: [9]) which is

a means of communication, a telex, sent to the world call-

ing everyone not to remain indierent.

Transparency is another factor that refers to the func-

tion and form of architecture, which in turn translate into

its quality and nature. It is supposed to serve as the com-

mon grounds for the users, to give a building its name, to

testify to its friendly atmosphere, to legibly and unambig-

uously express emotions coupled with cognitive processes

triggered. The users shall at the same time feel invited to

a further dialogue on contents contained in painted rep-

resentations and factual architectural spaces. Discovering

another face of architecture, we will feel encouraged to

freely interpret and reinterpret its image. Architecture

then becomes a painting and the painting is deciphered as

architecture. References to transparent places, expressed

in the form of a painting, assure the users with optimum

interpretative conditions in a given time interval. By this

the users can broaden the range of identied meanings of

a design assumption, thus, contributing to the conversion

of the designer’s idea into a denition framework.

The example of the presented picture of the Szczecin

Philharmonic [Filharmonia Szczecińska] (Figs. 3, 4)

un-

derlies the symbolic meaning of colour and its degree of

saturation produced with the chiaroscuro eect on the

building elevations. The selection of subdued shades of

greyness represents the background for the regular users,

depicted as distinctive yellow spots that dominate the en-

tire composition. In other words, they are the most im-

portant component of space. Rhythm, repeatability and

harmony are the components that organise the structure

of pieces of music and paintings. The form and function

characterised through an acrylic painting encompasses

a variety of elds – music, architecture, ne arts – in eect

of inspiration drawn from the original concept as well as

its sensory perception.

The main design assumption must go beyond just the

technical requirements to assure well-being, security and

safety of the user, to motivate the user and foster their

continuous development. Only if these criteria are met,

The paintings Archidea Filharmonia Szczecińska Level +2, Level +5

have among other been displayed at the exhibition entitled Zoom na

Szcze cin – punkty widzenia [Szczecin in focus – points of view] held in

Mieczysław Karłowicz Szczecin Philharmonic (2016).

32 Katarzyna Słuchocka

(il. 5a–c)

. Wertykalnie ukonstytuowane obrazy, powsta-

łe na gruncie przeprowadzonych analiz i studiów formy,

stawiają odbiorcę w pozycji obserwującego przestrzeń

„z dołu do góry”, podkreślając warstwowy układ stref

w budynku oraz budowę wału Mieszka I, któremu po-

święcony jest obiekt. Pozorna kumulacja planów prowa-

dzi w głąb, jak kondygnacje skrywające odkryte tajem-

nice historii. Prawda i wierność obrazu jest obecna nie

poprzez guratywne odwzorowanie, lecz wywołanymi

emocjami i poruszeniem myśli. Stymuluje też odbiorcę

w kierunku reakcji, utrzymując stałość układu kompo-

zycyjnego, gdzie pionowe płaszczyzny cięte powtarzają-

cymi się liniami, podkreślającymi złudzenie przestrzeni,

wprowadzają dodatkowy element ruchu, pozostawiając

zwiedzającego ze swoją autorską wersją reinterpretacji.

Podążając za tropem artystyczno-projektowej grama-

tyki, zatrzymać się możemy przy przestrzeniach tożsa-

mych (il. 6–8)

. To z nimi się identykujemy, jesteśmy ich

współtwórcami, choćby za pomocą realizowanych w pro-

jekcie sugestii czy nanoszonych zmian już „na czysto”.

W przestrzeniach wypełnionych autonomicznymi myśla-

mi, wspomnieniami, przeżyciami, własnym

wyposażeniem

Obrazy Wyznaczone, Pozornie, Dwoistość materii prezentowane

były m.in. na wystawach indywidualnych: Interpretacje – zapis malar-

ski, Muzeum Archeologiczne w Poznaniu – Rezerwat Archeologiczny

Genius loci (2013); Przestrzeń zobrazowana – malarstwo, Galeria Kierat

1, ZPAP Okręg Szczeciński, Szczecin (2015); Własny obszar przestrzeni

– malarstwo, Galeria Straż Pożarna w Kompleksie Sztygarka, Chorzów

(1015); Archiverticali – malarstwo, Studio Ziben, Berlin (2015).

Obrazy Kadr osobisty, To tam, W trakcie rozmowy prezentowane

były m.in. na indywidualnej wystawie Niezatapialni – Galeria Perlegal,

Skórzewo 2015.

can the users feel fully satised with the designed space,

which, as per the assumption shall be assessed by the

users as comfortable, non-dominating and pleasing. The

same applies to the transparent spaces represented in the

paintings named below.

The Archaeological Reserve Genius Loci in Poznan

makes an attempt to introduce the visitors to a museum

world enclosed within the walls, which tries to recreate

the nal decades of the Middle Ages (Fig. 5a–c)

. Verti-

cally displayed images, made as a result of the analyses

and studies of form, place the viewer in an upside down

position, from which he/she looks at space from the “bot-

tom to top” order. This manner of the exhibition arrange-

ment is to highlight the layered system of the building

zones and the technique of construction of the embank-

ment made in the times of Duke Mieszko I, the subject

matter of the museum. The apparent accumulation of

planes leads the visitor further inside to discover the se-

crets of history sequentially revealed by every next oor.

The omnipresent truth of the images does not consist in

the gurative representation of the museum, but in the

emotions they evoke and thoughts they provoke. Observ-

ing the xed compositional layout of vertical planes cut

The paintings entitled Designated, Seemingly and Duality of Mat-

ter

have been displayed e.g. at individual exhibitions: Interpretacje – zapis

malarski [Interpretations – a painted record], The Archeological Muse um

in Poznan – the Archaeological Reserve Genius Loci (2013); Przestrzeń zo-

brazowana – malarstwo [Imaged space – painting], Kierat 1 Gallery, ZPAP

Szczecin Region, Szczecin (2015); Własny obszar prze strzeni – malarstwo

[Own area of space – painting], Fire Brigade Gallery in Sztygarek complex,

Chorzów (1015); Archiverticali – painting Ziben Studio, Berlin (2015).

Il. 3. K. Słuchocka, Archidea Filharmonia Szczecińska Level +2

(akryl, krosno sosnowe nieregularne, 108 × 98 cm, 2016)

Fig. 3. K. Słuchocka, Archidea Filharmonia Szczecińska Level +2

(acrylic, pine irregular loom, 108 × 98 cm, 2016)

Il. 4. K. Słuchocka, Archidea Filharmonia Szczecińska Level +5

(akryl, krosno sosnowe nieregularne, 108 × 98 cm, 2016)

Fig. 4. K. Słuchocka, Archidea Filharmonia Szczecińska Level +5

(acrylic, pine irregular loom, 108 × 98 cm, 2016)

Architektoniczne notacje / Architectural notations 33

użytkowym oraz ruchomymi elementami nasza aktywność

rozgrywa się między biologicznie zaprogramowanym in-

stynktem a wolnym wyborem. Osobiste, indywidualnie

zagospodarowane, w których bez względu na warunki ze-

wnętrzne dobrze się czujemy, własne przestrzenie.

Obrazy reprezentujące przestrzenie tożsame wynikają

z niejednorodnego ich charakteru, będąc zależnymi od

różnorodnych wątków budujących ich charakter i od-

zwierciedlających charakter osoby, której są przypisane.

Umożliwiają tym samym nieograniczoną liczbę komen-

tarzy, prowokując wzajemne oddziaływanie pomiędzy

architekturą i obrazem. Nasycone emocjonalnymi związ-

kami autonomiczne prace malarskie, rejestrujące tożsame

przestrzenie, to rodzaj pamiętnika przybierającego w cią-

gu wielu lat zapisywania odmienne barwy, dostrajane do

nastroju, wrażliwości, doświadczeń.

Komfort użytkownika budowany jest poprzez uszano-

wanie indywidualności potrzeb i znaczeń, a funkcjonal-

ność bazuje nie tylko na przesłankach mechanicznych,

ale także psychologicznych, próbując zaspokajać wymogi

emocjonalne.

o with repetitive lines, the images, further, stimulate the

visitor to respond to the created 3D impressions and the

element of implied dynamics. Around them, the visitor is

free to coin their own interpretations and reinterpretations.

Following the structural layout of the artistic and de-

sign grammar, we can now look at the identical spaces

(Figs. 6–8)

. These are the spaces we identify ourselves

with, we co-create, even if only by means of suggestions

or changes implemented into the nal design stage. Here,

in the spaces lled up with our own autonomous thoughts,

memories, experiences, utility t-out and other mova-

bles, we are somewhere in between our own biological

instincts and the freedom of choice. We own these spaces,

furnishing them with our personal and individual belong-

ings. Here we feel at home, irrespectively of how we per-

ceive their exterior.

The painting: A Personal Frame, This is where, During the con 

versation have been displayed at the individual exhibition entitled Nie-

zatapialni [Unsinkable] – Perlegal Gallery, Skórzewo 2015.

ba c

Il. 5. K. Słuchocka: a) Wyznaczone, b) Pozornie, c) Dwoistość materii (akryl, 130 × 50 cm, 2014)

Fig. 5. K. Słuchocka: a) Designated, b) Seemingly, c) Duality of Matter (acrylic, 130 × 50 cm, 2014)

34 Katarzyna Słuchocka

Wnioski

Architektura, niezaprzeczalna składowa kultury czło-

wieka, wymaga odpowiednio ukształtowanego modułu

świadomości, do której rozwoju przyczynia się również

dorobek projektantów z puli notacji rysunkowych, malar-

skich i gracznych.

Jej percepcja, odbywająca się na wielu płaszczyznach

poznawczych, łączy w sobie różnorodne obszary badaw-

cze, jednocześnie poszerzając zasięg interdyscyplinarnej

współpracy. W procesie tym zobrazowana przestrzeń

egzystencjalna odgrywa rolę komunikatu, jest swoistym

rodzajem kodu językowego, w którym istotne znaczenie

ma charakter obrazowanej przestrzeni. Traktowany jako

dzieło sztuki obiekt architektoniczny warunkuje charakter

Paintings that represent identical spaces need to ac-

count for their non-homogeneous nature, depending on

a wide range of aspects and reecting the personality of

their owner. They may, thus, provoke an unlimited num-

ber of comments, establishing the grounds for the mutual

interactions between architecture and its image. Autono-

mous paintings, saturated with the emotional baggage of

their authors, record the identical spaces in a form that

resembles a diary of daily entries on colour shades, mood

swings, sensitivity variations and personal experience.

Comfort of the user is constituted through the respect

for their individual needs and manner of perception. The

foundations of functionality lay not only on mechanical

grounds but are supported with psychological assessments

assumed to positively meet the emotional needs.

Il. 6. K. Słuchocka, Kadr osobisty (akryl, 130 × 80 cm, 2015)

Fig. 6. K. Słuchocka, A Personal Frame (acrylic, 130 × 80 cm, 2015)

Il. 8. K. Słuchocka, W trakcie rozmowy (akryl, 40 × 40 cm, 2015)

Fig. 8. K. Słuchocka, During the conversation (acrylic, 40 × 40 cm, 2015)

Il. 7. K. Słuchocka, To tam (akryl, 40 × 40 cm, 2015)

Fig. 7. K. Słuchocka, This is where (acrylic, 40 × 40 cm, 2015)

Architektoniczne notacje / Architectural notations 35

wypowiedzi plastycznej, równolegle prowokując dalszą

aktywność interpretacyjną, a to pozwala informacjom

związanym z danymi przestrzeniami docierać do coraz

szerszych kręgów odbiorczych. Transformacja autono-

micznych rozważań na czystą wypowiedź plastyczną

(szkice ideowe, zalążkowe, odręczne wizualizacje czy

portrety architektury) potwierdza celowość stosowania

kognitywistycznej metodologii, wskazując na możliwość

prowadzenia autokorekt w trakcie złożonych procesów

projektowych, co może prowadzić do ich optymalizacji.

Obrazy architektury, będące świadectwem wysokiej ja-

kości warsztatu zawodowego, są także bogatym źródłem

wiedzy, często jedyną formą dokumentacji zrealizowa-

nych i niezrealizowanych projektów, plasując architektów

w czołówce światowego środowiska twórczego.

Wszelka działalność architektów odbywająca się w ob -

szarach sztuk plastycznych, niezależnie od praktyki pro-

jektowej, dowodzi interdyscyplinarności specyki za-

wodu architekta, a ich komunikatywne oraz edukacyjne

wartości powinny być w szczególny sposób eksponowa-

ne i chronione, podnosząc tym samym rangę w procesie

projek towym, jak i w zbiorach narodowego dziedzictwa

kultury.

Conclusions

Architecture is without doubt part of human culture and

as such requires a properly shaped awareness. This process

is also facilitated owing to the output left by designers in

the form of graphical notations, paintings and drawings.

The perception of architecture that is simultaneously

realised on many layers of cognition is a link for many

dierent research areas. It, thus, poses a chance for the

expansion of interdisciplinary cooperation. In this pro-

cess, the imaged living space plays the role of a carrier of

a message encoded in the specic language. To decode the

message, it is vital to understand the space portrayed. An

architectural facility, perceived as a work of art, predeter-

mines the means of artistic expression, provoking, at the

same time, our interpretative invention. Such activities of

the viewers eectively disseminate the information about

relevant spaces among wider and wider circles of the

audience. Transformation of autonomous thoughts into

purely artistic means of expression (conceptual sketches,

schematic designs, hand-made visualisations or architec-

tural portraits) conrms the purposefulness of cognitive

methodology as it leaves an open door for self-corrections

to be made over the entire period of a complex design pro-

cess. This safeguards the possibility of on-going optimisa-

tion. Images depicting architectural facilities not only tes-

tify to the quality of professional skills but also represent

a source of valuable knowledge and are sometimes the

only records of completed and non-completed projects.

They can popularise the works of respective architects,

increasing their rank in the professional environment.

All and any activities undertaken by architects in the

area of ne arts, alongside their professional practice,

demonstrate the interdisciplinary character of the pro-

fession and the communicative and educational values

of such activities should be in particular exposed and

protected. In other words, all the artistic works accompa-

nying the design process should be promoted to a higher

rank and archived in the national heritage collections.

Translated by

Barbara Marszałek

Bibliografia /References

[1] Szolginia W., Architektura i budownictwo. Ilustrowana encyklope-

dia dla wszystkich, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa

1982.

[2] Misiągiewicz M., O prezentacji idei architektonicznej, Wydawnic-

two Politechniki Krakowskiej, Kraków 2003.

[3] Maluga L., Autonomiczne rysunki architektoniczne, Ocyna Wy-

dawnicza PWr, Wrocław 2006.

[4] Bingham N., Sto lat rysunku architektonicznego 1900–2000, Lau-

rence King Publishing, London 2013.

[5] Bahamon A., Sketch: Houses, How Architects Conceive residential

Architecture, LOFT Publications, Barcelona 2006.

[6] Orzechowski M., Rysunek – zmysł architektury, Wydawnictwo Blue

Bird, Warszawa 2014.

[7] Młodkowski J., Aktywność wizualna człowieka, Wydawnictwo Na-

ukowe PWN, Warszawa–Łódź 1998.

[8] Zumthor P., Myślenie architekturą, Karakter, Kraków 2010.

[9] Wilson P., British Architectural Drawing, Contemporary British Ar-

chitectural Drawing, London–Berlin 1993.

Artykuł wpisuje się w badania autora prowadzone na Wydziale Archi-

tektury Politechniki Poznańskiej w ramach projektu badawczego Obiekt

architektoniczny – dzieło sztuki [0113/SBAD/0041].

This article constitutes the studies of the author carried out at the Fa-

culty of Architecture at Poznan University of Technology within the fra-

mework of the research project entitled Architectural object – a work of

art [0113/SBAD/0041].

36 Katarzyna Słuchocka

Streszczenie

Artykuł podejmuje zagadnienia związane z percepcją architektury, z uwzględnieniem procesów sensorycznych, w głównej mierze służących do

wyodrębniania cech obiektów (kolor, forma, wielkość, faktura, temperatura itd.) a implikujących dialog poznawczy zachodzący pomiędzy odbior-

cą-użytkownikiem i przestrzenią. Uznawana za symbol podstaw oraz komfortu egzystencji przestrzeń egzystencjalna, w kontekście poznawczym,

jest elementarną składową większych w skali zespołów, które poszerzając zasięg oddziaływania, anektują w swoją strukturę poszczególne części, by

oscylować wokół najistotniejszych dla człowieka potrzeb i ich realizacji.

Celem prowadzonych badań jest zwrócenie uwagi na istotną funkcję zobrazowanych przestrzeni, odgrywających rolę komunikatu w kodzie języ-

kowym, w którym duże znaczenie ma charakter danej przestrzeni, zwrotnie przekładając się na jakość samego obrazu. Obiekt architektoniczny,

traktowany jako dzieło sztuki, warunkuje formę przedstawienia-zobrazowania, jednocześnie wzmacniając relacje pomiędzy odbiorcą a konkretną

przestrzenią lub jej fragmentem. Niezależnie od stopnia nasycenia związku emocjonalnego autora kreacji z kontekstem obraz przestrzeni (przestrzeń

zobrazowana) kieruje uwagę na walory, szczegóły, zjawiska przynależne ściśle do określonych miejsc. Współzależność działań plastycznych oraz

technicznego charakteru pracy architekta wzbogaca ofertę możliwości sposobu prowadzenia procesów projektowych, podkreślając wagę zależności

pomiędzy dziedziną nauk technicznych i sztuk plastycznych.

Słowa kluczowe: obrazowanie architektury, obiekt, dzieło sztuki

Abstract

The article presents the processes involved in the perception of architecture, including the sensory processes inherent in the dierentiation of features

of facilities (colour, form, size, texture, temperature, etc.) which imply a cognitive dialogue between space and its user. Existential space deemed as

a designator of basic living conditions and comfort assumes another meaning in the cognitive context, where it constitutes a basic component of larger

forms which expand by annexing individual components within its structure to address and meet the most vital needs of man.

The research aims to highlight the important function of space represented in images. Such images then play certain roles in our verbal commu-

nication, which is predetermined with the nature of the portrayed space, and as such translates into the quality of the picture/drawing/image itself.

An architectural facility perceived as a piece of art underlies the form of its representation/imaging and strengthens the relations between particular

space or a part thereof and its user. Irrespectively of the degree of emotional saturation existing between the designer and the context, the image of

space (space imaging) attracts the viewers’ attention to the qualities, details or phenomena closely correlated with particular places. The process

of transforming independent ideas of the author into the artistic expression eectively reveals the purposefulness of the application of the cognitive

approach which allows for self-corrections of the design processes. Such an approach simultaneously demonstrates correlations between engineering

and ne arts.

An image of an architectural facility can be a source of extensive information thereon and, in the form of design documentation, it can further, testify

to individual approaches of the globally renowned leaders in the eld and evidence the interdisciplinary nature of the profession of an architect.

Therefore, the communicative and educative values of such images need to be particularly exposed and protected. As such they should rank higher

both in the design process and collections of works classied as our national heritage.

The adopted research methods consist in the observations and the analysis of hand-made drawings and pictorials combined with the heuristic

approach to architectural designing. This methodology assumes that the selection of observations made in the specic conditions of perception of

architecture and its designing transposed upon autonomous artistic activities in ne arts in relation to a specic goal – being the optimisation

architectural output – will dene the eciency of interdependencies and correlations between the input data and, thus, will form a logical contin-

uum, which implies the compliance with the guidelines discussed herein.

Key words: architecture imaging, object, work of art

Architektoniczne notacje

Katarzyna Słuchocka

doi:10.37190/arc200403

Streszczenie