28 Małgorzata Doroz-Turek
tic church was build on a rectangular plan from bricks
laid in monk bond but it is also possible, as suggested by
Stanisław Kowalski, that originally only part of its three-
aisled design was executed, namely the chancel which is
located within the walls of present main body of the build-
ing [10, pp. 11–19]. There is, however, no research or hy-
potheses regarding the monastery. The author supposes
that in the Middle Ages an addition, which is known from
the 19
th
-century survey drawings, was annexed from the
south. Apart from that other monastic buildings must have
been constructed then too. It is possible that the structure
adjoining the temple in the Middle Ages was built in the
place of present rectory. Archival sources indicate that at
the turn of the 15
th
and 16
th
centuries an abbot house was
built in Nowogród Bobrzański.
Researchers date the construction of the Gothic church
in Żagań back to three Gothic stages, taking into account
the construction of the main body of the building only in
two stages. North aisle and south aisle with its east part
and the tower which greatly differ are believed to have
been built in the same stage. The chapels, which were
built in different periods, were supposedly built in those
stages too. Research conducted in situ demonstrated that
the church was built in at least four Gothic construction
stages, its main body in three. The medieval monastic
structures were built along with the church. Individual
parts, whose number, as demonstrated in research, was
greater than that presented in the literature on the sub-
ject, were added in the following construction stages, over
a few centuries – 14
th
–16
th
.
References
[1] Czerner O., Znalazłem tylko dwa kręgi. O starszej fazie budowy goty-
ckiego kościoła Najświętszej Marii Panny na Piasku we Wrocławiu,
[in:] Nie tylko zamki – szkice oarowane Profesorowi Jerzemu
Rozpędowskiemu w siedemdziesiątą piątą rocznicę urodzin, Wrocław
2005, pp. 273–278.
[2] Czerner O., Resztki romańskiego kościoła pw. Panny Marii we
Wrocławiu, [in:] Śląsk około roku 1000, Wrocław 2000, pp. 195–
198.
[3] Czerner O., Chór kapłański i lektorium kościoła NP. Marii na Piasku
we Wrocławiu w X i XIX wieku, [in:] Kwartalnik Architektury i Ur-
banistyki 1965, z. 3–4, pp. 181–205.
[4] Czerner O., Studia nad romańską i gotycką architekturą kościoła
Najświętszej Marii Panny na Piasku we Wrocławiu, [in:] Biuletyn
Historii Sztuki 1962, R. 24, z. 3–4, pp. 360–376.
[5] Człowiek średniowiecza, edited by Le Goff Jacques, translated by
M. Radożycka-Padelti, Warsaw 1996, p. 53.
[6] Derwich M., Monastycyzm w dawnych społeczeństwach europejskich,
Zarys problematyki, [in:] Klasztor w społeczeństwie średniowiecznym
i nowożytnym, M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz (eds.), Opole 1996,
pp. 43–53.
[7] Doroz-Turek M., Średniowieczna architektura klasztorna kanoni-
ków regularnych św. Augustyna na Śląsku, doctoral dissertation,
Wrocław University of Technology, Faculty of Architecture, Wrocław
2009.
[8] Małachowicz E., Wrocław na wyspach. Rozwój urbanistyczny i ar-
chitektoniczny, Wrocław 1992, pp. 34, 277.
[9] Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa: Zespół
Klasztoru Augustianów, Sobótka–Górka. The card was made by
B. Adamska in July 2000.
[10] Klasztor Augustianów w Żaganiu, zarys dziejów, S. Kowalski (ed.),
Żary 1999.
[11] Romanow J., Romanow M., Opactwo kanoników regularnych św.
Augustyna na Piasku we Wrocławiu w świetle badań archeolo-
gicznych, [in:] Średniowieczne i nowożytne nekropolie Wrocławia,
R. Wachowski (ed.), Wrocław 2008.
[12] Romanow J., Klasztor NM Panny na Piasku we Wrocławiu, Badania
archeologiczne w latach 1982–1986, Wrocław. Maszynopis w archi-
wum PSOZ we Wrocławiu, 1987.
[13] Pobóg-Lenartowicz A., A czyny ich były liczne i godne pamięci: konwent
klasztoru kanoników regularnych NMP we Wrocławiu do początku
XVI w., University of Opole, Faculty of Theology, Series: From the
History of Christian Culture in Silesia, No. 40, Opole 2007.
[14] Pobóg-Lenartowicz A., Kanonicy regularni na Śląsku: życie kon-
wentów w śląskich klasztorach kanoników regularnych w śred nio-
wie czu, University of Opole, Opole 1999, pp. 45, 62.
[15] Świechowski Z., Architektura do połowy XIII wieku na Śląsku,
Warsaw 1955, Figs. 472–534, pp. 12–13, 62–63, 78–79, 80–87.
[16] Sztuka polska, przedromańska i romańska do schyłku XIII w.,
M. Walicki (ed.), PWN, 1971, pp. 694–695.
Architektura monastyczna w kulturze – zespół klasztorny jako specyczny typ architektury sakralnej
na przykładzie klasztorów zakonu kanoników regularnych św. Augustyna na Śląsku
W artykule przedstawiono znaczenie architektury monastycznej
w kulturze na podstawie części zamykającej pracę doktorską pt.
Średniowieczna architektura klasztorna kanoników regularnych św. Au-
gustyna na Śląsku, napisanej na Wydziale Architektury Politechniki
Wrocławskiej (pod kierunkiem prof. Ewy Łużynieckiej). Świadectwo
dorobku kulturowego ukazano na tle zespołów klasztornych kanoników
regularnych św. Augustyna na Śląsku i wyników badań architektonicznych
spisanych w oparciu o wyniki prac badawczych w latach 2003–2008 na
czterech założeniach.
Zachowane założenia klasztorne są wytworem ludzkim składającym
się na krajobraz kulturowy, który przechowuje świadectwo działalności
jego dawnych mieszkańców. Obiekty klasztorne które przetrwały wieki,
jako materialny dorobek społeczeństwa będący znakiem tożsamości
danego regionu, zostały wpisane do rejestru zabytków i są pod opieką
Miejskiego albo Wojewódzkiego konserwatora zabytków w celu
zapewnienia im odpowiedniej ochrony. Na zlecenie konserwatora za-
bytków bądź w ramach autorskich prac są wykonywane badania wraz
z inwentaryzacyjnymi rysunkami budowli i ich fragmentów, mające na
celu udokumentowanie znajdujących się w różnej kondycji obiektów
czy pozostałości po nich. Wykonywane podczas badania historii założeń
architektonicznych, drobiazgowe pomiary i rysunki, np. detali archi-
tektonicznych i ich datowanie są podstawą do analiz innych obiektów.
Oprócz tego dokumentacja pomiarowa jest czasami po wielu latach jedyną
pozostałością odkrywanych elementów i w odróżnieniu od zmienianych
niekiedy rekonstrukcji jest elementem stałym opracowania naukowego.
Wykonane inwentaryzacje mogą być także w przyszłości podstawą
projektów konserwatorskich oraz wszelkich prac rewaloryzacyjnych
prowadzonych na terenie klasztorów.
Key words: Silesia, monastic architecture, order of the Canon Regular
of St. Augustine
Słowa kluczowe: Śląsk, architektura monastyczna, kanonicy regularni
św. Augustyna