Działalność wrocławskich spółek budowlanych w II połowie XIX w.

Bożena Grzegorczyk

doi:10.5277/arc120104

Streszczenie

Jednym z problemów Wrocławia około roku 1850 – nota bene problemu, który tylko okazjonalnie, z racji omawiania najczęściej innych kwestii, zwraca uwagę badaczy – jest sprawa ówczesnej planowanej gospodarki mieszkaniowej i ściśle z nią powiązanych, tworzonych wówczas towarzystw budowlanych. Nie ulega wątpliwości, że był to wyraz aktywizacji gospodarczej Niemiec po roku 1840. Wraz z ożywieniem gospodarczym nastąpił w mieście przyrost ludności, a podejmowane wówczas przez członków zarządu miasta decyzje zaowocowały koniunkturą budowlaną. Uwidocznił się zwiększony popyt na działki budowlane, których wartość stale rosła. Można zauważyć, że w mieście pojawiła się konieczność wznoszenia nie tylko kamienic czynszowych dla zamożnych wrocławian, ale także budowy tańszych domów dla uboższych mieszkańców.     Znamienne jest, że wzorce czerpano przede wszystkim z doświadczeń angielskich, a jako przykład nowo pojętej organizacji budowlanej podawano „Society for Improving the Conditions of the Labouring Classes”, założone w Londynie w 1844 r. O ile jednak angielska spółka, podobnie jak amsterdamskie stowarzyszenie „Vereeniging ten Behoven der Arbeiderklasse”, prowadziła działalność na poły charytatywną, o tyle na terenie Wrocławia prowadzono ją na dwa sposoby – pojawiły się dwie grupy stowarzyszeń o odmiennych celach. Do pierwszej z nich należy zaliczyć towarzystwa o zdecydowanie komercyjnym charakterze, które dążyły do pozyskania terenów budowlanych, następnie podziału ich na działki i sprzedaży (np. „Wrocławskie Towarzystwo Budowlane” – 1858, „Wrocławski Bank Budowlany” – 1871). Warto przy tym zaznaczyć, że część towarzystw nie zajmowała się li tylko sprzedażą nowo wytyczonych działek, zatrudniano bowiem architektów, którzy projektowali budynki, następnie realizowane i odsprzedawane prywatnym osobom bądź instytucjom (np. „Pole Maciejowe – Towarzystwo Budowlane – Komandytowe” – 1869, „Śląskie Towarzystwo Handlu Nieruchomościami” – 1872). Drugą grupę natomiast tworzyły towarzystwa, które działały na zasadach spółdzielni, jednak inaczej niż w Anglii czy Niderlandach, powstawały one przede wszystkim z inicjatywy osób, które jednoczyła konieczność zdobycia stosunkowo taniego mieszkania (np. „Wrocławska Spółdzielnia Oszczędnościowo-Budowlana” – 1868).     Naszkicowana w artykule działalność powyższych spółek jednoznacznie dowodzi nie tylko stałej rywalizacji, ale również ogromnego wkładu, jaki wniosły omawiane instytucje we współtworzenie planowego rozwoju miasta.