Komplementarność i rozbieżności. Kwestia kształtowania etyk zawodowych wobec rozwoju technologii

Tomasz Stępień

Streszczenie

Etyka zawodowa, jedno z centralnych zagadnień z pogranicza humanistyki oraz nauk inżynieryjno-technicznych, stanowi niechętnie podejmowany i marginalizowany temat. Wynika to z toczonego obecnie sporu wokół samej etyki oraz z faktu kształtowania nowych zawodów w procesie rozwoju technologii. Etyki zawodowe wynikają ze specyfiki danej profesji, a jednocześnie jest kształtowana przez system wartości danej kultury oraz koncepcję społeczeństwa. W ich charakterystykę jest wpisany konflikt między moralnością a profesjonalizmem, między kodeksem etycznym a kodeksem zawodowym. Rezerwuarem etyk zawodowych jest zaufanie jako zasada życia społecznego oraz odpowiedzialność jako kategoria etyki. Przykładem komplementarności i rozbieżności w kontekście etyk zawodowych jest oparta na transdyscyplinarności praktyka zawodowa architekta i urbanisty. Tłem jej kształtowania jest zwrot technologiczny i przestrzenny oraz prowadzony na przełomie wieków spór między modernizmem a postmodernizmem. Jednocześnie jako źródło konfliktów zostały zdiagnozowane odmienne koncepcje nauki. W przytoczonej literaturze wyzwaniem dla współczesnego człowieka są technologie, wobec których adekwatną postawą jest odpowiedzialność będąca postulowaną zasadą etyk zawodowych.

2011

No. 2(30)

7RPDV]6WĊSLHĔ

'HSDUWPHQW RI +XPDQLVWLF 6FLHQFHV :URFáDZ 8QLYHUVLW\ RI

 7RPDV]6WĊSLHĔ

3ULQFHWRQ8QLYHUVLW\3UHVV>TXRWHGIURPS@FI>@

VLRQDOLVP PXVW EH GHDOW ZLWK LW LV DOVR QHFHVVDU\ WR

WLRQVDQGFRQGLWLRQVXQGHUVWDQGLQJWKLVGLVWLQFWLRQLQWKH

EHWZHHQ WKHLU GHRQWLF SRVLWLRQV IRU H[DPSOH DQ DOORZDEOH

 7RPDV]6WĊSLHĔ

VWDQGLQJRI$ULVWRWHOLDQ ʌȠȚȘıȚȢ

DOLYLQJRUJDQLVPRIWKHVRFLDODQGFXOWXUDOVSDFHRIOLIH

WHFWXUEDQSODQQHULVWRWDOO\UHVSRQVLEOHIRUWKHGHVLJQ

WLDOO\UHVSRQVLEOHIRUWKHUHDOLVDWLRQRIWKHGHVLJQLQ

5RVSXGD9DOOH\µĪDJLHO¶>µVDLO¶@E\/LEHVNLQGLQ:DUVDZRUWKHGHVLJQ

VRFLDOVFLHQFHVFI

WLPHV GLYHUJHQW ZKLFK DUH FHQWUHG DURXQG WKH IRUP DV

EHQDPHGDVFUHDWLRQ\HW)/:ULJKW)XQFWLRQDOLW\DQG

EDFNJURXQGRIDUFKLWHFWXUHFI>@DQG>@

RIVRFLDO OLIH GHWHUPLQHGWKH SHUFHSWLRQRIVSDFHWKHVH

DQGQHWZRUNV-8UU\

7KHPDMRUZRUNVKHUHDUHLQWHUDOLDLGHP>@DQG>@

FRPH EDFN KHUH WR WKH $ULVWRWHOLDQ DUWWHFKQLTXH ĲİȤȞȘ

DV DGRPDLQRI SURGXFWLRQ ʌȠȚȘıȚȢ

8VLQJ WKH QRWLRQDO GXSOLFDWLRQ RI WKH *HUPDQ ODQJXDJH

GLPHQVLRQDVLQHJ/+0RUJDQ"7KLVTXHVWLRQFRPSULVHV

 7RPDV]6WĊSLHĔ

KLSHUQRZRF]HVQRĞFL

6SRáHF]HĔVWZRVLHFL

3U]HáRPRZHLQQRZDFMH

0RUDOQRĞü L SURIHVMRQDOL]P 6SyU R SR]\FMĊ HW\N

8QLYHUVLWDV.UDNyZSS±

6WDQRZLHQLHVSRáHF]HĔVWZD6]WRPSND3

=DXIDQLH NDSLWDá VSRáHF]Q\ D GURJD GR GREURE\WX

3:1:DUV]DZD±:URFáDZ

 3DXOLQXV9HUODJ 7ULHU 

>@-DáRZLHFNL % 6SRáHF]QH Z\WZDU]DQLH SU]HVWU]HQL

>@/|Z 0 6WHHWV 6 6WRHW]HU 6

%XGULFK87%2SODGHQ)DUPLQJWRQ+LOOV

5XFKOLZRĞüVSRáHF]QD

6RFMRORJLD $QDOL]D VSRáHF]HĔVWZD =QDN .UDNyZ

=DXIDQLH)XQGDPHQWVSRáHF]HĔVWZD =QDN.UDNyZ

>@8UU\-6RFMRORJLDPRELOQRĞFL

.RPSOHPHQWDUQRĞüLUR]ELHĪQRĞFL.ZHVWLDNV]WDáWRZDQLDHW\N]DZRGRZ\FKZREHFUR]ZRMXWHFKQRORJLL

(W\ND]DZRGRZDMHGQR]FHQWUDOQ\FK]DJDGQLHĔ]SRJUDQL

F]DKXPDQLVW\NLRUD]QDXNLQĪ\QLHU\MQRWHFKQLF]Q\FKVWDQRZL

QLHFKĊWQLHSRGHMPRZDQ\LPDUJLQDOL]RZDQ\WHPDW:\QLNDWR

] WRF]RQHJR REHFQLH VSRUX ZRNyá VDPHM HW\NL RUD] ] IDNWX

NV]WDáWRZDQLDQRZ\FK]DZRGyZZSURFHVLHUR]ZRMXWHFKQROR

JLL (W\NL ]DZRGRZH Z\QLNDMą ]H VSHF\ILNL GDQHM SURIHVML

DMHGQRF]HĞQLHMHVWNV]WDáWRZDQDSU]H]V\VWHPZDUWRĞFLGDQHM

NXOWXU\RUD]NRQFHSFMĊVSRáHF]HĔVWZD:LFKFKDUDNWHU\VW\NĊ

MHVWZSLVDQ\NRQIOLNWPLĊG]\PRUDOQRĞFLąDSURIHVMRQDOL]PHP

PLĊG]\ NRGHNVHP HW\F]Q\P D NRGHNVHP ]DZRGRZ\P

Ī\FLDVSRáHF]QHJRRUD]RGSRZLHG]LDOQRĞüMDNRNDWHJRULDHW\NL

3U]\NáDGHP NRPSOHPHQWDUQRĞFL L UR]ELHĪQRĞFL Z NRQWHNĞFLH

HW\N]DZRGRZ\FKMHVWRSDUWDQDWUDQVG\VF\SOLQDUQRĞFLSUDNW\

ND ]DZRGRZD DUFKLWHNWD L XUEDQLVW\ 7áHP MHM NV]WDáWRZDQLD

SU]HáRPLHZLHNyZVSyUPLĊG]\PRGHUQL]PHPDSRVWPRGHUQL

]PHP-HGQRF]HĞQLHMDNR ĨUyGáRNRQIOLNWyZ]RVWDá\ ]GLDJQR

Z\]ZDQLHP GOD ZVSyáF]HVQHJR F]áRZLHND Vą WHFKQRORJLH

ZREHF NWyU\FK DGHNZDWQą SRVWDZą MHVW RGSRZLHG]LDOQRĞü

EĊGąFDSRVWXORZDQą]DVDGąHW\N]DZRGRZ\FK

.H\ZRUGVSURIHVVLRQDOHWKLFVFRQÀLFWEHWZHHQPRUDOLW\DQGSURIHVVL 6áRZDNOXF]RZHHW\ND]DZRGRZDNRQÀLNWPLĊG]\PRUDOQRĞFLąDSUR

IHVMRQDOL]PHP]DXIDQLHRGSRZLHG]LDOQRĞüSUDNW\ND]DZRGRZDDUFKL