Od redakcji

Redakcja

doi:10.37190/arc200201

Streszczenie

Prezentowany numer czasopisma „Architectus” dotyczy miejsca wyjątkowego, jakim jest El Fuerte de Samaipata. To jeden z najważniejszych na terenie współczesnej Boliwii zespół osadniczy o ponad 1000-letniej historii, odzwierciedlający wpływy kolejnych prekolumbijskich kultur – nie tylko tych wywodzących się z kręgu cywilizacji andyjskich, ale także mających swoje źródła na amazońskich nizinach. Unikalność tego miejsca (czasami nazywanego Małym Machu Picchu) legła u podstawy wpisania El Fuerte de Samaipata na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

El Fuerte de Samaipata było już w przeszłości tematem wielu opracowań naukowych, od połowy XX stulecia realizowanych przede wszystkim przez badaczy niemieckich. Szczególne miejsce w tych badaniach zajmuje Proyecto Arqueológico en Samaipata (PIAS) – wieloletnie, kompleksowe prace archeologiczno-dokumentacyjne kierowane przez Alberta Meyersa. Zawdzięczamy im nie tylko ustalenie sekwencji wpływu kolejnych kultur na obecny kształt Samaipata, ale i pierwszy tak dokładny plan całego stanowiska sporządzony za pomocą najbardziej wówczas (lata 90. XX w.) zaawansowanych metod pomiarowych. Wyniki przeprowadzonych prac zwróciły uwagę specjalistów na szybko postępującą erozję skały Samaipata. Wprawdzie destrukcja o podłożu antropogenicznym została radykalnie ograniczona już w latach 90. XX w., ale miękka osadowa skała nadal jest wystawiona na erozyjny wpływ panującego tu ostrego klimatu charakteryzującego się gwałtownymi zmianami temperatury, dużą ilością opadów i silnymi wiatrami.

To właśnie szybko postępująca erozja skały i z roku na rok zacierające się liczne ryty naskalne sprawiły, że w 2014 r. polscy badacze z Centrum Studiów Andyjskich Uniwersytetu Warszawskiego w Cuzco kierowanego przez Profesora Mariusza Ziółkowskiego i Laboratorium Skanowania i Modelowania 3D Politechniki Wrocławskiej kierowanego przez Profesora Jacka Kościuka zainteresowali się El Fuerte de Samaipata. W wyniku ich współpracy w latach 2016–2019 powstała prezentowana w tym zeszycie „Architectusa” szczegółowa dokumentacja zespołu wykonana współczesnymi technikami inwentaryzacyjnymi (laserowe skanowanie 3D, skanowanie światłem strukturalnym, fotogrametria cyfrowa w świetle widzialnym i w podczerwieni) oraz analiza zasięgu i prędkości procesu degradacji (erozji) stanowiska. To stało się podstawą analizy ikonograficznej zachowanych petroglifów i ustalenia względnej chronologii poszczególnych rytów naskalnych. Było także punktem wyjścia opracowania mapy zniszczeń pozwalającej na typowanie obszarów do natychmiastowej interwencji.

Przedstawiony w tym numerze obiekt badań – El Fuerte de Samaipata – stanowi przedmiot zainteresowania czytelników z bardzo wielu stron świata. Zeszyt ten jest adresowany do międzynarodowej społeczności specjalistów zajmujących się zarówno szeroko rozumianymi studiami nad kulturami prekolumbijskimi, jak i wąską tematyką prekolumbijskiej sztuki naskalnej. Mając na względzie wyjątkowość obiektu, jego specyfikę, a także rangę prezentowanych materiałów i analiz, redakcja zdecydowała się na szczególne potraktowanie strony edytorskiej tego numeru pisma i wprowadzenie kilku odstępstw od obowiązujących zasad redakcyjnych.