2018
2(54)
DOI: 10.5277/arc180203
Beata Kucharczyk-Brus*, Joanna Zabawa-Krzypkowska*
Rysunek odręczny w procesie kształcenia architektów wnętrz
Freehand drawing in the interior design teaching process
Wprowadzenie
Rysunek odgrywa szczególną rolę w procesie dydak
tycz nym na wydziale architektury. Obecny program
kształ c
enia w zakresie sztuk plastycznych na kierunku
ar chitektura wnętrz Wydziału Architektury Politechniki
Śląs kiej został wypracowany przez architektów i artystów
pla styków, którzy wspólnie prowadzą zajęcia.
Kształt edukacji ewoluował, podlegał modykacjom
w ostatnim czasie głównie na skutek zmian programo
wych, których rezultatem generalnie było zmniejszanie
godzin przedmiotu, w ramach którego prowadzone jest
nauczanie rysunku odręcznego [1].
W literaturze przedmiotu opisano istotę rysunku od
ręcznego, a jego rolę i cele określono następująco:
• środek komunikowania wyrażony poprzez:
– szybki szkic koncepcyjny, wstępne analizy kon
cepcji projektowej,
– rysunek dokumentacyjny,
– diagramy, szkice, schematy;
•
poznanie, analiza i synteza otaczającego świata – przed
stawione za pomocą:
– rysunku będącego analizą realnej przestrzeni,
– rysunku będącego analizą formy;
• wypracowanie własnego, autorskiego stylu i osobi
stego wyrazu twórczego [2, s. 12]:
– impresja twórcza, wrażeniowa notatka,
– rysunek autorski, fantastyczne wizje [3].
Introduction
Freehand drawing plays a special role in the teaching
process at the faculty of architecture. The current teach
ing curriculum including education in the scope of visual
arts in the eld of interior design at the Faculty of Ar
chitecture of the Silesian University of Technology was
developed by the architects and visual artists who conduct
classes together.
Recently, the process of education has evolved and un
dergone changes mainly as the curriculum has changed
which resulted generally in fewer classes in the subject
which included teaching freehand drawing [1].
The essence of freehand drawing as well as its role and
goals have been described in the literature as following:
• a means of communication expressed through:
– quick conceptual sketches, introductory analyses
of design concept,
– documentary drawings,
– diagrams, sketches, charts;
• recognition, analysis and synthesis of the surround
ing world – presented with the following:
– drawing – analysis of real space,
– drawing – analysis of form;
• development of the student own, original style and
personal artistic expression [2, p. 12]:
– artistic impression, impression note,
– original drawing, fantastic visions [3].
It is evident nowadays that freehand documentary
drawings have been replaced with other tools – comput
ers. However, all other elements listed above are still
valid and they should be taught and developed in classes
as well as later in artistic or design work. Furthermore,
* Wydział Architektury Politechniki Śląskiej/Faculty of Ar chi
tecture, Silesian University of Technology.
26 Beata KucharczykBrus, Joanna ZabawaKrzypkowska
Można zauważyć, że odręczny rysunek dokumentacyj
ny obecnie został zastąpiony innym narzędziem – kom
pu terem. Jednak wszystkie pozostałe wymienione wyżej
ele menty są aktualne i warte stałej nauki oraz pogłębiania
w trakcie zajęć dydaktycznych i późniejszego działania twór
czego, projektowego. Jednocześnie zakres, w jakim rysun
kowe działania są obecne, jest niezwykle szeroki, albowiem
obejmuje zarówno detal, wnętrze, wyposażenie, obiekt, jak
i skalę ur banistyczną oraz opracowania krajobrazowe.
Przyjmując, że nauka rysunku odręcznego stanowi
podstawę wszelkich działań artystycznych, autorki arty
kułu podejmują próbę określenia, jak należy dzisiaj na
uczać rysunku. To reeksja na temat znaczenia rysunku
odręcznego w procesie kształcenia architektów wnętrz,
a także zakresu tematycznego i rodzaju zajęć, jakie po
winny być podejmowane podczas nauczania, aby absol
wenci nabyli umiejętności niezbędne w pracy zawodowej.
Jak powinien wyglądać program kształcenia, aby w dobie
technik komputerowych umiejętnie nauczać rysunku, by
sprostać współczesnym wymaganiom zarówno ze strony
studentów, jak i ich późniejszych zleceniodawców?
Stan wiedzy
Zagadnienia związane z koniecznością kształcenia stu
dentów architektury w zakresie odręcznej prezentacji
włas nych idei projektowych oraz programu dydaktyczne
go z tym związanego są współcześnie stosunkowo rzadko
podejmowane na forach naukowych. Problemy te nurtują
środowisko osób nauczających przedmiotów plastycz
nych na wydziałach architektury i poruszane są na nie
licznych, tematycznych konferencjach im poświęconych,
np.: II Międzynarodowej Konferencji z cyklu nauczanie
ry sunku, malarstwa i rzeźby dla architektów „Wyzwania
XXI wieku: rysować, malować czy skorzystać z kompu
tera”, która odbyła się w Krakowie w maju 2015 r., czy Kra
jowej Konferencji Naukowej „Sztuki plastyczne w kształ
ceniu i twórczości architektów”, goszczącej w Szklarskiej
Porębie we wrześniu 2017 r. Źródłem wiedzy są publika
cje pokonferencyjne, w których prelegenci i uczestnicy
dokumentują konieczność podtrzymania tradycji naucza
nia rysunku architektonicznego w polskich szkołach ar
chitektury [4]–[7]. Niniejszy artykuł jest głosem wspiera
jącym tę dyskusję. Jednocześnie stawia pytanie o to, jakie
tematy zadań powinny być podejmowane w programie
nauczania, aby efekty kształcenia studentów architektury
w tym zakresie były zadowalające.
Metodyka badań
Długoletnie doświadczenie dydaktyczne autorek artyku
łu pozwala określić, w jaki sposób proces nauczania ry sun
ku odręcznego rozwija umiejętności plastyczne – na
rzę
dzie, które umożliwia przedstawianie własnej koncepcji
projektowej przyszłym inwestorom. Kluczowy jest prag
matyczny aspekt związany z umiejętnością rysowania,
czyli potrzeba komunikowania się, przedstawiania swojej
wizji artystycznej innym osobom [5], [7], [8].
Jako metodę badań wybrano analizę programu na
uczania oraz treści kształcenia rysunku i malarstwa na
the scope in which drawing activities are present is espe
cially broad as it encompasses details, interiors, furnish
ings, objects themselves as well as urban plans and land
scape developments.
Assuming that teaching freehand drawing is the basis
of all artistic activities, the authors of the paper are trying
to determine how drawing should be taught today. This is
a reection on the signicance of freehand drawing in the
teaching process of interior designers as well as the range
of topics and the kind of classes which should be con
ducted in the teaching process so that the graduates would
possess the skills necessary to practice their profession.
What should the teaching curricula look like to effectively
teach drawing at the age of computer techniques to meet
the contemporary requirements of the students and their
future employers?
Current level of knowledge
The issues connected with the necessity of educat
ing the students of architecture in the scope of freehand
drawing presentation of their own design ideas and the
teaching curriculum connected with that are at present
relatively rarely discussed in academic circles. The issues
are vital for people directly involved in teaching visual
subjects at the faculties of architecture and they are sel
dom brought up at conferences dedicated to them, such as
2
nd
International Conference on Teaching Drawing, Paint
ing and Sculpture for Architects “Challenges of the 21
st
century: to draw, to paint or to use a computer” which was
held in Cracow in May 2015 or the National Scientic
Conference “Visual Arts in Teaching and Works of Ar
chitects” which was held in September 2017 in Szklarska
Poręba. The sources of knowledge include the postcon
ference publications where the speakers and participants
documented the necessity to uphold the tradition of teach
ing architectural drawing in Polish schools of architecture
[4]–[7]. This paper is a voice supporting that discussion.
Moreover, it poses the question on whether such topics
should be included in the teaching curriculum so that the
effects of educating the students of architecture in this
area would be satisfactory.
Methodology of research
Longlasting teaching experience of the authors of the
paper enables them to determine how the process of teach
ing freehand drawing develops artistic skills – the tool
which the students can use to present their own design
concepts to future investors. The pragmatic aspect con
nected with the ability to draw, that is the need to commu
nicate and present their own artistic vision to other per
sons is the key [5], [7], [8].
The method of research which was chosen is the analy
sis of the teaching curriculum and the content of teaching
drawing and painting at the Faculty of Architecture of the
Si lesian University of Technology in the eld of in terior
de sign as well as syllabuses of other visual subjects. The
re search included a review of current and former student
works and sketches. The research and analyses were con
Rysunek odręczny w procesie kształcenia architektów wnętrz /Freehand drawing in the interior design teaching process 27
Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej, na kierunku
architektura wnętrz, a także sylabusów z innych przed
miotów kształcenia plastycznego. Dokonano przeglądu
bieżących oraz dawnych prac i szkiców studenckich. Ba
dania i analizy wykonano w odniesieniu do przyszłych
potrzeb zawodowych absolwentów wydziału architek
tury. Prowadzą one do sformułowania wniosków o ko
nieczności wzbogacenia programu o rysunek architekto
niczny.
Cele kształcenia plastycznego
i program nauczania
Zajęcia związane z rysunkiem odręcznym mają na
celu:
• ćwiczenie wyobraźni przestrzennej, wrażliwości
plastycznej oraz wyczucia: proporcji w komponowaniu
płaszczyzny rysunkowej zgodnie z zasadami perspektywy,
światłocienia, faktury i barwy, kontekstu przestrzennego,
• rozważenie wzajemnych związków między postrze
ganiem a kreacją,
• rozwijanie umiejętności myślenia za pomocą rysun
ku, wyczulenie na rolę waloru i koloru jako elementów
kształtujących i wzbogacających formę architektoniczną,
• kształtowanie osobowości przyszłego architekta
poprzez możliwość swobodnej, kreatywnej wypowiedzi
autorskiej,
• zwrócenie uwagi na temat rysunku i roli rysowania
w twórczości architektonicznej,
• wyzwolenie inwencji.
Program obowiązujący na kierunku architektura wnętrz,
na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej skoncen
trowany na zagadnieniach umiejętności manualnego
przed stawiania idei obejmuje następujące przedmioty:
• na pierwszym stopniu studiów:
– rysunek – w semestrach: 1, 2, 3,
– malarstwo – w semestrach: 3, 4, 5,
– plener rysunkowomalarski, który odbywa się po
semestrze 2.
• na drugim stopniu studiów:
– rysunek kreacyjny – w semestrze 1.
W semestrze pierwszym, na pierwszym stopniu stu
diów realizowane są trzy zagadnienia. Podstawowym
ćwiczeniem jest studium martwej natury, spełniające ele
mentarną funkcję – poznawczą – oraz ćwiczenia warsz
tatu niezbędnego do rozwiązywania coraz bardziej zło
żonych zagadnień plastycznych w dalszej pracy. Proces
rysowania rozpoczyna się od obserwacji, która poprzez
analizę i wybór prowadzi do realizacji postawionego za
dania. Pierwsze martwe natury to układy proste, z brył
geometrycznych, następne to układy wieloelementowe,
bardziej dynamiczne, o zróżnicowanych fakturach. Stu
denci zaczynają także stosować inne techniki rysunkowe.
Kolejnym zagadnieniem są ćwi czenia rysunkowe z wy
obraźni. Ćwiczenie ma na celu po budzenie wyobraźni do
umiejętnego wyrażenia okreś lonego problemu (tematu) za
pomocą warsztatu rysunkowego oraz poszukiwanie wła
snych rozwiązań formalnych. Trzecim zagadnieniem ry
sunkowym w semestrze pierwszym jest studium wnętrza.
Ma na celu uchwycenie proporcji, skali oraz prawidłowe
ducted in the view of future professional needs of the grad
uates of the faculty of architecture. They resulted in the
formulation of conclusions on the necessity of extending
the teaching curriculum to include architectural drawing.
The objectives of visual subjects
and the teaching curriculum
The objective of classes connected with freehand
drawing is the following:
• to develop space imagination, visual sensitivity and
a sense of proportions in composing the drawing plane
in compliance with the principles of perspective, chiaro
scuro, texture, color and spatial context,
• to study the relationships between perception and
creation,
• to develop the ability to think with drawing, sensitiv
ity to the role of value and color as elements shaping and
enriching architectural forms,
• to develop the personality of a future architect by pro
viding a possibility of free, creative, original expression,
• to draw attention to the subject of drawing and the
role of drawing in architectural work,
• to trigger inventiveness.
The teaching curriculum applied in the eld of interior
design at the Faculty of Architecture of the Silesian Uni
versity of Technology focused on the ability of manual
presentation of ideas includes the following subjects:
• 1
st
cycle of studies:
– drawing – semester: 1, 2, 3,
– painting – semester: 3, 4, 5,
– openair drawingpainting workshop to be held
after semester 2.
• 2
nd
cycle of studies:
– creative drawing – semester 1.
Semester 1 in the 1
st
cycle of studies covers three issues.
The basic exercise is the study of still life which serves
the basic – cognitive – function and the development of
technique necessary to solve more and more complex
visual problems in further work. The process of drawing
begins with observation which through analysis and se
lection leads to the completion of assigned tasks. The rst
still lifes are simple sets of geometrical forms followed
by multielement, more dynamic groups with varied tex
tures. Students begin to apply other drawing techniques.
Another issue is practicing drawing from imagination.
This exercise aims at triggering the student imagination
to clearly express a specic problem (subject) with the
use of drawing and searching for their own formal solu
tions. The third drawing issue in semester 1 is the study
of interior. Its objective is to capture proportions, scale
and proper placement of form in space as well as present
structure in perspective and observe architectural details.
Semester 2 and 3 cover issues connected with the
presentation of a live model: monochrome drawing of the
whole human form, paying special attention to the main
tenance of proportions, capturing movement as well as
details. The next stages in the teaching process include
the ability to show the whole gure in the context of an
interior.
28 Beata KucharczykBrus, Joanna ZabawaKrzypkowska
usytuowanie formy w przestrzeni, przedstawienie struk
tury w perspektywie, a także zaobserwowanie detalu ar
chitektonicznego.
W semestrze drugim i trzecim realizowane są zada
nia związane z przedstawieniem żywego modela: rysu
nek monochromatyczny postaci ludzkiej w całości, ze
zwróce niem uwagi na zachowanie proporcji sylwetki,
uchwyceniem ruchu, zaobserwowaniem detali. Kolejne
etapy nauczania to umiejętność ukazania postaci w kon
tekście wnętrza.
Pierwszy rok studiów podsumowany jest plenerem
rysunkowomalarskim, na którym studenci podejmują
zadania malarstwa pejzażowego – studia kolorystycz
ne z natury pojedynczych obiektów architektonicznych,
układów obiektów wraz z zielenią i otoczeniem, wnętrz
urbanistycznych, krajobrazu. Uwaga zwrócona jest tu ra
czej na wrażeniowy odbiór architektury i przedstawienie
jej za pomocą odpowiednio dobranych plam kolorystycz
nych niż na szczegółową analizę jej konstrukcji czy bu
dowy detalu.
Celem przedmiotu malarstwo, który realizowany jest
w trzech kolejnych semestrach, jest świadoma i kreatyw
na umiejętność posługiwania się kolorem, nabycie wie
dzy z zakresu teorii zjawisk barwnych i teorii kompozycji
oraz jej rodzajów, rozumienie oddziaływania poszczegól
nych barw i ich układów na człowieka. Studenci wyko
nują cykl prac malarskich, tematem są złożone układy
martwych natur oraz postać. Zajęcia obejmują także ćwi
czenia zestawień kolorystycznych w rozmaitych gamach
barwnych np.: w gamie monochromatycznej, dysonan
sowej, gamie kolorów pokrewnych, dopełniających czy
kontrastowych.
Na studiach drugiego stopnia edukacja w zakresie ry
sunku odręcznego kontynuowana jest w ramach przed
miotu rysunek kreacyjny. Na podstawie własnych szki
ców studenci dokonują autorskiej interpretacji znaczenia
wybranego słowa, pojęcia lub zjawiska. Prace mogą być
realizacjami wielkoformatowymi przygotowanymi przy
użyciu różnorodnych narzędzi. Wszystko podąża w kie
runku poszukiwania pełnego osobistego wyrażenia podję
tego tematu poprzez w pełni autorską wypowiedź.
Wykorzystanie umiejętności plastycznych
w przedmiotach projektowych
Cykl dydaktyczny związany z rysunkiem i malar
stwem na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej,
uzupełniony innymi kursami rozwijającymi zdolności
plastyczne (m.in.: rzeźba, projektowanie graczne, gra
ka warsztatowa, typograa), daje możliwość doskona
lenia umiejętności artystycznych przyszłych architek
tów wnętrz. Jednakże, jak wynika z obserwacji efektów
kształcenia, program zajęć niewystarczająco uwzględ
nia kształcenie podstawowych umiejętności odręcznego
przedstawiania przestrzeni architektonicznej i rozumienia
zależności przestrzennych istniejących w otoczeniu zbu
dowanym. Program dydaktyczny koncentruje się na roz
woju artystycznym studentów architektury wnętrz, zbyt
mało uwagi przykładając do nauki budowy formy geome
trycznej – umiejętności niezbędnej w pracy zawodowej.
The rst year of studies is summarized with an open
air drawingpainting workshop where the students prac
tice landscape painting – color studies from nature of in
dividual architectural objects, sets of objects with green
areas around them and their surroundings, urban interiors,
landscape. More attention is paid to the impressive per
ception of architecture and its presentation with the use
of adequately matched color patches than to a detailed
analysis of its construction or structure of details.
The objective of the subject of painting that covers
three successive semesters is to learn how to use colors
knowingly and creatively, gain the knowledge of the the
ory of application of colors, the theory of composition, its
kinds and the understanding of how specic colors as well
as their combination affect people. Students make a series
of paintings of complex sets of still lifes and gures. The
classes also include exercises in various color combina
tions for instance monochrome, dissonance, related, com
plementing and contrast color ranges.
Education in the 2
nd
cycle of studies in the area of
freehand drawing continues in the subject of creative
drawing. On the basis of their own sketches, the students
make their original interpretation of the meaning of a se
lected work, notion or phenomenon. Their works can in
clude largesize works prepared with the use of various
tools. Whatever they do, they are supposed to fully and
personally present the subject through their original ex
pression.
Application of artistic abilities
in design subjects
The teaching cycle connected with drawing and paint
ing at the Faculty of Architecture of the Silesian Uni
versity of Technology, completed with other courses
developing the students’ artistic abilities (e.g. sculpture,
graphic design, graphic techniques, typography) provides
a possibility to improve the artistic skills of future in
terior designers. However, as the observation of the ef
fects of education indicates, the teaching curriculum does
not sufciently cover the teaching of the basic skills in
freehand drawing presentation of architectural space and
understanding the spatial relationships existing in built
surroundings. The teaching curriculum focuses on artis
tic development of the students of interior design, putting
little emphasis on teaching the structure of geometrical
forms – a necessary skill in professional work.
The fundamental objective of learning freehand draw
ing is for the student and architect to acquire the abil
ity to present the design ideas and communicate with the
people who they cooperate with. During studies, they in
clude teaching staff; in professional practice, they include
investors as well as people employed in design ofces
or contractors executing architectural works (Fig. 1). It
is crucial for the students to be able to present their ideas
in the form of intentional sketches – simplied yet clear
renditions of concepts, neatly presenting the form, scale,
expression of works. The ability to create more compli
cated perspectives, views of walls, details with colors is
especially useful because it is not only a form of commu
Rysunek odręczny w procesie kształcenia architektów wnętrz /Freehand drawing in the interior design teaching process 29
Zasadniczym celem kształcenia rysunku odręcznego
jest nabycie umiejętności przedstawiania idei projek
towych oraz porozumiewania się studenta i architekta
z osobami, z którymi współpracuje. Na etapie studiów są
to osoby, które prowadzą zajęcia, w praktyce zawodowej
to inwestorzy, a także osoby zatrudnione w biurze pro jek
tów oraz wykonawcy realizujący dzieło architektonicz ne
(il. 1). Kluczowa jest umiejętność przedstawiania swoich
pomysłów w postaci szkiców intencjonalnych – uprosz
czonych, lecz czytelnych odwzorowań koncepcji, dają
cych możliwość odczytania formy, skali, ekspresji dzieła.
Umiejętność tworzenia bardziej zaawansowanych per
spektyw, widoków ścian, detali wzbogacanych kolorem
jest szczególnie cenna. Stanowi nie tylko formę porozu
mienia z klientem, ale często także istotny walor projektu
– swoiste dzieło sztuki, które może stać się elementem de
koracyjnym wnętrza i wizytówką zrealizowanego obiektu.
Umiejętność wykonania szybkiego, zrozumiałego szki
cu architektonicznego, jak wynika z doświadczenia dydak
tycznego autorek, może zostać nabyta jedynie poprzez licz
ne godziny spędzone na własnoręcznej pracy rysunkowej
studentów [9]. Konieczne są ćwiczenia podejmujące tema
ty detali, obiektów i układów architektonicznych opraco
wywanych z natury, gdyż jedynie taka forma obserwacji
pozwala na dogłębne zapoznanie się z materią, przestrze
nią, skalą. Nadmierne skupienie się na tematyce abstrak
cyjnej oraz rysowaniu form antropomorcznych nie daje
szansy zrozumienia budowy układów architektonicznych.
Obecnie obserwuje się wśród studentów znaczący spa
dek umiejętności odręcznej prezentacji opracowywanych
wnętrz i innych zadań, przy ich dużej wrażliwości este
tycznej, pomysłowości, umiejętności doboru formy do
zaproponowanych rozwiązań. Preferowanym narzędziem
stał się wobec tego program komputerowy, który jednakże
ogranicza wyobraźnię i swobodną kreację, proponując nie
rzadko gotowe rozwiązania (detale wyposażenia wnętrz,
meble, elementy wzornictwa przemysłowego), chęt nie sto
sowane przez studentów w ich koncepcjach pro jektowych.
Przeprowadzane cyklicznie w trakcie zajęć ćwiczenia
klauzurowe ukazują znaczną nieumiejętność przedstawia
nia własnego zamysłu w formie rysunkowej.
nicating with the client but often also a signicant value
of the design – a special work of art which can become
a decorative element of an interior and a good mark of the
completed object.
As the teaching experience of the authors suggests,
the ability to make a quick and easytounderstand ar
chitectural sketch can be developed only through long
hours of hard drawing work [9]. It is necessary to do ex
ercises regarding details, objects and architectural layouts
made from nature because only such a form of obser
vation en ables the students to acquire profound knowl
edge of matter, space, and scale. Excessive focus placed
on abstract forms and drawing anthropomorphic forms
does not provide an opportunity for building architectural
layouts.
What is visible among the students nowadays is their
clearly lower ability to present interiors and other assign
ments in the form of freehand drawing and at the same
time they demonstrate a great sense of esthetics, ingenuity
as well as the ability to match the form and suggested so
lutions. Consequently, what has become a preferred tool
is computer software which, however, inhibits imagina
tion and free creation, frequently providing readymade
solutions (furnishing details, furniture, industrial design
elements) which are willingly used by the by students in
their design concepts. The closed drawing assignments
periodically given to the students during classes demon
strate their great inability to present their own ideas in the
form of drawings.
The fundamental and often recurrent difculty in pre
senting a selected fragment of the designed interior can be
dened in the following way:
• failure to choose the representative fragment of the
interior,
• failure to establish the horizon to adequately match
the selected view,
• lack of sense of scale of the designed space and the
structure lling it,
• lack of understanding the principles of perspective
regarding individual elements of the interior and the
whole layout, frequent use of axonometric drawings,
Il. 1. Odręczne szkice koncepcyjne jako wstęp do procesu projektowego w zestawieniu z efektem realizacyjnym (autor: M. Brus, 2005)
Fig. 1. Freehand conceptual sketches as an introduction to the design process and the final outcome (by M. Brus, 2005)
30 Beata KucharczykBrus, Joanna ZabawaKrzypkowska
Zasadnicze i często powtarzające się trudności w przed
stawieniu wybranego fragmentu projektowanego wnętrza
można zdeniować następująco:
• brak umiejętności dokonania wyboru reprezentatyw
nego fragmentu wnętrza,
• nieumiejętność ustawienia horyzontu odpowiednio
do wybranego obrazu,
• brak wyczucia skali projektowanej przestrzeni i wy
pełniającej ją struktury,
• niezrozumienie zasad perspektywy odnoszącej się
do poszczególnych elementów wnętrza i do całego ukła
du, częste wykorzystywanie rysunku aksonometrycz nego,
• nieumiejętność prowadzenia linii rysunkowych,
wspomaganie rysunku odręcznego linijką, cyrklem itp.,
• niezrozumienie zależności przestrzennych przenika
jących się brył, występowania otworów, istnienia grubo
ści lub głębokości struktury,
• całkowity brak umiejętności prezentacji układów
schodowych,
• brak umiejętności tworzenia atmosfery wnętrza po
przez odpowiednie zastosowanie koloru i waloru.
• failure to make drawing lines, supporting freehand
drawing with a ruler, compass, etc.,
• lack of understanding the spatial relationships be
tween overlapping forms, openings, thickness or depth of
structures,
• complete failure to present stair layouts,
• failure to create interior atmosphere by adequate use
of color and value.
When drawing objects which are not connected with
architecture, it is impossible for students to improve their
poor manual skills relying only on computer graphics.
Reviewing the nal design sheets made for the semester
works and comparing them with the closed assignment
sketches, it can be claimed that students sufciently de
veloped the ability to create interiors and esthetics, how
ever, they cannot present their skills in a traditional way
(Fig. 2). A lot of conclusions which were drawn from the
analysis of the teaching process regarded the students’
poor architectural drawing techniques [1]. At present,
more often they make use of computer drawings because
of their low ability to make clear freehand sketches.
Il. 2. Studenckie odręczne szkice koncepcyjne fazy wstępnej procesu projektowego w zestawieniu z planszą projektu finalnego
(rok akademicki 2014/2015)
Fig. 2. Student freehand conceptual sketches of the introductory stage in the design process and the sheet of the final design
(academic year 2014/2015)
Rysunek odręczny w procesie kształcenia architektów wnętrz /Freehand drawing in the interior design teaching process 31
Podejmując tematy rysunkowe niezwiązane z archi
tekturą, studenci nie mają możliwości uzupełnienia de
cytów swych umiejętności manualnych, opierając się je
dynie na grakach komputerowych. Przeglądając plansze
projektowe stanowiące efekt końcowy pracy semestralnej
i porównując je z wykonanymi szkicami klauzurowymi,
można stwierdzić, że studenci opanowali w sposób zado
walający umiejętność kreacji wnętrza i doboru estetyki,
natomiast nie potraą zaprezentować swych umiejętności
w sposób tradycyjny (il. 2). Analiza procesu dydaktycz
nego doprowadziła do wielu wniosków dotyczących zu
bożenia umiejętności warsztatowych odnoszących się do
rysunku architektonicznego [1]. Obecnie studenci najczę
ściej korzystają z rysunków komputerowych, ponieważ
mają niską zdolność do tworzenia zrozumiałych szkiców
odręcznych.
Wnioski z przeprowadzonych analiz
Zajęcia związane z rysunkiem odręcznym i malar
stwem prowadzone na Wydziale Architektury Politech
niki Śląskiej na kierunku architektura wnętrz rozwijają
ogólną wrażliwość plastyczną i umiejętności warsztatowe
studentów w zakresie:
• kompozycji dzieła,
• operowania światłocieniem,
• doboru gam kolorystycznych,
• wypracowania indywidualnej kreski rysunkowej
i charakterystycznego warsztatu malarskiego.
Niezadowalająco natomiast rozwijają umiejętności
prezentowania formy architektonicznej. Problemem dla
studentów jest przedstawienie budowy złożonej struktury
geometrycznej oraz przenikania się brył.
Edukacja studentów architektury w dziedzinie sztuk
pięknych jest bardzo ważna, w szczególności nauka ry
sowania odręcznego, malowania i modelowania. Klu
czowym aspektem jest nie tylko rozwinięcie wyobraźni
przestrzennej, wrażliwości estetycznej i sprawności tech
nicznej przyszłych projektantów, ale także wykształcenie
umiejętności szybkiego i efektywnego przekazywania
własnych pomysłów w pracy zawodowej – umiejętno
ści niezbędnych architektowi. Mogą one zostać nabyte
tylko przez liczne, skutecznie spędzone godziny prakty
ki, na których uczniowie osobiście, za pomocą różnych
technik artystycznych, wykonują prace rysunkowoma
larskie o tematyce architektonicznej. Kluczowym zagad
nieniem staje się struktura programu nauczania i tematy
zadań, które powinny obejmować możliwie jak najwię
cej zagadnień z dziedziny architektury – zespoły urba
nistyczne, budynki i ich wnętrza, detal architektoniczny.
Zajęcia stacjonarne powinny być uzupełniane zajęciami
plenerowymi, aby student miał możliwość bezpośredniej
oceny skali, koloru, tekstury obiektów i ich usytuowa
nia w przestrzeni. Wykorzystanie technologii cyfrowych
musi iść w parze z umiejętnością odręcznej prezentacji
idei projektowej.
Conclusions from conducted analyses
The classes connected with freehand drawing and
painting conducted at the Faculty of Architecture of the
Silesian University of Technology in the eld of interior
design develop the general visual sensibility and work
shop techniques of the students in the following areas:
• work composition,
• use of chiaroscuro,
• selection of the range of colors,
• development of individual drawing line and charac
teristic painting techniques.
However, their ability to present architectural forms
is insufciently developed. Students nd it difcult to
present a complex geometric structure and overlapping
forms.
The teaching process of the students of architecture in
the area of visual arts, especially teaching freehand draw
ing, painting and modeling, is very important. Its crucial
aspects include not only the development of spatial im
agination, a sense of esthetics and the techniques of fu
ture designers but also the development of the ability to
quickly and clearly present their own ideas in professional
work – necessary skills in the architect’s profession. They
can be acquired only through many long hours of dili
gent practice when the students make their own artistic
drawings and paintings of architecture with the use of dif
ferent techniques. What becomes crucial is the structure
of the teaching curriculum and the topics of assignments
which should include as many issues in the area of archi
tecture as possible – urban layouts, buildings and their in
teriors, architectural details. Their classes should be com
plemented with openair workshops so that the students
could have an opportunity to directly evaluate the scale,
color, texture of objects and their location in space. The
use of digital technology must match the ability to make
freehand drawings of design ideas.
Translated by
Tadeusz Szałamacha
32 Beata KucharczykBrus, Joanna ZabawaKrzypkowska
Streszczenie
W artykule poruszono zagadnienia związane z procesem kształcenia w zakresie rysunku odręcznego na kierunku architektura wnętrz na Wydziale
Architektury Politechniki Śląskiej. Przedstawiono program kształcenia w przeciągu całego cyklu studiów. Zawarto reeksje dotyczące zarówno
konieczności przygotowania studentów w tym zakresie, jak i przełożenia treści zapisanych w programie na warsztat zawodowy przyszłych
architektów. Głównym celem pracy jest określenie, w jaki sposób proces nauczania rysunku odręcznego rozwija umiejętności plastyczne – narzędzie
umożliwiające przedstawienie własnej koncepcji projektowej przyszłym inwestorom. W jego realizacji wykorzystano obserwację uczestniczącą,
analizę prac studenckich, analizę prac realizacyjnych. Omówione badania doprowadziły do konkluzji o istnieniu konieczności zintensykowania
zadań z rysunku architektonicznego.
Słowa kluczowe: rysunek odręczny, rysunek architektoniczny, program nauczania
Abstract
The paper deals with issues connected with the process of teaching in the eld of handdrawing at the Faculty of Architecture of the Silesian
University of Technology in the eld of Interior Architecture. It presents briey the program of study throughout the whole cycle of studies.
It includes reections on both: the need to educate students in this eld and the translation of the content of the curriculum into the professional
workshop of future architects. The main objective is to determine how the handdrawing teaching process develops visual arts as a tool for presenting
own design concept to future investors. The implementation of the paper uses participant observation, analysis of students’ work, analysis of work
execution. The research carried out leads to the conclusion about the need to intensify the tasks of regular architectural drawing.
Key words: freehand drawing, architectural drawing, teaching process
Bibliografia /References
[1] Komar B., KucharczykBrus B., The reduction of educational hours
of the ne arts at the Faculty of Architecture of the Silesian Univer-
sity of Technology as a result of changes in regulations on higher
education, „Czasopismo Techniczne. Architektura” 2015, R. 112,
z. 4A, 139–148.
[2] Orzechowski M., Rysunek. Zmysł architektury, Wydawnictwo Blue
Bird, Warszawa 2014.
[3] ZabawaKrzypkowska J., Rysunek – proces postrzegania, myśle-
nia i kreacji. Rola rysunku odręcznego i podstawowych zagad-
nień pla stycznych w procesie kształcenia studentów architektury,
[w:] N. BąbaCiosek (red.), Interferencje, Wydawnictwo WA Poli
techniki Śląskiej, Gliwice 2015, 87–94.
[4] Bonenberg A., Importance of freehand drawing in architectural de-
sign, [w:] M.J. Żychowska (red.), Challenges of 21
st
century. To
draw, to paint or to use a computer, Vol. 2, Wydawnictwo PK, Kra
ków 2015, 39–46.
[5] Mełges H., Freehand drawing as an important skill for an architect
and students of architecture, [w:] M.J. Żychowska (red.), Challen-
ges of 21
st
century. To draw, to paint or to use a computer, Vol. 2,
Wydawnictwo PK, Kraków 2015, 85–98.
[6] Maluga L., Architectural drawing and professional culture, [w:]
M.J. Żychowska (red.), Challenges of 21
st
century. To draw, to paint
or to use a computer, Vol. 1, Wydawnictwo PK, Kraków 2015, 53–62.
[7] Makowska B., The signicance of sketches in the education of ar-
chitects and in the development of their professional skills, „Czaso
pismo Techniczne. Architektura” 2015, R. 112, z. 4A, 17–24.
[8] Gomółka J., Architectural drawing as a means of communica
tion, „Cza sopismo Techniczne. Architektura” 2015, R. 112, z. 4A,
191–194.
[9] ZabawaKrzypkowska J., Palus K., Openair drawing and painting
workshops carried out within the subject of freehand drawing at
the Faculty of Architecture of the Silesian University of Technolo-
gy, „Czasopismo Techniczne. Architektura” 2015, R. 112, z. 4A,
183–190.