Sakralny pomnik rodu. Niezwykła rzeźba architektoniczna kościoła pw. Matki Bożej Bolesnej w Nowej (gm. Bolesławiec)

Jan Feliks Tomczyk

doi:10.37190/arc260202

Streszczenie

Kościół pw. Matki Bożej Bolesnej w Nowej wyróżnia się na tle średniowiecznych świątyń wiejskich z obszaru dawnego księstwa świdnicko-jaworskiego bogactwem kamiennej rzeźby architektonicznej, zarówno pod względem jej ilości, jak i wymowy ideowej. Uwzględniając skalę obiektu, zwraca uwagę wystawność tej dekoracji. Jej jeszcze istotniejszą cechą jest wyjątkowo silne zaakcentowanie roli fundatorów, poprzez ich licznie umieszczone herby. Mimo to w dotychczasowych publikacjach zespół ten był jedynie lakonicznie wspominany.

Moim celem było zapełnienie owej luki poprzez poddanie tej dekoracji analizie oraz odpowiedź na pytanie o przyczyny wyjątkowości tego wystroju. W tym celu przeprowadziłem kwerendę literaturową oraz badania terenowe, z których wyciągnąłem wnioski, posługując się analizą styloznawczą, metodą porównawczą, ikonograficzną i heraldyczną, analizą znaków kamieniarskich oraz chronologią motywów.

Wyniki badań potwierdzają unikatowość zespołu rzeźby architektonicznej kościoła w Nowej na tle średniowiecznej wiejskiej architektury sakralnej w regionie. Niezwykły jest zwłaszcza wybitnie rodowy program ideowy, posługujący się rozbudowaną heraldyką. Jako czas powstania kościoła zaproponowałem okres między 1406 a 1423 r., zaś za jego prawdopodobnych fundatorów uznałem Nickela Hocke i jego żonę Hedwigę z Borsnitzów. Wyjątkowość wystroju rzeźbiarskiego świątyni uzasadniłem statusem ekonomicznym oraz ambicjami rodu Hocke i planowaną funkcją kościoła jako nekropolii rodowej, a jego kompletność brakiem późniejszych większych przebudów. Podważyłem dotychczasowy pogląd o trwałej utracie przez ród Hocke patronatu nad świątynią od 1423 r., a także większość sygnalizowanych w przeszłości powiązań warsztatowych – druga z tych kwestii wymaga dalszych badań.

Podgląd pełnego artykułu jest możliwy wyłącznie na większych ekranach.