Szkicowanie jako zapis myśli

2018

2(54)

DOI: 10.5277/arc180202

Beata Makowska*

Szkicowanie jako zapis myśli

Sketching as a record of thoughts

Introduction

The significant and indispensable role of sketching in

a creative process is emphasizes in the paper. Within this

process, sketches represent an internal conversation that

takes place inside the author’s mind and involves ongoing

verification and adjustments to the author’s way of think-

ing. On the other hand, freehand drawing is a form of

a dialogue with reality, and offers an opportunity for its

exploration and discovery. The more experienced the de-

signer, the freer and more creative the approach to the

design task. This is because drawing stimulates imagina-

tion – a feature of key importance for future architects. It

gives students a chance to develop a personalised ap-

proach to design projects they will carry out in the future

and equips them to think outside the box.

Sketches as an internal conversation

that takes place inside the author’s mind

– thinking on paper

First sketches are drawn quickly and it is not unusual

that the author himself or herself is the only person to de-

cipher them. They can be compared to experiments on the

The quotation from the film entitled Paterson directed by Jim

Jarmusch, Amazon Studios, USA, 2016.

Czasem pusta strona oferuje najlepszą możliwość

Sometimes an empty page is the best opportunity

Wstęp

W artykule podkreślono istotną i niezastąpioną rolę

szkicowania w procesie twórczym. Szkice są z jednej stro-

ny rozmową wewnętrzną autora w tym procesie, w któ-

rym ciągle weryfikuje on i dokonuje poprawek w swoim

rozumowaniu. Z drugiej strony rysunki odręczne są także

formą dialogu z rzeczywistością, dają możliwość jej głęb-

szego badania i odkrywania. Im więcej doświadczenia ma

za sobą rysownik, tym bardziej swobodnie i twórczo pod-

chodzi do zadania projektowego. Rysowanie sprzyja bo-

wiem rozwojowi wyobraźni, co jest niezwykle ważne

w edukacji przyszłych architektów. Dzięki niemu studen-

ci będą mieli szansę na uzyskanie bardziej indywidualne-

go spojrzenia na podejmowany w przyszłości problem

projektowy i wyłamywanie się ze stereotypów.

Szkice jako forma dialogu wewnętrznego autora

– myślenie na papierze

Pierwsze szkice są rysowane szybko i często potrafi je

od czytać tylko sam autor. Są rodzajem eksperymentów do

nywanych na formach powstających w umyśle rysownika

* Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej/Faculty of Ar 

chitecture, Cracow University of Technology.

Cytat z filmu Paterson, reż. Jim Jarmusch, Amazon Studios,

USA, 2016.

16 Beata Makowska

forms emerging in the designer’s mind and a record of his

or her way of thinking. An idea can be developed using

analogies and metaphors referring to familiar forms

and

their combinations. This process generates both predictable

and unpredictable drawings, characterised by a vast array

of associations. While drawing, the author gains an aware-

ness of what they actually want to achieve in their project,

and can identify its essential value – specify its very core.

This process could be referred to as “hunting” for the

right solution and it involves ongoing adjustment and cor-

rections [1]. The establishment of new structures based on

the old, well-known elements (combining), inspired by

something existing and transformed into endless thematic

variations through the process of drawing, is crucial to the

development of imagination. Likewise, dissecting struc-

tures into fragments (restructuring) and subjecting them

to transformations can provide precious creative inspira-

tion and help to identify new meanings of existing forms.

The first process, involving a combination of elements,

can be relatively easily carried out in the realm of one’s

own imagination. It requires no sketching [2]. Meanwhile,

the second, more difficult one, calls for a “crutch” in the

form of drawing

. More skilled designers (such as more

advanced students) can boost their potential of creative

interpretations resorting to a sketch. “Expert” sketchers

create more apt responses than “novices”. The more expe-

rience a designer has, the more liberated and creative ap-

proach to a task. The flexible use of resources – memory

and earlier work (flexible use of resources) – is facilitated

specifically by these two processes – combination and re-

structuring. Forms can be created consciously (intention-

ally) or by chance (accidentally). The latter, however,

become part of a cognitive process when support in the

form of drawing is available. This operation takes place

when the author reads his own drawing in a new, idiosyn-

cratic way. This can be referred to as a process of “aban-

donment” or “ejection” of a thought from his mind, in

order to examine it at a distance and carry out its analysis.

In cognitive operations, flexibility and versatility are

manifested by contrasting forms, subjecting them to com-

binatory and restructuring processes and comparing the

obtained results [3]. The initial assumptions (context

analysis, input data, original ideation, etc.) and heuristic

methods (methods that explore the ability to uncover new

facts and associate them with existing ones in order to

identify new dependencies and truths) are very helpful in

design [4]. Thanks to sketching, the framework of the task

under examination gains a better definition. Drawing is

the very activity that enables separation – the selection of

new, important components of the sketch-ideation [5].

Sketches are particularly important when a creative ex-

periments hits the wall, and the designer is unable to ex-

press their thought-idea. Once externalised in the form of

a sketch, ideas can be verified and subjected to visual

checks, accelerates a complex problem-solving process

According to Gabriela Goldschmidt, in a creative process restruc-

turing can be successful only if it involves sketching [2, pp. 197–199].

i zapisem jego sposobu rozumowania. Pomysł może roz-

wijać się na bazie tworzonych analogii i metafor do po-

dobnych typów form i ich zestawień. Generowane są w ten

sposób rysunki, których można się spodziewać, ale także

nieoczekiwane i zaskakujące graficzne skojarzenia. Przez

rysowanie autor uświadamia sobie, co tak naprawdę chce

uzyskać w swoim projekcie, co jest jego istotną wartością.

Pomaga mu ono precyzować to, co jest w nim najważniej-

sze. Proces ten można nazwać „polowaniem” na właści-

we rozwiązanie i jest on ciągłym dopasowywaniem i na-

noszeniem po prawek [1]. Tworzenie nowych struktur

w oparciu o stare (ang. combining), dobrze znane elemen-

ty, inspiracja czymś istniejącym i wypróbowywanie róż-

nych wariacji przez rysowanie jest istotne dla rozwoju wy-

obraźni. Podobnie dzielenie na fragmenty struktur i ich

przekształcanie (ang. restructuring) mogą być pomocne

w inspiracji twórczej, nowym odczytaniu znaczenia form

[2]. Ten pierwszy proces łączenia elementów jest stosunko-

wo łatwy do przeprowadzenia w wyobraźni. Nie wymaga

szkicowania. Ten drugi jest trudniejszy, musi być wspiera-

ny przez rysowanie

. Zwłaszcza wprawni rysownicy (np.

studenci wyższych lat) mogą zwiększyć możliwość twór-

czych interpretacji przez szkicowanie. „Eks per ci” (ang.

expert sketchers) tworzą bardziej trafne odpowiedzi

niż

„nowicjusze” (ang. novices). Im więcej doświadczenia ma

za sobą rysownik, tym bardziej swobodnie i twórczo pod-

chodzi do zadania. Elastyczne korzystanie ze źródeł – pa-

mięci i wcześniejszej pracy (ang. flexible use of resour ces)

– ułatwiają dwa procesy: kombinacji i re struktury za cji.

Formy mogą powstawać świadomie (ang. in ten tionally)

lub przez przypadek (ang. accidentally). Szczególnie te

os tatnie brane są pod uwagę w procesie myślowym, kiedy

można go wspierać rysowaniem. Dzieje się tak, wtedy gdy

w nowy, właściwy tylko sobie sposób autor odczytuje swój

rysunek. Można powiedzieć, że „porzuca” on lub „wyrzu-

ca” myśli ze swojego umysłu, aby zobaczyć je z dy stansu

i pod dać analizie.

Elastyczność i wszechstronność myślenia bierze pod

uwagę kontrastowanie form, wspomniane wcześniej pod-

dawanie ich procesom kombinacji i restrukturyzacji oraz

porównywanie uzyskanych wyników [3]. Wstępnie spre-

cyzowane założenia (analiza kontekstu, wykorzystywane

dane, początkowe wyobrażenia itp.) i metody heurystycz-

ne (metody te wykorzystują umiejętność wykrywania no-

wych faktów i kojarzenia ich ze sobą, mają także znaczenie

w odkrywaniu nowych zależności i prawd) są niezwykle

pomocne w procesie projektowania [4]. Przez szkicowanie

ramy badanego zadania są lepiej zdefiniowane. To właśnie

dzięki rysowaniu możliwe staje się wydzielenie, wyselek-

cjonowanie nowego ważnego komponentu szkicuidei [5].

Szkice są szczególnie potrzebne w momentach, kiedy

w twórczych poszukiwaniach napotykamy granice możli-

wości wyrażenia myśliidei. Uzewnętrznienie ich w postaci

szkicu poddaje je weryfikacji i wizualnemu sprawdze-

niu, przyspiesza skomplikowany proces rozwiązywania

Zdaniem Gabrieli Goldschmidt restrukturyzacja w procesie twór-

czym może być przeprowadzona owocnie tylko wtedy, gdy można wy 

ko rzystywać do niej szkicowanie [2, s. 197–199].

Szkicowanie jako zapis myśli /Sketching as a record of thoughts 17

aimed at discovering something new

. Like trajectories

– they point the author toward the right direction in his or

her pursuits. Sketches serve as an intermediary between

the designer’s imagination and the graphic representation

of the concept. They are deeply thought through, but yet

executed with certain speed and spontaneity (festina

lente). They are a prompt record of a slowly sprouting

thought [6]. In a way, we can speak of intelligence re-

leased in the process of drawing. If this work is authentic,

it opens a window to the mind of the designer, their ear-

lier experiences, sensitivity, preferences. Certain sponta-

neity inherent in the activity of drawing, enriched by prior

experience and the elaboration of observation skills, can

produce a new, fresh approach to a yet examined task.

Thinking on paper is a step-by-step process that en-

ables us to better understand the essence of the problem

[7]. It is a record of the entire path aimed at finding the

right solutions, where sketches are the “snapshots” of the

creative process [8]. Sketching can be said to put our

imagination in an interactive mode (interactive imagery).

Sketches do not require excessive workload. This is why

sketches create open space for unrestrained imagination.

However, at the initial phase of the creative work, where

no technical measures are involved, imagination has more

freedom to operate, and is not discouraged by any long-

term effort. A computer-generated “drawing” which took

many hours to create makes its author feel more attached

to his or her work, due to substantial time invested. Mean-

while, independence from software and computer aids at

the initial stage of design is an opportunity to find a solu-

tion which does not copy existing schemes and does not

follow well-known ways. State-of-the-art designing tools

and measures often make our objectives more distant or

elusive.

Freehand drawing as a form of a dialogue

with reality – use of memory and experience

Drawing enables a dialogue between the author and

reality by way of close observation of the latter and the

analysis of the rules by which it is governed [9]. The de-

signer is confronted with a question about the essence of

reality, and the importance of its specific elements. In

consequence, this process facilitates the understanding of

reality. The techniques and skills acquired by drawing

from nature prepare designers to make conscious choices

about their independent creative paths. This is a conse-

quence of the fact that by drawing from nature we prac-

tice visual and manuals skills, but also our imagination.

This process activates deeper levels of perception that go

beyond typical visual observations. We see things dynam-

ically (from various perspectives, including the top-bot-

tom one), and thus are able to understand mutual relation-

ships between various forms [10]. Thanks to drawing, we

begin to discern things that are invisible at first glance,

thereby altering our way of thinking. The perspective be-

comes, in a way, an act of “retouching” the designed

For example in the context of reality and its phenomenos [3, p. 546].

postawionego problemu i odkrywania czegoś nowego

. Jak

trajektorie naprowadzają one autora na właściwy kieru-

nek poszukiwań. Są pośrednikiem pomiędzy wyobraźnią

rysującego a graficznym przedstawieniem idei. Wy ko 

nywane są z wielkim namysłem i równocześnie z pewną

szybkością i spontanicznością (łac. festina lente). Są one

błyskawicznym zapisem wolno kiełkującej myśli [6].

Moż na w tym wypadku mówić o ujawnionej w trakcie ry

sowania inteligencji. Jeśli praca ta jest autentyczna, daje

możliwość poznania pewnej prawdy o autorze, jego wcze-

śniejszym doświadczeniu, wrażliwości i upodobaniach.

Pewna spontaniczność w czynności rysowania, wzbogaco

na wcześniejszym doświadczeniem i doskonaleniem ob-

serwacji, daje czasem świeże, nowe spojrzenie na badane

zadanie.

Rozmyślanie na papierze jest więc procesem etapo-

wym (ang. step-by-step), który pozwala wyraźniej zoba-

czyć istotę postawionego problemu [7]. Stanowi on zapis

dochodzenia do właściwego rozwiązania, w którym szki-

ce są „migawkami procesu twórczego” [8]. Można po-

wiedzieć, że w trakcie szkicowania nasza wyobraźnia jest

in teraktywna (ang. interactive imagery). Szkice bowiem

nie wymagają dużego nakładu pracy, dzięki czemu stano-

wią przestrzeń dla swobodnej wyobraźni. W początkowej

fazie pracy twórczej, kiedy brakuje zaawansowanych środ-

ków technicznych, ma ona więcej przestrzeni wolności, nie

zniechęca jej długotrwały wysiłek. Generowany w kom 

puterze przez wiele godzin „rysunek” bardziej przywiązuje

do siebie jego autora. Pewna niezależność od komputera

i podpowiedzi jego programów w początkowej fazie pro-

jektowania dają możliwość znalezienia rozwiązania, które

nie powtarza schematów, nie stosuje znanych sposobów.

Udoskonalone środki i narzędzia projektowania często

sprawiają, że cele stają się bardziej odległe i nieuchwytne.

Rysunek jako forma dialogu z rzeczywistością

– korzystanie z pamięci i doświadczenia

Poprzez rysunek dokonuje się dialog autora z rzeczy-

wistością dzięki jej wnikliwej obserwacji i analizie rzą-

dzących nią zasad [9]. Rysownik zadaje sobie pytanie, co

jest w niej najistotniejsze, jakie jest znaczenie poszcze-

gólnych elementów. Proces ten pozwala więc lepiej po-

znać i zrozumieć rzeczywistość. Opanowanie warsztatu

i zdobyte umiejętności poprzez rysunek z natury umożli-

wiają także świadomy wybór samodzielnej drogi twórczej.

Rysowanie z natury ćwiczy bowiem oko, rękę i wyobraź-

nię. Aktywuje głębsze poziomy percepcji, które wykra-

czają poza zwykłe spostrzeżenia wzrokowe. Widzimy

w sposób dynamiczny (z różnych stron, także z góry), co

pozwala nam zrozumieć wzajemne relacje form [10].

Poprzez rysowanie zaczynamy dostrzegać rzeczy niewi-

doczne na pierwszy rzut oka, co zmienia nasze myślenie.

Perspektywa staje się rodzajem „rusztowania” rysowanej

kompozycji. Doskonalenie percepcji, widzenie form w in-

dywidualny sposób pozwala na odczytywanie nowych

Na przykład w kontekście otaczającej rzeczywistości i występu-

jących w niej zjawisk, zobacz: [3, s. 546].

18 Beata Makowska

composition. By perfecting perception, perceiving forms

in an individual way, we learn to identify new connections

and dependencies between existing forms. While draw-

ing, we see, for instance, the edges of open spaces, we

become aware of the line that separates the sky from ar-

chitecture, we discern the shape of the shadow and its

interplay with existing forms. A moment captured in

a drawing exposes a spot of light that disintegrates the

form and allows us to approach it differently, as a part of

a larger whole. We notice the disappearance of certain bor-

ders and contours. We become aware of the need to link

forms with their context, create harmonious wholes, etc.

The aim of drawing from nature is to develop percep-

tion and spatial imagination, both of which are indispens-

able to a creative process [11]. When practiced frequently,

drawing facilitates change-oriented interventions. This is

a consequence of the fact that memory and memorised

images provide a fertile ground for imagination (mental

imagery). The author can recall them, which can have a ma-

jor impact on the originality and uniqueness of proposed

solutions. Such drawings create […] an independent area

of creative pursuits and expression [12, p. 259]. As a re-

sult, the designer can build his own repository of

images,

on which he – consciously or subconsciously – draws in

his individual work, as everything we see is perceived

within the framework of our knowledge. What is more,

drawing from nature teaches us the two ways of thinking:

synthesis and analysis. While the former enables us to

make a mental reduction to geometric abstraction and pen-

etrate to the core of a form, the latter reveals the dependen-

cies between parts and the whole.

Teaching drawing to prepare architects

and landscape architects to be creative at work

An indispensable part of educating architects and land-

scape architects is to teach them how to express their

thoughts by drawing [13]. It affects students’ internal dis-

course, their manner of analysing facts and drawing con-

clusions. Specific movements-thoughts create a chain of

reasoning: “I see as” and “I see that” [14]. An old Italian

expression for sketching, pensieri, used in the period

when sketching was a major part of artistic education, sig-

nified exactly thinking. An important preparatory step

towards sketching is close observation of nature and its

elements, because we both “think by seeing” and “see by

thinking” [14]. While drawing forms, we have an oppor-

tunity to scrutinize them directly. In consequence, we can

identify their specificity, and single out their eye-catching

features important from the viewer’s perspective.

Theme sketching in freehand drawing curricula aims at

teaching the students how to create a range of possible

solutions to a tested problem. This experience is very

help ful in the students’ future creative work. When cor-

recting students’ drawings, teachers often suggest possi-

ble improvements. The purpose of corrections is to reach

a compromise between the teacher and the pupil, with re-

servation that the drawing always remains his original work.

The process of correction resembles sea navigation and in-

volves setting the right direction for further exploration.

związków i zależności między nimi. Rysując, widzimy

np. krawędzie otwartych przestrzeni, uświadamiamy so-

bie linię graniczną nieba i architektury, dostrzegamy

kształt cienia i jego grę z istniejącymi formami. Uchwy

cona na rysunku chwila wydobywa plamę światła, która

rozbija formę i pozwala zobaczyć ją inaczej, jako wtopio-

ną w większą całość. Zauważamy zanikanie pewnych

granic i konturów. Dostrzegamy potrzebę łączenia form

z kontekstem oraz tworzenia współgrających całości itd.

Zadaniem rysunku z natury jest rozwijanie percepcji,

ale także wyobraźni przestrzennej, która jest niezbędna

w procesie twórczym [11]. Częste rysowanie ułatwia

swobodne dokonywanie w niej zmian. Pamięć i przecho-

wywane w niej obrazy stanowią bowiem ważną bazę dla

wyobraźni (ang. mental imagery). Autor może sięgać pa-

mięcią do nich, co może mieć istotny wpływ na oryginal-

ność i unikatowość rozwiązań. Rysunki takie tworzą […]

samodzielny teren poszukiwań i wypowiedzi twórczych

[12, s. 259]. Dzięki temu można stworzyć swoją własną

bibliotekę obrazów, do których bardziej lub mniej świa-

domie się wraca w indywidualnym procesie twórczym.

Wszystko bowiem widzimy w kontekście zgromadzonej

przez nas wiedzy. Rysunek z natury pozwala także na

opanowanie umiejętności dwóch sposobów myślenia:

syntezy i analizy. Pierwsza uczy redukowania do geome-

trycznej abstrakcji, dotarcia do istoty, druga odkrywa za-

leżności pomiędzy częściami i całością.

Nauka rysunku przygotowująca architektów

i architektów krajobrazu do twórczej pracy

W procesie kształcenia architektów i architektów kra-

jobrazu niezwykle istotne jest uczenie ich wyrażania my-

śli przez rysowanie [13]. Wpływa ono na wewnętrzny

dyskurs studenta, jego sposób przeprowadzania analizy

i wyciągania wniosków. Poszczególne ruchymyśli two-

rzą ciąg rozumowania: „widzę jako” i „widzę, że” [14].

Stare włoskie określenie szkicowania pensieri, w czasach

kiedy było ono częstym elementem edukacji artystycznej,

oznaczało właśnie myślenie. Ważnym przygotowaniem

do niego jest wnikliwa obserwacja natury i znajdujących

się w niej elementów, ponieważ zarówno „myślimy, wi-

dząc”, jak i „widzimy, myśląc” [14]. Rysując formy, mamy

możliwość poznania ich bezpośrednio. Pozwala to na do-

strzeżenie tego, co jest w nich szczególne, uderzające i sta-

je się istotne dla odbiorcy.

Tematy szkicowe wprowadzone w programie zajęć z ry

sunku odręcznego uczą studentów tworzyć różne warian-

ty badanego problemu. Są one bardzo pomocne w ich

przy

szłej pracy twórczej. W trakcie korekt obok rysunku

stu denta prowadzący przedmiot często przedstawia różne

pro

pozycje jego udoskonalenia. Celem korekty jest wy-

pracowanie kompromisu między nauczycielem i uczniem

z zastrzeżeniem, że rysunek pozostaje autorskim dziełem

tego ostatniego. Korekta przypomina nawigowanie statku,

wyznaczanie właściwego kierunku poszukiwań. Chodzi

w niej o pokazanie drogi, a nie końcowego rozwiązania. Wy

pracowany poprzez dialog, a nie monolog nauczyciela ry-

sunek daje większą satysfakcję studentowi i uczy go sa mo

dzielnej pracy w przyszłości. Motywowanie i dodawanie

Szkicowanie jako zapis myśli /Sketching as a record of thoughts 19

Il. 1. Synteza drzewa;

autorzy: a) P. Michalska, b) E. Zemełka, c) N. Ojczyk, d) A. Skrzypek

(fot. B. Makowska, 2017)

Fig. 1. Synthesis of a tree;

drawing by: a) P. Michalska, b) E. Zemełka, c) N. Ojczyk, d) A. Skrzypek

(photo by B. Makowska, 2017)

20 Beata Makowska

Il. 2. Forma zainspirowana pomiętym papierem;

autorzy: a) Z. Banaszek, b) A. Pajdak, c) A. Paszkowska, d) N. Ojczyk

(fot. B. Makowska, 2017)

Fig. 2. Form inspired by wrinkled paper;

drawing by: a) Z. Banaszek, b) A. Pajdak, c) A. Paszkowska, d) N. Ojczyk

(photo by B. Makowska, 2017)

Szkicowanie jako zapis myśli /Sketching as a record of thoughts 21

The task of the teacher is to show the way, rather than the

final solution. A drawing received by way of a dialogue,

rather than the teacher’s monologue, improves the stu-

dent’s satisfaction and is an important lesson instrumental

to independent work in the future. Motivation and encour-

agement for independent exploration are necessary for the

development of more creative and original results.

When teaching students at Faculties of Architecture,

apart from workshop improvement and presentation of

various artistic techniques, it is important to challenge the

students’ imagination and show possible routes for creative

exploration. It is crucial to raise the awareness of both deci-

sions and their consequences, and to define specific design

objectives. Appropriately selected exercise topics can con-

tribute to the improvement of these abilities. Such an ap-

proach was attempted with first year students enrolled in

a Landscape Architecture programme at the Faculty of

Architecture of the Cracow University of Technology

Exercises in theme sketching give students a chance to

quickly record their budding ideas. Additionally, students

can resort to drawing from nature. A close observation of

nature enables us to build a repository of images for our

imagination. An inspiration by still life reflected in the

composition, motifs of lines, the location of the dominant

and the nature of structure is essential for further creative

work, where students need to create shapes using their

own imagination.

One of the many analysed topics was entitled “a syn-

thesis of a tree” (Fig. 1). The students’ task was to use four

sketches to illustrate the passage from a realistic drawing

of a specific tree, using gradual simplification of its form,

but preserving its essence to its synthesis. In the last of

a series of sketches, students draw a tree in the form of

a graphic sign made of several lines. This task teaches

stu dents to identify characteristic features and distinguish

forms, and to present them synthetically. This exercise is

carried out using either pencil or charcoal.

In yet another example of creative uses of sketches,

students draw an organic form inspired by packaging

paper, which they initially fold and wrinkle themselves

(Fig. 2). One the one hand, a memorized movement of

folding the paper (tactile experience), and the observation

of the form, its important elements (directions, dynamics,

etc.) on the other, allow students to develop their own vi-

sion, transform the form they see in the realm of their own

imagination. What is more, an analogous packaging paper

is being lit by a spotlight from the above, imitating natural

light, which, seen from a distance, resembles a natural

form (such as a tree, landscape, rock, mountain). This ex-

ercise develops the students’ awareness of the importance

and quality of a line in a drawing, its thickness and pres-

sure. It is carried out with the use of any technique se-

lected (pencil, charcoal or ink technique).

A team under the supervision of PhD, Arch. Beata Makowska with

Prof. Joanna Stożek conducting a freehand drawing classes for 1

grade

stu dents of landscape architecture in the first semester in Di vision of Free

hand Drawing, Painting and Sculpture, Faculty of Ar ch i tecture, Cra 

cow University of Technology – under the supervision of Prof. And rzej

Białkiewicz.

odwagi w indywidualnych poszukiwaniach przyczynia się

do uzyskania bardziej twórczego efektu.

W nauczaniu studentów na wydziałach architektury

oprócz doskonalenia warsztatu, poznania różnych technik

plastycznych istotne jest poszerzanie ich wyobraźni i po-

kazanie twórczych dróg poszukiwań. Ważne jest także

rozbudzanie świadomości podejmowanych decyzji i ich

konsekwencji, umiejętność jasnego stawiania sobie celów

projektowych. Odpowiednio dobrane tematy ćwiczeń

mogą się przyczynić do udoskonalenia wspomnianych

umiejętności. Próbę taką podjęto na zajęciach ze studen-

tami I roku architektury krajobrazu na Wydziale Ar chi -

tektury Politechniki Krakowskiej

Szczególnie tematy wykorzystujące szkice umożliwia-

ją szybkie zapisywanie rodzących się pomysłów. Oprócz

nich bazę stanowią rysunki z natury. Jej wnikliwa obser-

wacja pozwala na stworzenie biblioteki obrazów dla wy-

obraźni. Inspiracja martwą naturą przez przywołanie

układu kompozycji, motywów linii, położenia dominanty

i charakteru struktury dla stworzenia rysunku z wyobraź-

ni jest niezwykle pomocna w dalszej pracy twórczej.

Jednym z wielu realizowanych tematów jest „synteza

drzewa” (il. 1). Studenci mają za zadanie przedstawienie

w formie czterech szkiców przejścia od rysunku reali-

stycznego konkretnego drzewa, poprzez stopniowe uprasz-

czanie formy przy zachowaniu jej istoty do jego syntezy.

W ostatnim z serii szkiców studenci rysują drzewo w for-

mie znaku graficznego zbudowanego z kilku kresek. Uczy

to obserwacji cech charakterystycznych i wyróżniających

form, a także ich syntetycznej prezentacji. W ćwiczeniu

tym wykorzystano ołówek lub węgiel.

Kolejnym przykładem twórczego wykorzystania szki-

ców jest ćwiczenie, w którym studenci rysują formę orga-

niczną zainspirowaną pomiętym przez nich szarym papie-

rem (il. 2). Z jednej strony zapamiętany ruch przez

poprzedzającą czynność zginania papieru (włączenie

w do świadczenie zmysłu dotyku), z drugiej strony obser-

wacja formy, jej istotnych elementów (kierunki, dynamika

itp.) pozwalają na stworzenie własnej wizji, przetworze-

nie w wyobraźni widzianej formy. Dodatkowo ana lo

giczny pomięty papier jest oświetlony przez reflektor od

góry, co imituje światło naturalne, pozwala z dystansu

dostrzec formę naturalną (drzewo, krajobraz, skała, góra

itp.). Ćwiczenie to uświadamia studentom znaczenie i ja-

kość linii w rysunku, jej grubości/nacisku. Jest ono wyko-

nywane dowolną techniką (ołówek, węgiel, tusz).

Podsumowanie

Szkicowanie jest drogą odkrywania i głębszego bada-

nia rzeczywistości, które sprzyja rozwojowi wyobraźni.

Rysunki odręczne są także ważnym sposobem zapisu my-

śli, który koryguje szczególnie początkowe etapy procesu

projektowania („widzenie jako” i „widzenie, że”). Są

Zajęcia z rysunku odręcznego studentów I roku architektury kraj

obrazu w semestrze 1. prowadzone przez dr hab. inż. arch. Beatę Ma 

kowską z udziałem prof. art. mal. arch. Joanny Stożek w Zakładzie Ry 

sunku, Malarstwa i Rzeźby – kierownik Zakładu dr hab. inż. arch. An drzej

Białkiewicz, profesor PK.

22 Beata Makowska

Summary

Sketching is a way of exploring and extended probing

of reality, and as such develops and challenges our imag-

ination. Freehand drawing is also an important method of

recording thoughts, as it is very forgiving and allows us to

introduce corrections at the initial stages of the designing

process (“seeing as” and “seeing that”). Sketches resem-

ble a conversation between the author and his or her own

thoughts, and remind us of a trajectory leading the author

toward further pursuits

. Thanks to a certain degree of

unpredictability inherent to sketching, sketches are indis-

pensable in the creative process [15]. They prove to be

especially useful when ideation turns out to be insuffi-

cient or when a problem is more likely to be solved by

“externalising” the thinking (the process of restructuring

– creating an analogy, mutation and combination of forms

by sketching). By including sketching in a creative pro-

cess, the author develops a more individualised approach,

breaks free from fixed schemes and stereotypes. Some-

times it is an empty page in a sketchbook that enables

a designer to plunge into their own thoughts and approach

the problem in a new way. In a chaotic deluge of informa-

tion and images, it is the white, “empty” page that – just

like silence – gives us a chance to focus on our idea and on

the core of the design.

Translated by

Weronika Sobita

Szkicowanie jako zapis myśli

Beata Makowska

doi:10.5277/arc180202

Streszczenie