Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych pod kątem wytycznych rewitalizacyjnych – studium przypadku

2017

1(49)

DOI: 10.5277/arc170106

Anna Ostańska*

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych pod kątem wytycznych

rewitalizacyjnych – studium przypadku

Multicriteria assessment of housing estates to provide

urban renewal guidelines: a case study

Wprowadzenie

Rewitalizacja

[1] jest to kompleksowe działanie podej-

mowane na obszarach zurbanizowanych (dzielnica, spół-

dzielnia, osiedle, kwartał, budynek wraz z otoczeniem),

wiążące modernizację, renowację, rewaloryzację, rehabi-

litację i humanizację z działaniami zmierzającymi do

ożywienia społecznego i gospodarczego kraju, powstrzy-

mującymi procesy degradacji i pustoszenia zasobów osie-

dli mieszkaniowych [2]. Polskie osiedla z okresu wiel kich

programów mieszkaniowych z lat 1960–1980, gdy w bu 

downictwie wielorodzinnym dominowała pre fabry kacja,

rzadko bywają przedmiotem działań rewitalizacyjnych –

od strony technicznej są zwykle w zadowalającym stanie,

lecz w wielu z nich dają się zauważyć niepokojące proce-

sy społeczne, braki w wyposażeniu bu dynków oraz skutki

zaniedbań w utrzymaniu.

Potrzebę podejmowania działań zapobiegających proce-

sowi degradacji i pustoszenia zabudowy wielorodzinnej –

śląskich „familoków” – potwierdził na podstawie swoich

badań zespół E. Niezabitowskiej w 2014 r. Wyniki te

przed stawiono w dyskusji na konferencji Ba dania Inter

dys cyp linarne w Architekturze (BIWA), or ga ni zo wanej

przez Po litechnikę Śląską w 2015 r. Choć „fa mi loki” nie są

budynkami prefabrykowanymi, to ze społy tej zabudowy

od strony funkcjonalnej i układu urbanistycznego wykazują

Introduction

Revitalisation [1] is a comprehensive activity under-

taken in urban areas (a district, a cooperative, a housing

estate, a quarter, and a building along with the surround-

ing area) which combines modernisation, renovation,

revaluation, rehabilitation and humanisation with actions

aimed at the social and economic revival of the country

and at stopping the processes of degradation and devasta-

tion of housing estate resources [2]. The Polish housing

estates from the period of largescale housing programs

that were implemented in the years 1960–1980, when pre-

fabrication predominated in the multifamily housing, are

rarely the subject of revitalisation actions – they are gen-

erally in satisfactory technical condition although in many

of them some alarming social processes can be noticed,

along with equipment shortages in buildings and effects

of maintenance neglect.

The need to take actions which would prevent the pro-

cess of degradation and devastation of multifamily hous-

ing estates – Silesian “familoki” – was confirmed by

Elżbieta Niezabitowska’s team on the basis of their own

research in 2014. These results were presented during the

discussion at the Interdisciplinary Studies in Architecture

(BIWA) conference which was organised by the Silesian

University of Technology in 2015. Although “familoki”

are not prefabricated buildings, complexes of this devel-

opment in terms of functionality and the urban layout

show considerable similarities to “largepanel building”

areas. During the presentation at the BIWA conference,

E. Niezabitowska’s team pointed out characteristic social

* Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki Lubelskiej/

Faculty of Civil Engineering and Architecture, Lublin University of

Technology.

82 Anna Ostańska

spore podobieństwa do obszarów „wielkiej pły ty”. Pod 

czas wystąpienia na konferencji BIWA zespół E. Nieza 

bitow skiej wskazał charakterystyczne proble my społecz

ne oraz potrzebę ożywienia więzi między ludz kich wśród

miesz kańców. To potwierdza potrzebę dzia łania również

w kierunku rewitalizacji osiedli mie szka nio wych, po nie 

waż po dobne problemy dają się zaobserwować w ze spo łach

prefabrykowanych budynków mieszkalnych

Jednak wyniki analiz zespołu E. Niezabitowskiej są

niepokojące, ponieważ wskazują na brak zainteresowania

mieszkańców poprawą stanu ich domów i otoczenia.

Mo ż liwe, że jest to związane z atrakcyjnością emigra cji

zarobkowej na tereny Niemiec i zmniejszeniem iden

tyfikacji z miejscem zamieszkania. Obserwacje te nie

dają się uogólnić na wszelkie osiedla z zabudową wielo

ro dzinną. Autorka niniejszego artykułu zauwa ży ła w swo-

ich badaniach, prowadzonych w wywiadzie bezpośred-

nim od 2004 r. na terenie województw: lubelskiego,

lu bus kiego i śląskiego, istotnie od mienne nastawienie

miesz kańców [3]–[5]. Użyt kow nicy badanych „bloko-

wisk” nie są obojętni na propozycje zmian na lepsze:

chętnie podejmują rozmowę o tym, co od strony technicz-

nej można byłoby ulepszyć i jaki to miałoby wpływ na

koszty i standard życia. Sporadycznie zaobserwowa-

ła rów nież tendencje znane z „familoków”, szczególnie

w wo jewództwie lubuskim.

Dostrzegając niepokojące sygnały w zmianach stanu

tych stosunkowo nowoczesnych osiedli, autorka stawia

sobie za cel analizę struktur przestrzennofunkcjonalnych

obszaru osiedli mieszkaniowych oczami bezpośredniego

użytkownika – za pomocą badania opinii użytkowników.

Aby rewitalizacja była pełna, należy rozpoznać stan tech-

niczny i energetyczny budynków oraz potrzeby miesz-

kańców. Do rozpoznania potrzeb tych ostatnich posłużyły

oryginalne Interdyscyplinarne Badania Ankietowe (dalej

zwane IBA), którym towarzyszyła analiza technicznego

stanu zasobów.

Artykuł prezentuje wyniki badań przeprowadzonych

w jednym z miast. Obszar badań stanowiły dwa odrębne

administracyjnie osiedla znajdujące się na terenie Spół

dzielni Mieszkaniowej w Lubartowie. Podstawą analizy

była wstępna inwentaryzacja terenowa, wykonana w ok re-

sie: październik–listopad 2010 r., której efektem było spo-

rządzenie bazy danych obiektów. Prze prow a dzo no kwe-

rendę dokumentów planistycznych stwo rzo nych przez

lokalne władze samorządowe i zarządcę (Spół dzielnię

Mieszkaniową w Lubartowie) oraz dokumentacji eksplo-

atacyjnej obiektów. Po zapoznaniu się z zasobami osiedla

przeprowadzono wywiad bezpośredni z mieszkańcami.

Wyniki IBA stanowią podstawę do opracowania planu

rewitalizacji badanych osiedli.

Celem pracy jest przedstawienie i podkreślenie roli

badań opinii mieszkańców w procesie rewitalizacji. Inter

Wzrost średniej wieku mieszkańców osiedli jest niepokojący

(zmiana potrzeb, mniejsza sa mo dzielność wśród og raniczeń technicz-

nych osiedli projektowanych lata temu z myślą o młodych), a pozosta-

wienie budynków i osiedli bez kompleksowych działań naprawczych

może w dłuższej perspektywie skutkować zarówno funkcjonalną, jak

i techniczną degradacją.

problems and the need to revive interpersonal relations

among the inhabitants. This also confirms the need for

action aimed at revitalising housing estates since similar

problems can be observed in complexes of prefabricated

residential buildings

However, the results of the analyses obtained by

E. Nie zabitowska’s team are worrisome because they

show that residents are not interested in improving the

state of their houses and surroundings. That may be con-

nected with the attractiveness of emigration to Germany

to earn more money and declining identification with

the place of residence. These observations cannot be

generalised in terms of all the multifamily housing

estates. The author of this article noticed a significantly

different attitude of the inhabitants in her own research

which was conducted in the form of a direct interview on

the territory of Lublin Province, Lubuskie Province

and Silesian Voivodship [3]–[5]. The subjects – users

of “block housing estates” are not indifferent to sugges-

tions as regards improvement, i.e. they are willing to talk

to the researcher about technical aspects that could be

improved and how they would affect the costs and the

standard of living. However, the tendencies known

from “familoki” were sporadically observed, especially in

Lubuskie Province.

Recognising disturbing signals in condition changes of

these relatively modern housing estates, the author aims

to analyse spatial and functional structures of the housing

estate area through the eyes of a direct user – by means of

a user feedback survey. For the revitalisation to be com-

plete, it is necessary to recognise the technical and ener-

getic condition of buildings and the needs of inhabitants.

In order to identify the inhabitants’ needs the original

Interdisciplinary Research Survey (hereinafter referred to

as IRS) was used, and it was accompanied by an analysis

of the technical condition of resources.

This article presents the results of the research con-

ducted in one of the cities. The research area encompassed

two administratively separate housing estates which were

situated in the territory of the Housing Cooperative in

Lubartów. The basis of the analysis was a preliminary

field inventory of the area, which was conducted in

October and November 2010, and resulted in the prepara-

tion of the database of objects. We carried out a query of

the planning documents prepared by the local authorities

and the administrator (the Housing Cooperative in Lu 

bartów) and the operational documentation of the objects

was checked. On recognizing the resources of the estate

a direct interview with the residents was made. The IRS

results constitute the basis for the development of a revi-

talization plan for the housing estates in question.

The purpose of the study is to present and emphasise

the role of analysing the residents’ opinions in the revi-

The increase in the average age of inhabitants is disturbing

(changing needs, lower selfreliance with regard to technical constraints

of the housing estates which were designed for young people many

years ago), and the fact that the buildings and housing estates are left

without comprehensive repair actions may in the long run result in both

functional and technical degradation.

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych/Multicriteria assessment of housing estates 83

dyscyplinarne Badania Ankietowe umożliwiają, po pierw-

sze, zrozumienie, jakie materialne zmiany w środowisku

zamieszkania są istotne dla użytkowników, po drugie –

zachęcenie mieszkańców do zainteresowania się tym, co

można zrobić, by jakość środowiska zamieszkania uległa

poprawie, po trzecie – uświadomienie zarządcom osiedli,

że takie badanie jako forma komunikacji z użytkowni-

kiem jest możliwe i może dostarczyć wielu cennych in 

formacji użytecznych w planowaniu i ocenie efektu dzia 

łań modernizacyjnych.

Analiza literatury przedmiotu

Potrzeby działań rewitalizacyjnych

na obszarach z budynkami z wielkiej płyty

Na świecie jest coraz więcej przykładów działań dla

osiedli mieszkaniowych z zabudową zrealizowaną w sys-

temach prefabrykowanych, dlatego ważne jest odpowied-

nie rozpoznanie potrzeb. Problem tego typu budownictwa

w Europie dotyczy głównie krajów byłego bloku wschod-

niego, gdyż mają one ograniczone środki finansowe i bez

pomocy zewnętrznej (Unii Europejskiej – UE) w zasadzie

nie są w stanie poprawić sytuacji masowego budownic-

twa z czasów komunizmu. W krajach tych większa część

ludności mieszka w lokalach zrealizowanych w zabudo-

wie wielorodzinnej, na terenach dużych osiedli mieszka-

niowych. I tak (2015) na Łotwie jest to 65,1% mieszkań,

w Estonii 63,8%, na Litwie 58,4%, w Czechach 52,8%,

a na Sło wacji 50,3% [6], [7], są to dane obejmujące rów-

nież nowe mieszkania, zrealizowane w ostatnich latach.

W samej Europie jest zatem dużo eksploatowanych

budynków z wielkiej płyty, które wymagają interwencji

wraz z terenami do nich przyległymi. W ostatnim czasie

jedynym przykładem rewitalizacji nie jest już tylko nie-

miecka rozbiórka czy kompleksowa modernizacja budyn-

ków omówiona przez au torkę w [8]. Przykładów takich

działań jest wiele i to nie tylko w Niemczech, ale również

we Francji, co podano jako wzór [9] do naśladowania

w Polsce, Czechach [10], Słowacji [7]. Koszt zastąpienia

„paneláków”

inną zabudową, w krótkim okresie, jest tak

ogromny, że w zasadzie realizacja takiego zamierzenia

jest poza zasięgiem w Czechach i na Słowacji czy

w jakimkolwiek innym kraju byłego bloku wschodniego.

Niemniej jednak zużycie pojedynczych elementów (bal-

kony) lub brak odpowiedniej wentylacji w wielu pane-

lákach pozostaje poważnym problemem wymagającym

uwagi władz w każdym kraju Europy Wschodniej [11].

W krajach Europy Północnej, np. Szwecji, realizowano

Miljonprogrammet. Był to rządowy program budowy

około miliona mieszkań (przede wszystkim w blokach i sze-

regowcach), realizowany w latach 1965–1975. Ukierun

ko wano go na powojenne obszary modernistyczne [12].

Dzia łania po le ga ły na przeprojektowywaniu mieszkań

i or ganizacji tar gów mieszkaniowych. Kontynuatorem ta 

kiego nurtu był E. Stenberg, który od 1999 r. zaangażo

wany był w działania skoncentrowane na praktycznym

„Panelák” – czeska nazwa budynków z wielkiej płyty [10].

talisation process. The Interdisciplinary Research Survey

enables, firstly, an understanding of which material chan

ges in the residential environment are significant for the

users, secondly, it makes it possible to encourage the resi-

dents to become interested in improving their residential

environment, and thirdly, it makes it clear to the adminis-

trators that such a study as a form of communication with

the user is possible and it can provide valuable informa-

tion which is useful in planning and assessing the effects

of modernisation actions.

Analysis of source literature

Needs for revitalization actions

in the large-panel building areas

There are more and more examples worldwide of ac 

tions carried out for housing estates consisting of prefab-

ricated buildings, therefore it is extremely important to

identify the needs correctly. In Europe the problem of this

type of development refers mainly to the countries of the

former Eastern bloc as their financial means are limited

and without an external help (from the European Union)

they are basically unable to improve the mass building

situation from the Communist times. The majority of the

population in these countries live in multifamily devel-

opments in the areas of large housing estates. And so

(2015) in Latvia the number is 65.1%, in Estonia 63.8%,

in Lithuania 58.4%, and in Bohemia 52.8%, while in Slo

vakia 50.3% [6], [7]; these numbers also comprise new

flats constructed in the recent years. Hence in Europe

itself there are numerous large panel buildings in use

which require intervention as well their surroundings. In

recent years the only examples of revitalization are not

limited to the case of German demolition or a comprehen-

sive modernization of buildings discussed by the author in

[8]. There are many examples of such actions in Europe,

not only in Germany but also in France which was shown

as an example of activities [9] to follow in Poland,

Bohemia [10], and Slovakia [7]. The cost of replacing

“pa neláks”

with another development is basically out of

reach in Bohemia or Slovakia or in any other country of

the former Eastern bloc. Nevertheless, the degree of wear

of individual elements (balconies) or lack of adequate

ventilation in many paneláks remains a serious problem

that requires the authorities’ attention in every country of

Eastern Europe [11]. In northern Europe countries, e.g. in

Sweden Miljonprogrammet program was implemented. It

was a governmental program aimed at constructing circa

million flats (mainly in blocks of flats or terraced houses)

that was carried out in years 1965–1975. It was focused

on postwar modernist areas [12]. The actions consisted

in redesigning flats and organizing residential fairs. This

trend was continued by E. Stenberg who since 1999 has

been involved in actions concentrated upon the practical

application of research towards the large scale restructur-

ing policy. For many years Stenberg has been a practitioner

“Panelák” – this is a Czech name for largepanel buildings [10].

84 Anna Ostańska

zastosowaniu badań służących polityce restrukturyzacji

na dużą skalę. Stenberg od lat jest praktykiem skupionym

na zadaniach realizowanych – w procesie rewitalizacji –

za pomocą „drobnych kroków”, polegających na uzupeł-

nieniach brakującej infrastruktury i wyposażenia lub

remontach [13]. Autorka niniejszego artykułu zauważyła,

że często środek ciężkości europejskich rewitalizacji

nadal zajmują stare centra miast, o czym pisała w różnych

artykułach od 2004 r., a nie tereny wielorodzinnej zabu-

dowy, np. wykonanej z elementów prefabrykowanych

[8]. To było przyczynkiem do podjęcia próby ponownego

zdefiniowania potrzeb programu rewitalizacji, który opar-

ła na analizie przytoczonych doświadczeń europejskich

[1] oraz na wieloletnich badaniach i analizach własnych.

Przykłady projektów badawczych

ukierunkowanych na rewitalizację

Niezmiernie ważne w planowaniu procesu rewita

lizacji jest obranie właściwego kierunku działań, co wy 

maga odpowiedniego zestawu badań obszarów z eksplo-

atowaną zabudową mieszkalną i rozpoznania potrzeb

użyt kowników, przy jednoczesnej ocenie stanu budyn-

ków. W Polsce dwa tego typu projekty przeprowadzano

już w latach 2010–2011 na zlecenie Narodowego Centrum

Ba dań i Rozwoju. Realizował je zespół z Uniwersytetu

Zielonogórskiego pod kierownictwem J. KopietzUnger

z którą współpracowała odpowiedzialna za zespół z Lub

lina autorka niniejszego artykułu. W ramach realizacji pro-

jektów przygotowano i wdrożono działania służące popra-

wie jakości energetycznej budynków, co rozszerzono na

całe obszary miejskie. W ramach projektu A. Ostańska

z zespołem lubelskim (K. Bąbol, K. Taracha, wielu miesz-

kańców, zarządców i spółdzielni mieszkaniowych oraz

innych decydentów) opracowała procedurę Ener ge tycz

nego Audytu Miejskiego dla Lublina (EAM), co zapre-

zentowała szerzej w literaturze [9], [14], [15]. Procedurę

EAM wdrożono po raz pierwszy w 2010 r. do projektu

rewitalizacji w czterech osiedlach w Lubartowie, dzięki

czemu uzyskano do zaplanowanych działań dofinansowa-

nie z UE. Realizacja projektu trwała tylko rok, co bez

wspomnianych środków zewnętrznych byłoby niemożli-

we [16]. Z wyliczeń autorki wynika, że taka realizacja bez

środków zewnętrznych zajęłaby nieco ponad 13 lat, oczy

wiście przy założeniu, że przez ten czas środki własne nie

będą zużyte na inne remonty czy awarie. Kolejnym wdro-

żeniem EAM dla Lublina było w roku 2012 uwzględnie-

nie zaleceń w wytycznych do strategii studium planu

miejscowego. Analizę metod i technik badawczych w ar 

chitekturze prowadziła w Polsce E. Nie zabitowska [17],

równolegle badania dla osiedli mieszkaniowych na Śląsku

– B. Komar [18]. Różnorakie metody badań i przykłady

dzia łań były omawiane na międzynarodowej konferencji

„Energetyczny Audyt Miejski dla Lublina. Metoda analizy zuży-

cia energii w mieście na podstawie danych budynków reprezenta

tywnych”. Konferencja kończąca dwa projekty strategicznobadawcze,

reali zowane w latach 2010–2011 na zlecenie Narodowego Centrum

Ba dań i Rozwoju Nr SP/B/1/91454/10 i Nr SP/B/8/91015/10, Warszawa,

7 stycznia 2013 r.

focused on the tasks conducted – during a revitalization

process – by means of “small steps” consisting in supple-

menting the lacking infrastructure and equipment or in

making repairs [13]. The author of this article noticed that

revitalizations in Europe are often mainly centred upon

the old downtowns, which fact she has mentioned in vari-

ous articles since 2004, and not on the areas of multifam-

ily housing, e.g. made from prefabricated components

[8]. This was a contribution to an attempt to redefine the

needs of the revitalization program, which she based on

an analysis of the cited European experiences [1] as well

as on her longterm research and analyses.

Examples of research projects

focused on revitalisation

While designing the process of revitalisation it is

extremely important to select an appropriate direction of

activities, which requires a proper set of research into

areas of operated residential development and identifica-

tion of the users’ needs, at the same time assessing the

current condition of buildings. In Poland two projects of

this type were implemented in the years 2010–2011, com-

missioned by the National Centre for Research and

Development. They were conducted by a team from the

University of Zielona Góra that was supervised by J. Ko 

pietzUnger

, who was assisted by the author of this arti-

cle responsible for the Lublin team. Within the framework

of these projects, actions aimed at improving the energy

quality of the buildings were prepared and implemented

and they were extended for the whole urban areas. As part

of the project A. Ostańska along with the Lublin team

(K. Bąbol, K. Taracha, many residents, administrators and

housing cooperatives as well as other decisionmakers)

developed a procedure for the Energy City Audit for

Lublin (EAM) which was widely presented in the litera-

ture [9], [14], [15]. The EAM procedure was first imple-

mented in 2010 for the revitalization project in four hous-

ing estates in Lubartów and thanks to this funding from

the EU was obtained for the planned actions. The project

implementation took only one year, which without the

aforementioned external funds would be impossible [16].

According to the author’s calculations, without the exter-

nal funds this type of implementation would last more

than 13 years, of course with the assumption that through-

out that time our own funds are not used for other pur-

poses such as making current repairs. Another success of

the EAM for Lublin in 2012 was the fact of including the

guidelines of the local zoning plan strategy. In Poland, the

analysis of research methods and techniques in architec-

ture was conducted by E. Niezabitowska [17] while at the

same time the research for housing estates in Silesia was

carried out by B. Komar [18]. Diverse research methods

“Energy City Audit for Lublin. Method of analysing the energy

consumption in the city on the basis of given representative buildings”.

The conference which summarized two strategic research projects that

were implemented in the years 2010–2011, commissioned by the

Na tional Centre for Research and Development, Nr SP/B/1/91454/10

and Nr SP/B/8/91015/10, Warszawa, 7 January 2013.

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych/Multicriteria assessment of housing estates 85

w Szwecji [19]. Szczególne miejsce zajmowały polskie

badania stanu technicznego wielorodzinnych budynków

w Warszawie prowadzone przez P. Knyziaka [20]. Po 

legały one głównie na ocenie stanu technicznego i propo-

zycjach możliwych rozwiązań technicznych modernizacji

budynków wielorodzinnych. Nie uwzględniały jednak

czynnika społecznego, który jest niezbędny do planowa-

nia, projektowania czy realizacji procesu rewitalizacji.

Proces ten nie polega bowiem tylko na działaniach tech-

nicznych: jego celem jest sprawienie, by żyjący w nim

ludzie chcieli i byli w stanie, również w aspekcie ekono-

micznym, korzystać z niego i go rozwijać.

Przykłady działań: rewitalizacja jest dla ludzi

W Europie Wschodniej wszelkie programy skupiają

się najczęściej na działaniach technicznych w budynkach,

niekiedy również uzupełnieniu infrastruktury [7]. Jeszcze

niedawno zamieszkanie w budynku z wielkiej płyty było

tu awansem społecznym. Dzisiaj blisko 100 milionów

ludzi mieszka w budynkach prefabrykowanych, z tego

w Polsce około 13 mln. Dlatego niezbędna jest pilnie

modernizacja takich budynków, która pomoże: obniżyć

zużycie energii, podnieść standard zamieszkania, uwolnić

osoby niepełnosprawne i starsze z mieszkań oraz utwo-

rzyć nowe miejsca pracy. Warto zauważyć, że w polskich

„blokowiskach” z lat 1970–1985 zaplecze socjalnousłu-

gowe było z założenia zapewnione w każdym osiedlu wie-

lorodzinnym, czego nie obserwowano w Niemczech. Spo

sób i zakres ich wykorzystania ulegał wielokrotnym

zmia nom. Dlatego dziś wymagają one kolejnej modyfika-

cji, w której uwzględnione zostaną aktualne potrzeby użyt-

kowników i możliwości techniczne. Wymaga to do głębnej

analizy stanu technicznoenergetycznego zasobów eksplo-

atowanych, rozpoznania zakresu niezbędnych działań –

nie tylko ze względu na przepisy budowlane, ale również

proponowanych i akceptowanych przez mieszkańców.

W Europie od 2006 do 2017 r. podjęto wiele inicjatyw

w celu realizacji projektów rewitalizacji. Do najwięk-

szych należą działania wyspecjalizowanych grup STERN,

które łączą metody „ostrożnej przebudowy miast” i badań

społecznych z rewitalizacją urbanistyczną i architekto-

niczną [21], czyli podobnie jak E. Stenberg i autorka.

Ciekawym, aktywującym młodych ludzi do poprawy

życia za pomocą edukacji był projekt Hellersdorf Das

Hellersdorfer BIWAQ projektu JEWEL [21]. Równie

interesującym projektem, łączącym działania kościoła

i władz zachodnich landów, był projekt „Rainbow Kita

Märkischen ViertelIm märkisches viertel”. W jego wyni-

ku powstała świetlica środowiskowa (wiosna 2017) [21].

Godnym uwagi działaniem w budynku wysokim była

modernizacja wieżowca Tossehof w Gelsenkirchen [21].

A najważniejszym, bo kompleksowym, działaniem rewita-

lizacyjnym była przebudowa centrów dzielnic na wielo-

funkcyjne miejsca spotkań. Rewitalizowane obszary osie-

dli mieszkaniowych uzupełniono o brakujące funkcje

(sklep spożywczy, kawiarnię i małe centrum opieki dzien-

nej) [21]. Wiele korzyści ożywienia społecznego przyniósł

projekt, w którym zakończono badania przygo to wawcze

w KielHoltenau. Trwa proces planowania

pięcioletniego

and examples of actions were discussed at an international

conference in Sweden [19]. P. Knyziak’s research on tech-

nical condition of multifamily buildings in Warsaw was of

articular importance [20]. The research mainly consisted

in the technical condition assessment and proposals for

possible technical solutions for modernisation of multi

family buildings. However, it did not take into account the

social factor which is essential in planning, designing, or

implementing the revitalisation process. This process does

not only involve technical works; its purpose is to encour-

age the people living in an estate to be willing and to be

able, also in the economic aspect, to use and develop it.

Examples of actions: revitalisation is for people

In Eastern Europe, all programs most often focus on

technical works in buildings, sometimes also on supple-

menting infrastructure [7]. Not a long time ago, living in

a largepanel block of flats was a social promotion there.

Today, nearly 100 million people live in prefabricated

buildings, including around 13 million in Poland. There

fore, such buildings need to be modernised urgently, which

will help to reduce energy consumption, raise the stan 

dard of living, enable the disabled to be able to leave their

apartments, and create new jobs. It is worth noticing that

in Polish “block housing estates” in the years 1970–1985,

social and service facilities were provided in every hous-

ing estate, which fact was not observed in Germany. The

way and scope of their use underwent numerous changes.

This is the reason why today they require another modifi-

cation which will take into account the current users’

needs and technical capabilities. It requires an indepth

ana lysis of technical and energetic condition of the resourc-

es exploited, recognition of the scope of necessary actions

– not only due to building regulations but also with regard

to the actions proposed and accepted by inhabitants.

In Europe, from 2006 to 2017, many initiatives were

launched to implement revitalisation projects. Works of

the specialised STERN groups, which combine methods

of “careful urban reconstruction” and social research with

urban and architectural revitalisation [21], similarly to

E. Stenberg and the author, represent some of the greatest

projects. The project by Hellersdorf Das Hellersdorfer

BIWAQ of JEWEL design was interesting and motivated

young people to improve their quality of life by means of

education [21]. “Rainbow Kita Märkischen ViertelIm

märkisches viertel” project was also interesting and com-

bined actions of the church and authorities of western

lands. As a result, a community day room was established

(spring 2017) [21]. Modernisation of Tossehof skyscraper

in Gelsenkirchen is an example of noteworthy work [21].

The most important and comprehensive revitalisation

action was redevelopment and conversion of district cen-

tres to multifunctional places of meetings. The revitalised

areas of housing estates were supplemented with missing

functions (grocery store, coffee shop, and a small day care

centre) [21]. Many benefits from social reintegration were

achieved due to the project in which the preparatory stud-

ies in KielHoltenau were completed. The planning pro-

cess of the fiveyear Stadt Land Fluss Group is underway.

86 Anna Ostańska

grupy Stadt Land Fluss, w którym zakończono studia przy-

gotowawcze dla obszaru naval Air Wing in KielHoltenau

[21]. Nie można też pominąć „zintegrowanej koncepcji

rozwoju miast, powiat Ohligs” w Niem czech. W ramach

rewitalizacji zaplanowano realizację kilku placów zabaw

dla dzieci z różnych grup wiekowych (poniżej 14 lat).

Najszerszym zakresem rewitalizacji, jak dotąd, otoczenia

budynków może się poszczycić polska realizacja w Lu bar

towie (2014–2015). Oprócz placów zabaw dla dzieci, jak

w Ohligs, wykonano boisko dla młodzieży (powyżej

10 lat), siłownię napowietrzną dla dorosłych oraz miejsca

wypoczynku dla osób starszych. Wyjątkowe w warunkach

polskich były działania rewitalizacyjne, w których zwróco-

no uwagę na nowe przepisy ru chu drogowego i projektowe

wymagania taboru służb ratowniczych. Działania rewitali-

zacyjne skupiają się również na budowaniu kapitału z róż-

nych grup społecznych. W ramach procesu rewitalizacji

mieszczą się też oczekiwania i warunki uczestników ener-

getycznego pla nu restrukturyzacji. Działania takie prze-

prowadzono w ra mach projektu „Energetycznej koncep-

cji sąsiedztwa Ha binghorst”. Ich beneficjentami były

osoby zainteresowane oszczędzaniem energii, decydenci

miasta Ca stropRauxel i lokalne podmioty zainteresowa-

ne partnerstwem publicznoprywatnym [22].

Ciekawymi projektami, poprzedzonymi rozpoznaniem

opinii mieszkańców, były konsultacje w Wolfsburgu,

w dzielnicy rzemieślniczej, gdzie informowano użytkowni-

ków o planowanych działaniach naprawczych, przez co włą-

czano ich do procesu decyzyjnego [21]. Inne ważne konsul-

tacje społeczne w Niemczech dotyczyły potrzeb re wi talizacji

obszarów z zabudową wielorodzinną [23]. W Niem czech

rozpoczęto studium przygotowawcze w KielFried richs 

ort,

gdzie badano zagrożenie procesem gentryfikacji [1],

[22]

ze względu na presję migracji. W studium bierze

udział in terdyscyplinarny zespół fachowców, m.in.: urba-

niści, architekci, inżynierowie, prawnicy, ekonomiści, so 

cjo logowie i specjaliści administracyjni.

Na świecie priorytetem jest poprawa środowiska za 

mieszkania. Przykładowo w Kanadzie, dla Toronto Commu

nity Housing Corporation (TCHC), priorytetem jest

zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 30%. Według

Międzynarodowej Agencji Energii (2016) każdy 1 dolar

zainwestowany w termomodernizację winien generować

3 dolary zysku dla planowanej poprawy energetycznej

budynków i jakości środowiska za mieszkania

. Celem

kanadyjskich działań była poprawa jakości po wietrza,

temperatury i komfortu cieplnego w budynkach mieszkal-

nych (luty 2017). W Kendleton Avenue trwa faza projek-

Gentryfikacja – rynkowe przejmowanie przez klasę średnią i wyż-

szą budynków opuszczonych lub zamieszkanych przez klasę robotniczą,

w celu stopniowej rehabilitacji i konsekwentnego przeobrażania frag-

mentów obszarów śródmiejskich w tereny zamieszkane przez klasę

średnią i wyższą, które nie wykazują symptomów degradacji [22]. Po zy

tywnym skutkiem gentryfikacji jest znaczna poprawa jakości przestrzeni

miejskiej na tych obszarach, negatywnym natomiast – dramatyczna nie-

kiedy zmiana struktury ludności wywołana wyrugowaniem z zaj mo

wanych terenów gospodarstw domowych o niższych dochodach [1].

Taka sama zasada była przyjęta w Polsce do opracowania przez

autorkę w latach 2010–2011 EAM dla Lublina, tj. zasada wygenerowa-

nia 3 zł oszczędności z 1 zł zainwestowanego kapitału.

The preparatory studies for the area of naval Air Wing in

KielHoltenau was completed in the framework of this

plan [21]. We cannot fail to mention the “integrated urban

development concept, Ohligs district” in Germany. As part

of the revitalisation, the construction of several play-

grounds for children of different age groups was planned

(under 14). So far, the Polish realisation in Lubartów can

be proud to have the widest scope of building surround-

ings revitalisation (2014–2015). Apart from playgrounds

for children, as in Ohligs, a field for young people (over

10), outdoor fitness club for adults, and relaxation places

for older people were built. Revitalisation actions in which

attention was drawn to new traffic regulations and design

requirements of emergency services were exceptional in

Polish conditions. Revitalisation activities also focus on

building the capital from different social groups. The revi-

talisation process also includes expectations and condi-

tions of the energy restructuring plan participants. Such

works were carried out in the framework of “Ha bing horst

Neighbourhood Energy Con cept” project. Their benefi-

ciaries were people interested in energy saving, the City of

CastropRauxel decisionmakers, and local entities keen

on public and private partnerships [22].

Another interesting project involved consultations in

Wolfsburg, in a craft district, where the users were in 

formed about intended repair works, which made them

take part in the decisionmaking process [21]. Another case

of important social consultations in Germany referred to

the needs for revitalisation of multifamily residential de 

ve lopments [23]. In Germany, a preparatory study started

in KielFriedrichsort, where threats of the gentri fication

process were investigated [1], [22]

due to the pressure of

migration. An interdisciplinary team of pro fessionals,

including urban planners, architects, engineers, lawyers,

economists, sociologists, and administrative specialists

are involved in the study.

Achieving an improvement in the living environment

is a priority in the world. For example, in Canada, for

Toronto Community Housing Corporation (TCHC), the

priority is to reduce greenhouse gas emissions by 30%.

According to the International Energy Agency (2016),

every dollar invested in thermomodernisation should ge 

ne rate a threedollar profit for the intended energy im 

provement of buildings and the quality of the living en 

viron ment

. The goal of the Canadian actions was to

im prove air quality, temperature, and thermal comfort in

residential buildings (February 2017). Kendleton Avenue

is in the midst of a design phase (2016) with an attempt to

Gentrification – a process of the market takeover of buildings

abandoned or occupied by the working class and which do not show any

signs of degradation by the middle and upper class with the aim of

gradually rehabilitating and consistently converting parts of the down-

town areas into areas which are inhabited by the middle and upper class

[22]. The positive effect of gentrification is a significant improvement in

the quality of the urban space in these areas, however, the negative –

sometimes a dramatic change of the population structure caused by

ousting lower income households from the occupied areas [1].

The same principle was adopted by the author in Poland when

preparing the EAM for Lublin in the years 2010–2011, i.e. the principle

of generating 3 PLN savings from 1 PLN of the invested capital.

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych/Multicriteria assessment of housing estates 87

determine the method of financing included in the Energy

Saving Efficiency Agreement (TAF). It was assumed that

the investor will receive higher cofinancing if he achieves

greater savings. TCHC project was conducted in collabo-

ration with the University of Toronto. Toronto Atmo

spheric Fund (TAF) team of engineers and researchers

along with inhabitants monitored the effect of pre and

postmodernisation works.

Our research

Investing in revitalisation of inhabited areas and a pub-

lic space [25] requires many aspects to be researched.

According to the author, it is necessary to treat residents as

the subject of the planned activities, not their object. Life

style changes that appear in growing expectations of the

living environment quality improvement are becoming

increasingly apparent. In the 1970s inhabitants were happy

to have their own “M” (a Polish abbreviation for a flat) and

all the media. Now, after forty years, these needs have

changed. Residents would like to have wellinsulated build

ings, low costs of maintenance, larger utility space, and

access to an elevator or an easy way out of their own “M”

in an old age. The author has been writing about it since

2004 [8]. On the basis of the longterm research analysis

in different parts of the country, it was found that inhabit-

ants expected specific actions to be taken in a certain

timeframe, which was described in detail in [5] and [26].

Methodology

Revitalisation plan

Planning revitalisation works in housing estates is a very

complex and comprehensive process, therefore it requires

a multiaspect, indepth, preproject diagnosis of the area

researched [3]. The authors’ proven guidelines are includ-

ed in the following seven steps, the application of which

was presented on a specific example of the revitalisation

works implementation in the territory of two housing

estates of Lubartów Housing Cooperative, which is shown

in detail in Table 1.

Step one and step two out of the seven were described

in detail later in this article, assuming that they were suf-

ficient to properly identify condition and problems of

revitalisation (step one), develop a template and carry out

the IRS to identify residents’ opinions in the area selected

for revitalisation (step two).

Revitalisation project

• Identification of the revitalisation area condition:

needs and possibilities – steps 1 and 2

Lubartów is a city with a population of 22 thousand

inhabitants and it is located in the southeast of Poland.

The Housing Cooperative in Lubartów has typical prefab-

ricated blocks of flats in its resources, which were con-

structed in the years 1960–1990. Urban values of the hous-

ing estates were noticed – due to a direct interview with

the administrator, user surveys, and self assessment – in

towa (2016) z próbą określenia sposobu finansowania

zawartego w umowie na Wydajność Oszczędzania Energii

(TAF). Założono, że inwestor otrzyma tym większe dofi-

nansowanie z TAF, im większą oszczędność uzyska.

Projekt TCHC prowadzono we współpracy z University

of Toronto. Zespół inżynierów i naukowców Toronto

Atmospheric Fund (TAF) wraz z mieszkańcami monito-

rowali efekt działań przed modernizacją i po niej [24].

Badania własne

Inwestowanie w rewitalizację obszarów zamieszka-

nych i przestrzeń publiczną [25] wymaga zbadania wielu

aspektów. Zdaniem autorki, niezbędne jest potraktowanie

mieszkańców jak podmiot planowanych działań, a nie ich

przedmiot. Zmiany stylu życia przejawiające się w rosną-

cych oczekiwaniach poprawy jakości środowiska za 

miesz kania są coraz bardziej wyraźne. W latach 70. XX w.

mieszkańcy byli szczęśliwi, że mieli własne „M” i wszyst

kie media. Obecnie, po czterdziestu latach te potrzeby się

zmieniły. Mieszkańcy chcieliby mieć dobrze ocieplone

budynki, tanie w utrzymaniu, większą przestrzeń użytko-

wą i dostępność do windy czy swobodnego wyjścia z wła-

snego „M” w starszym wieku. Autorka pisze o tym od

2004 r. [8]. Na podstawie analizy wieloletnich badań,

w różnych miejscach kraju stwierdziła, że mieszkańcy

oczekują konkretnych realizacji wybranych przez siebie

postulatów działań, w pewnej perspektywie czasu, co

szczegółowo opisała w [5] i [26].

Metodyka

Plan rewitalizacji

Planowanie działań rewitalizacyjnych w osiedlach

mieszkaniowych jest procesem bardzo skomplikowanym

i złożonym, dlatego wymaga wieloaspektowej, dogłębnej

diagnozy przedprojektowej badanego obszaru [3]. Do

sprawdzonych zaliczyć można autorskie wytyczne zawar-

te w siedmiu krokach, których zastosowanie pokazano na

konkretnym przykładzie wdrożenia działań rewitalizacyj-

nych na terenie dwóch osiedli Spółdzielni Mieszkaniowej

w Lubartowie, co szczegółowo przedstawiono w tabeli 1.

Spośród siedmiu kroków w dalszej części artykułu

szczegółowo omówiono krok pierwszy i drugi, przyjmu-

jąc, że wystarczają one do właściwego rozpoznania stanu

i problemów rewitalizacji (krok pierwszy), opracowania

szablonu i przeprowadzenia IBA w celu rozpoznania opi-

nii mieszkańców na terenie wytypowanym do rewitaliza-

cji (krok drugi).

Projekt rewitalizacji

• Rozpoznanie stanu obszaru rewitalizacji:

potrzeby i możliwości – kroki: 1, 2

Lubartów to miasto o populacji 22 tys. mieszkańców, zlo

kalizowane w południowowschodniej Polsce. Spół dziel nia

Mieszkaniowa w Lubartowie ma w swoich zasobach typo-

we bloki prefabrykowane realizowane w latach 1960–1990.

Walory urbanistyczne osiedli do strze żono – dzięki wy 

88 Anna Ostańska

wiadowi bezpośredniemu z zarządcą, ankietom użyt

kowników i ocenie własnej – w nieregularnej zabudo wie

z du żymi przestrzeniami otwartymi, z nieograniczonym

dostępem do zużytych, ale wciąż wykorzystywa nych

urządzeń rekreacyjnych dla dzieci i młodzieży. Autorka

na podstawie badań in situ i kwerendy dokumentacji

w analizowanych osiedlach stwierdziła liczne braki ze

względu na zużycie materialne i niematerialne wypo

sażenia obiektów mieszkalnych, co dostrzegła również

w ich otoczeniu i wyposażeniu w infrastrukturę technicz 

ną. Zauważono też problemy społeczne, podobne do

the irregular development with large open spaces with

unlimited access to old but still used recreational facilities

for children and young people. On the basis of the research

in situ and documentation queries, the author found out

numerous shortcomings as regards material and nonmate-

rial consumption of the residential objects equipment,

which was also perceived in their surroundings and techni-

cal infrastructure equipment. Social problems were also

identified, similar to those characteristic of the already

mentioned “familoki”, which in this case refer to a small

town with declining economy. In the author’s opinion, these

Tabela 1. Wytyczne do planu rewitalizacji podane w siedmiu krokach działań – studium przypadku dla Spółdzielni Mieszkaniowej Lubartów

(oprac. A. Ostańska, 2017)

Table 1. Guidelines for the revitalisation plan presented in seven steps – case study for Lubartów Housing Cooperative (by A. Ostańska, 2017)

Krok

Step

Cel działania

Purpose of action

Opis zakresu działania

Description of the scope of action

1 Rozpoznanie stanu i problemów

obszaru rewitalizacji

Identifying condition and problems of

the revitalisation area

Kwerenda danych + ankieta przeprowadzona wśród zarządców dotycząca zapotrzebowania

na ciepło, energię elektryczną i paliwa dla budynków wielorodzinnych (na potrzeby „Planu

gospodarki niskoemisyjnej dla Miasta Lubartów”)

Data query + survey for administrators on heat, electric energy, and fuel consumption for

multi-family buildings (for the needs of “Low Emission Economy Plan” for the city of Lubartów)

2 Rozpoznanie opinii mieszkańców na

obszarze wytypowanym do rewitalizacji

Identifying inhabitants’ opinions in

the area selected for the revitalisation

Wykorzystanie technik badań społecznych – interdyscyplinarne badania ankietowe

(IBA – przeprowadzone w wywiadzie bezpośrednim ankiety wśród mieszkańców)

Employment of social research techniques – interdisciplinary research survey

(IRS – conducted in the direct survey interview among residents)

3 Wyszukanie odpowiedniego projektu

działań w ramach Regionalnego

Programu Operacyjnego

Finding a suitable action project in the

framework of the Regional Operational

Program

Znaleziono RPO Województwa Lubelskiego na lata 2007–2013

(obecnie RPO WL na lata 2014–2020)

Regional Operational Program for Lubelskie Voivodeship for the years 2007–2013 was found

(at present, ROP LV for the years 2014–2020)

4 Decydencka precyzja oczekiwań

i praca przy planie rewitalizacji

od samego początku

Decisive precision of expectations and

work on the revitalisation plan from

the very beginning

Ustalenie „wiem, czego chcę” – oparto na konsultacjach społecznych, kwerendzie danych

oraz problemach wynikających ze stanu technicznego zabudowy i związanego z nim

obszaru wytypowanego do rewitalizacji

Deciding on “I know what I want” – based on public consultations, data queries,

and problems resulting from technical condition of the development and the surrounding

area selected for revitalisation

5 Powołanie interdyscyplinarnego zespołu

projektowego ds. rewitalizacji i konsul-

tacji społecznych

Establishing the interdisciplinary

design team for revitalisation

and public consultations

Ustalenie osób odpowiedzialnych za opracowanie projektu wraz z niezbędnymi analizami –

pełne rozpoznanie problemów i ich rozwiązanie w dokumentacji technicznej, ścisłe stoso-

wanie się do rozpoznanej opinii mieszkańców (IBA), wyników analizy SWOT, opracow-

anie Studium Wykonalności i wytycznych określonych przez Urząd Marszałkowski

Appointing people responsible for the project along with necessary analyses – full identifi-

cation of problems and solutions to them in the technical documentation, strict adherence to

recognised residents’ opinions (IRS), analysis results of SWOT, development of Feasibility

Study and guidelines specified by the Marshal’s Office

6 Powołanie interdyscyplinarnego zespołu

realizacyjnego ds. rewitalizacji

Establishing the interdisciplinary

implementation team for monitoring

revitalisation effects

Ustalenie osób odpowiedzialnych za realizację,

tj. nadzór działań, ich jakość i rozliczenie inwestycji

Appointing people responsible for implementation, i.e. supervision of works,

their quality, and settlement of the investment

7 Powołanie interdyscyplinarnego zespołu

ds. monitorowania efektów rewitalizacji

Establishing the interdisciplinary team

for monitoring revitalisation effects

Monitorowanie efektów (społecznych, technicznych, ekologicznych i ekonomicznych)

na obszarze zrewitalizowanym, np. za pomocą:

– cyklicznych interdyscyplinarnych badań ankietowych – CIBA

(wywiad bezpośredni wśród użytkowników nt. zadowolenia z przeprowadzonych działań

i kierunku dalszych potrzeb oraz partycypacji finansowej) w trakcie realizacji,

– kontroli zachowania użytkowników i statystyk przestępczości

Monitoring effects (social, technical, ecological, and economic) in the revitalised area,

e.g. by means of the following:

– cyclical interdisciplinary research surveys – CIRS

(direct interview among users on satisfaction of works done and direction of further needs,

and

financial participation) during the realisation

– control of users’ behaviour and crime statistics

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych/Multicriteria assessment of housing estates 89

problems result, inter alia, from liquidation of industrial

plants “Kasprzak” or tanneries which were of great impor-

tance in the 20

century. During the analysis of problems it

was noticed that the administrator of the housing estates in

question, on behalf of the Housing Cooperative, actively

seeks external funding for the planned revitalisation actions.

This resulted in obtaining the EU funds to cofinance

intended revitalisation actions for several housing estates.

After the initial identification of the Cooperative prob-

lems (first step), it was stated that the areas of individual

housing estates of the Housing Cooperative in Lubartów

are qualified for the Regional Operational Program of

Lubelskie Province. Some of the beneficiaries of these

funds are enterprises and cooperatives

. The analysed area

of Cicha and OrliczDreszera housing estates was part of

zone 3 of the Local Revitalisation Program of the City of

Lubartów for the years 2009–2015 [27], [28]. On this

basis, the Housing Cooperative in Lubartów was able to

incorporate the discussed housing estates with prefabri-

cated housing development and, along with the historical

centre, successively revitalise them [28]. This was possible

Actions, for which funds can be sought, should result from urban

(municipal) revitalisation plans and/or urban (municipal) low emission

economy plans.

problemów charakterystycznych dla wspomnianych już

„familoków”, dotyczące w tym przypadku małego miasta

o słabnącej gospodarce. W ocenie autorki problemy te

wynikają, m.in. z likwidacji znaczących w XX w. zakła-

dów przemysłowych „Kasprzak” czy garbarni. Podczas

analizy problemów zauważono, że zarządca analizowa-

nych osiedli, z ramienia Spółdzielni Mieszkaniowej, ak 

tywnie szuka zewnętrznych możliwości finansowania dla

planowanych działań rewitalizacji. Skutkowało to pozy-

skaniem środków UE na dofinansowanie planowanych

działań rewitalizacyjnych dla kilku osiedli.

Po wstępnym rozpoznaniu problemów spółdzielni

(krok pierwszy) stwierdzono, że obszary poszczególnych

osiedli SM w Lubartowie kwalifikują się do uwzględnie-

nia w Regionalnym Programie Operacyjnym Woje wódz

twa Lubelskiego. Beneficjentami tych środków są m.in.:

przedsiębiorstwa i spółdzielnie

. Analizowany obszar

osiedla Cicha i OrliczDreszera wpisywał się w obszar

strefy 3 w Lokalnym Programie Rewitalizacji Miasta

Lubartów na lata 2009–2015 [27], [28]. Na tej podstawie

Spółdzielnia Mieszkaniowa w Lubartowie mogła włączyć

omawiane osiedla z prefabrykowaną zabudową mieszkal-

ną i wraz z historycznym centrum miasta sukcesywnie

poddawać je rewitalizacji [28]. Było to możliwe ze wzglę-

du na położenie w strefie 3, która spełniała odpowiednie

parametry demograficzne i stanu tkanki miejskiej.

• Zasada interdyscyplinarnych badań ankietowych

dla budynków w fazie użytkowej

Przeprowadzona analiza wyników badań ankietowych,

w kroku drugim, dotyczyła oceny jakości przestrzeni mię-

dzy budynkami w dwóch lubartowskich osiedlach miesz-

kaniowych i ustalenia oczekiwań użytkowników wobec

kształtowania jej w przyszłości. Przedstawiona analiza

jest częścią indywidualnego wieloletniego projektu ba 

daw czego autorki poświęconego osiedlom mieszkanio-

wym z bu dynkami prefabrykowanymi realizowanego

w Po litechnice Lubelskiej. Przyjęta metodyka badań zo 

stała wykorzystana do gromadzenia informacji o stanie

wielu osiedli w Polsce. Metodę IBA zastosowano już

wcześ niej w Projekcie Strategicznym Narodowego Cen

trum Badań i Rozwoju (2010–2011), wnioski wykorzy-

stano też do projektu studium planu zagospodarowania

przestrzennego dla miasta Lublina (2011–2012). Wreszcie

wdrożenie działań wynikających z IBA przeprowadziła

z powodzeniem Spółdzielnia Mieszkaniowa w Lu bar

towie, która postawiła sobie pytanie o to, jak ulepszyć

obszary między budynkami. Na podstawie analizy wyni-

ków badań zauważono, że mieszkańcy Lubartowa chętnie

brali udział w ankiecie (2010 i 2014), byli też zaintereso-

wani tym, co działo się w osiedlu oraz dobrze orientowali

się w planach samorządu i zarządcy osiedla. Realizacja

projektu modernizacji zasobów Spółdzielni Miesz ka

niowej w Lubartowie odbyła się w ramach programu

rewitalizacji i miała miejsce w latach 2014–2015. Bez

Działania, dla których można szukać dofinansowania, winny wy 

nikać z miejskich (gminnych) planów rewitalizacji lub/i miejskich

(gmin nych) planów gospodarki niskoemisyjnej.

Il. 1. Strefy rewitalizacji dla Lubartowa (na podstawie [28])

Fig. 1. Revitalisation zones for Lubartów (on the basis of [28])

1 Strefa mieszkaniowa/Living area

1A Podstrefa/Subzone

2 Strefa terenów zielonych/Green area

3 Strefa ochrony konserwatorskiej/Conservation area

4 Strefa przemysłowa/Industrial area

5 Strefa mieszkaniowa/Living area

5B Podstrefa/Subzone

5C Podstrefa/Subzone

90 Anna Ostańska

środków zewnętrznych nie byłoby to możliwe w tak krót

kim czasie i dużym zakresie.

Na tym polegają i z tej zasady się wywodzą zapropo-

nowane autorskie badania IBA. Jest to narzędzie [11]

przydatne w przygotowaniu wytycznych naprawczych,

kontroli realizacji oraz monitorowaniu wyników zarówno

planowanych, jak i zrealizowanych już działań rewitaliza-

cyjnych. Opracowanie szablonu pytań i badania oparto na

wzorcach an kiet socjologicznych [29], wzbogaconych

o metody i techniki wynikające z doświadczeń społecz-

nych omówionych przez J. Sztumskiego [30] oraz ponad

dziesięcioletnie doświadczenie autorki w cyklicznych ba 

daniach społecznych przeprowadzanych w latach 2004–

2015 [11]. Pytania dotyczyły: opinii o problemach osiedla

i oczekiwaniach mieszkańców, struktury społecznej osie-

dla czy deklaracji partycypacji mieszkańców w rewitali-

zacji, która może służyć polepszeniu jakości życia miesz-

kańców tych obszarów oraz uzupełnieniu wiedzy na

temat aktualnej struktury wieku mieszkańców. Ze wzglę-

du na skomplikowany i interdyscyplinarny zakres działań

naprawczych w ankiecie zastosowano trzy rodzaje pytań

socjologicznych, co szczegółowo autorka opisała w [4].

• Studium przypadku – procedura realizacji badań

W analizowanej Spółdzielni Mieszkaniowej w Lu bar

towie przeprowadzono procedurę, w której wykonano ba 

dania w dniu 27 listopada 2010 r. w godzinach 9–14 i 16–19.

Każdy z respondentów został poinformowany o ich celu

i poproszony o wyrażenie zgody na udział w badaniu. Ze

względu na złożoność problemów poruszo nych w opra-

cowanym szablonie, większość respondentów potrzebo-

wała pomocy ankietera do wypełnienia kwestionariusza,

jednak niektórzy robili to samodzielnie przy ankieterze,

co umożliwiło wyjaśnienie niezrozumiałych zagadnień

i natychmiastowe uzyskanie odpowiedzi od mieszkań-

ców. Zebrane dane zostały zakodowane, zweryfikowane,

a na stępnie poddane analizie statystycznej, której wyniki

sta nowiły podstawę ubiegania się o dotacje zewnętrzne

dla planowanych działań.

Opracowany formularz zawierał 27 pytań, w tym:

10 py tań zamkniętych logicznie i technicznie, 15 pytań

półotwartych i 2 pytania otwarte. Miejscem zbierania

danych były wybrane do próby, na terenie miasta Lu 

bartowa, wielo rodzinne budynki prefabrykowane i znaj-

dujące się w nich lokale mieszkalne. Respondentów do 

bie rano spośród miesz kańców. Specjalnie przeszkoleni

ankieterzy selekcjonowali respondentów ze względu na

trzy kryteria: miejsce za miesz kania i wiek oraz wykształ-

cenie, kierując się wcześniej opracowanymi wytyczny 

mi dotyczącymi zasad doboru próby. Do analizowanych

ba dań przy jęto następujące zasady doboru próby: jako re 

pre zen ta tywne wybrano eksploatowane budynki syste mu

pre fab rykowanego planowanych do rewitalizacji osie-

dli Lu bartowa; wybrane osiedla zrealizowano w latach

60. i 70. XX w.; do badań wytypowano mieszkańców

osiedla Cicha i OrliczDreszera, w wie ku od 18 do 80 lat;

wy selekcjonowano spośród nich cztery grupy wiekowe:

18–25 lat, 26–45 lat, 46–65 lat i powyżej 65 lat; w bada-

niach wzięli udział wszyscy w wymienionych grupach

wiekowych, których zastano w mieszka niu i którzy chcieli

due to the location in zone 3, which met appro priate demo-

graphic and urban tissue condition parameters.

• Interdisciplinary research survey principle

for buildings in the phase of use

The analysis of the research survey results, in step 2,

referred to the assessment of the space quality between

buildings in three housing estates in Lubartów and deter-

mination of users’ expectations connected with its future

formation. The analysis presented here is part of the indi-

vidual research project of the author dedicated to housing

estates with prefabricated buildings, which was carried

out at the Lublin University of Technology. The research

methodology was used to collect information about condi-

tion of many housing estates in Poland. The IRS method

was already applied in the Strategic Project of the National

Centre for Research and Development (2010–2011), and

the conclusions were also applied in the project of the land-

scape planning study for the city of Lublin (2011–2012).

Finally, the actions resulting from IRS were successfully

implemented by the Housing Cooperative in Lubartów,

which tried to improve the areas between buildings. On the

basis of the research result analysis it was noticed that resi-

dents of Lubartów willingly participated in the survey

(2010 and 2014); they were also interested in everything

that happened in the housing estate and were aware of the

local

government and the administrator’s plans of the hous-

ing estate. The modernisation project of the Housing Co 

operative resources in Lubartów was carried out in the

framework of the revitalisation program in the years 2014–

2015. Without external funds, it would not have been pos-

sible in such a short time and to such a large extent.

The author’s IRS research proposal relies on and stems

from this principle. It is a tool [11] which is useful in pre-

paring repair guidelines, controlling the implementation,

and monitoring the results of both planned and already

completed revitalisation actions. The questionnaire and

research design was based on models of sociological

questionnaires [29] and was enriched with methods and

techniques resulting from social experiences discussed by

J. Sztumski [30] as well as with the author’s over tenyear

experience in cyclical social research conducted in the

years 2004–2015 [11]. The questions concerned the fol-

lowing: opinions on housing estate problems and expecta-

tions of inhabitants, the social structure of the housing

estate or declarations of inhabitants’ participation in revi-

talisation, which may serve to improve the quality of life of

inhabitants in these areas and supplement the knowledge

about the current age structure of inhabitants. Due to the

complex and interdisciplinary scope of repair actions, three

types of sociological questions were applied in the ques-

tionnaire, which was described at length by author [4].

• Case study – research procedure

In the Housing Cooperative in Lubartów a procedure

was applied according to which the research was carried

out on November 27, 2010 between 9am–2pm and 4pm–

7pm. Each respondent was informed about the purpose of

the research and asked to give his consent to take part

in it. Due to the complexity of problems posed in the

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych/Multicriteria assessment of housing estates 91

dobro wolnie się im poddać; z każdego mieszkania bada-

niu poddano jedną osobę; w analizowanych budynkach

było 208 mieszkań, ankietę przeprowadzono w 35 z nich.

Zachowano wszystkie reguły doboru losowego, chęć

czy niechęć mieszkańców nie wpływały na dobór próby.

Liczba ankiet jest dosyć duża i stanowi reprezentatywną

próbę (ponad 16% mieszkań w wybranych do ankietowa-

nia budynkach). Pytania pozwoliły na uzyskanie informa-

cji odnoszących się do: wykorzystania w osiedlu urzą-

dzeń technicznych; braków w wyposażeniu infrastruktury

osiedla, z uwzględnieniem poprawy bezpieczeństwa; de 

klarowanej przez mieszkańców osiedla chęci partycypacji

w pracach społecznych i kosztach podejmowanych dzia-

łań, czyli aktywizacji społecznej.

Zadawano pytania, m.in. o to, jak ulepszyć obszary

między budynkami. Na tej podstawie stwierdzono (il. 2),

że ogólnie mieszkańcy są zadowoleni z funkcjonalnoś ci

swojego mieszkania (66%). Jednak w skali osiedla bra

kuje im pewnych drobnych udogodnień – ławek przy

budynku (77%), koszy na śmieci przy wejściach do klatek

schodowych (60%) i budowy nowych placów zabaw

(57%) oraz urządzeń zabawowych (54%). Nie wiele mniej

osób zgłasza problem z brakiem odpowiedniej liczby

miejsc parkingowych (51%). Mieszkańcy zauważają też

potrzebę poprawy utrzymania zieleni, nowych kompozy-

cji zieleni i wprowadzenie urządzeń służących rekreacji,

dla wszystkich grup wiekowych. Ba danie nie ogranicza-

ło się do kwestii oczekiwań materialnych. Stwier dzo no

również, że prawie 1/3 mieszkańców jest zaintereso wana

ulep szeniami i partycypacją w postaci pracy spo łecznej.

W trakcie badań IBA zaobserwowano, że w porówna-

niu z ankietowanymi w innych miastach: Lublinie [2]–

[5], [8], [26], Zielonej Górze, Częstochowie czy Zamoś

ciu, mieszkańcy Lubartowa [3], [4] są znacznie bardziej

zaintereso wani tym, co dzieje się w osiedlu i są też dość

dobrze zorientowani w planach samorządu i zarządcy.

Prawdo po dob nie wynika to z istnienia w SM w Lubartowie

lokalnych me diów (telewizja „kanał S”, prasa, portale

internetowe).

template, most of the respondents needed help from the

interviewer to complete the questionnaire, however, some

of them did it on their own in the presence of the inter-

viewer, which made it possible to clarify incomprehensible

issues and get immediate answers from inhabitants. The

data collected was coded, verified, and then subjected to

the statistical analysis, the results of which were the basis

for applying for external grants for the activities planned.

The questionnaire consisted of 27 questions, including

10 logically and technically closed questions, 15 semi

open questions and 2 open questions. The data collection

site were multifamily prefabricated buildings that housed

flats that were chosen for the sample and situated in the ter-

ritory of the city of Lubartów. Respondents were selected

from the inhabitants. Specially trained interviewers select-

ed respondents due to three criteria, i.e. place of residence,

age, and education, and according to previously developed

guidelines as regards sample selection rules. The following

sample selection rules were adopted for the research: build-

ings of the prefabrication system in housing estates in

Lubartów, which were planned for revitalisation, were

selected as representative; selected housing estates were

completed in the 1960s and 1970s; residents of Cicha and

OrliczDreszera housing estates aged 18–80 were selected

for the research; four age groups were selected: 18–25

years old, 26–45, 46–65, and over 65; all residents of the

above mentioned age groups who were in their apartments

took part in the research voluntarily; one person from each

flat was researched; there were 208 apartments in the build-

ings analysed and the survey was conducted in 35 of them.

All the rules of random selection were adhered to, will-

ingness or reluctance of inhabitants did not influence the

selection of the sample. The number of questionnaires

is quite large and constitutes a representative sample

(over 16% of apartments in buildings which were selected

for the research). Thanks to these questions it was possi-

ble to obtain information as regards the use of techni-

cal equipment in the housing estate; deficiencies in the

housing estate infrastructure equipment concerning the

Il. 2. Niezależne badania

satysfakcji użytkowników

za pomocą IBA

dotyczące przestrzeni wokół

budynków – wybrane wyniki,

Lubartów, listopad 2010

(oprac. A. Ostańska [25])

Fig. 2. Independent User

Satisfaction Survey by means of

the IRS for building

surroundings – selected results,

Lubartów, November 2010

(by A. Ostańska [25])

92 Anna Ostańska

Podsumowanie

Przedmiotem projektu pt. „Rewitalizacja zasobów

mie szkaniowych Spółdzielni Mieszkaniowej w Lu bar to

wie osiedla Cicha, OrliczDreszera – termomodernizacja,

ko mu nikacja, bezpieczne osiedla” była inwestycja, która

składała się z kilku etapów. Rewitalizacja analizowanych

osiedli była przeprowadzona z powodzeniem, zatem cel

projektu osiągnięto. W efekcie podjętych działań zrobio-

no w kolejnych etapach:

1) modernizację i urządzenie placów zabaw na osie-

dlach Cicha, OrliczDreszera;

2) termomodernizację budynków oraz zagospodarowa-

nie terenu pozostałej części ww. osiedli;

3) docieplenie ścian zewnętrznych i stropodachu

w pię ciu budynkach wielorodzinnych oraz remont balko-

nów w jednym budynku.

Szczegółowe zestawienie rewitalizacji i wynikających

z niej produktów przedstawiono w tabeli 2.

Zestawione w tabeli 2 działania kosztowały ogółem

6 650 570,94 zł, wydatki kwalifikowane to 6 650 570,94 zł.

Uzyskane przez SM w Lubartowie dofinansowanie wyno-

siło w sumie 4 652 890,85 zł, co dało udział środków ze 

wnętrznych w projekcie na poziomie ponad 70%.

Przeprowadzony proces rewitalizacji jest wyjątkowy,

po nieważ zakres robót, jaki Spółdzielnia Mieszkaniowa

w Lubartowie podjęła się zrealizować jednorazowo, w cią

gu roku, był bardzo szeroki i skomplikowany. Wy ma gał

bo wiem koordynacji wielu interdyscyplinarnych dzia łań

wy nikających z pierwszych badań IBA (2010, patrz [25]).

Te z kolei wpłynęły na ożywione zainteresowanie użyt-

kowników planowanymi do realizacji działaniami napraw-

czymi, co po twierdzają badania autorki przeprowadzone

w Lu bar towie po czterech latach (CIBA 2014 – w opra

waniu)

. Szybkość realizacji procesu re witalizacyjnego

opartego na IBA i w tak szerokim za kresie jest ewenemen-

tem w skali naszego kraju. Punktem wyjścia uzasadnienia

wprowa dzenia pro cesu re witalizacji na osiedlach Cicha

i OrliczDreszera było bliskie sąsiedztwo centrum sta ro

miejs kiego i zaliczenie obszaru obu analizowanych osiedli

do strefy 3 planowanej, w Lo kal nym Pro gramie Re gio nal

nym, re witalizacji miasta Lu bartowa. Dzięki temu uzyskano

znaczną poprawę środo wiska za mieszkania, szczególnie

w za kresie otoczenia bu dynków wielorodzinnych i udostęp-

nienia osobom niepełnosprawnym, choć jedynie do wejścia.

W ramach analizy zrealizowanego projektu rewitaliza-

cji osiedli SM w Lubartowie stwierdzono, że:

a) dotychczasowe działa nia przystosowania osiedli

z wie lorodzinną zabudową do aktualnych wymagań użyt-

kowych poprawiły bezpieczeństwo zdrowia i życia,

szcze gólnie w kwestii dojazdów pożarowych i placów

ma newrowych dla nowego taboru służb ratowniczych;

b) wytyczne do programu rewitalizacji mogą być usta-

lone na podstawie IBA, opartych na rozpoznaniu opinii

społecznej, która może być elementem studium wykonal-

ności projektu rewitalizacji;

Prezentacja wyników odbędzie się na konferencji BIWA 2017,

organizowanej na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej.

improvement of security; willingness declared by the res-

idents of the housing estates to participate in social work

and the cost of undertaken actions, i.e. social activation.

The subjects were asked questions about, among other

things, possibilities to improve areas between buildings.

On this basis, it was ascertained (Fig. 2) that residents

were generally satisfied with the functionality of their

apartments (66%). However, in the scale of the housing

estate they lack some minor conveniences – benches by

the building (77%), waste containers at entrances to stair-

cases (60%), and modernisation of playgrounds (57%) as

well as new playground equipment (54%). A slightly fewer

number of people report a problem connected with the lack

of adequate number of parking places (51%). Residents

also notice the need to improve the maintenance of green,

to arrange new green areas, and to introduce recreation

facilities for all age groups. The research was not limited to

the question of material expectations. It was also found that

nearly one third of the inhabitants are interested in im 

provements and participation in the form of social work.

During the IRS it was observed that in comparison to the

subjects surveyed in other cities, i.e. Lublin [2]–[5], [8],

[26], Zielona Góra, Częstochowa or Zamość, the residents

of Lubartów [3], [4] are much more interested in what is

going on in the housing estate and they also have a good

grasp of the local government and administrator’s plans. It

probably results from the fact that there are local mass media

in Lubartów (TV, “channel S”, newspapers, Internet portals).

Summary

The subject of the project entitled “Revitalisation of

housing resources of the Housing Cooperative in Lu bart

ów, housing estates Cicha and OrliczDreszer – thermo

modernisation, communication, safe housing estates” was

the investment that consisted of several stages carried out

within one project. Revitalisation of the housing estates in

question was successful, so the project goal was achieved.

As a result of the actions undertaken, the following things

were done in subsequent stages:

1) modernisation and arrangement of the playground

equipment in Cicha and OrliczDreszera housing estates;

2) thermomodernisation of buildings and management

of the rest of the aforementioned housing estates;

3) insulation of external walls and the ceilings in five

multifamily buildings and renovation of balconies in one

building.

A detailed overview of revitalisation and the resulting

products are presented in Table 2.

The actions presented in Table 2 cost a total of

6 650 570.94 PLN, qualified expenditures 6 650 570.94

PLN. The subsidy which was received by the HC in Lu 

bartów was 4,652,890.85, which contributed to the external

resources share of the project at the level of over 70%.

The revitalisation process is unique because the scope

of work, which was carried out completely by the Hous

ing Cooperative in Lubartów during one year, was very

wide and complicated. It required coordination of many

interdisciplinary actions resulting from the first IRS

studies (2010, see [25]). These, in turn, influenced the

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych/Multicriteria assessment of housing estates 93

users’ growing interest in the implementation of repair

actions, which was confirmed by the author’s research

conducted in Lubartów four years later (CIBA 2014 – in

pre pa ra tion)

. The speed of realisation of the revitalisa-

tion process based on the IRS and in such a broad scope is

a phenomenon on a nationwide scale. The starting point

for justifying the introduction of the revitalisation process

in Cicha and OrliczDreszera housing estates was a close

proximity of the old town centre and the inclusion of the

area of both housing estates analysed the article to planned

zone 3 in the Local Regional Program in Lubartów. All

this resulted in a consi derable improvement in the living

environment, especially in the scope of the surrounding

area of multifamily buildings and enabling access for

disabled people, at least to the entrance.

Presentation of the results will take place at the BIWA 2017 con

ference organised by the Silesian University of Technology at the Fa 

culty of Architecture.

realizacja modernizacji/przebudowy w osiedlu miesz

kaniowym wynikająca z IBA 2010: dróg dojaz dowych,

parkingów, miejsc postojowych, placów rekreacyjnych

i zieleni oraz poprawa dostępności budynków, zmniej 

szenia zużycia w nich energii oraz poprawa bezpie

czeństwa na osiedlach była możliwa w ramach planowa-

nego procesu rewitalizacji;

d) efektem konsekwentnego i zdeterminowanego

dzia łania było dofinansowanie projektu w ramach Re gio

nal nego Programu Operacyjnego Województwa Lu bel

skiego na lata 2007–2013 współfinansowanego ze środ-

ków Unii Europejskiej – Europejskiego Funduszu

Roz woju Re gio nalnego Oś Priorytetowa III: „Atrak cyj

ność obszarów miejs kich i tereny inwestycyjne”. Dzia

łanie 3.2. Rewi ta lizacja zdegradowanych obszarów miej-

skich. Fundusze Unii Europejskiej są dostępne dla Polski

do 2020 r.

Postulaty wynikające z niezależnych badań ankietowych

z 2010 są w pełni zgodne z wynikami przedsięwzięcia,

można uznać, że głos użytkowników został wysłuchany.

Tabela 2. Zestawienie zakresu inwestycji i jej produktów dla rewitalizowanego obszaru SM w Lubartowie

(oprac. A. Ostańska na podstawie materiałów udostępnionych przez zarządcę [25])

Table 2. Summary of the scope of the investment and its products for the revitalised area of SM (Housing Cooperative) in Lubartów

(by A. Ostańska on the basis of the materials provided by the administrator [25])

Lp.

No.

W ramach inwestycji wykonano

Actions taken within the framework of the investment

Efekty/produkty projektu dwóch rewitalizowanych

obszarów o łącznej powierzchni 4,91 ha

Effects/products of the project of two revitalised

areas with a total area of 4.91 ha

1 termomodernizację budynków wielorodzinnych

thermo-modernisation of multi-family buildings

5 budynków

5 buildings

2 malowanie klatek schodowych

painting staircases

8 budynków

8 buildings

3 remont ciągów pieszojezdnych

remodelling pedestrian walkways and car routes

800 m

4 rozbudowę i modernizację infrastruktury towarzyszącej

extension and modernisation of the accompanying infrastructure

parkingów 1600 m

parking places 1600 m

5 modernizację/przebudowę infrastruktury publicznej przeznaczonej na cele

turystyczne, kulturalne, edukacyjne, społeczne lub gospodarcze

modernisation/redevelopment of the public infrastructure for touristic,

cultural, educational, social, or economic purposes

0,22 ha = (plac zabaw, siłownia, altana parkowa)

(playground, fitness room, gazebo)

6 urządzenie zieleni

arrangement of green

2,24 ha + nasadzenia drzew 288 szt.+ krzewów 3752 szt.

planting 288 trees + 3752 shrubs

7 budowę ścieżek rowerowych

construction of bicycle paths

150 m

8 wyposażenie oraz instalację monitoringu

equipment and installation of monitoring

9 budowę koniecznej do obsługi monitoringu kanalizacji teletechnicznej

construction of telecommunication system necessary for operating the monitoring

10 dostosowanie budynków do potrzeb osób niepełnosprawnych (budowa podjazdów)

buildings were adapted to the needs of disabled people (construction of ramps)

wszystkie budynki

all buildings

11 instalację kolektorów solarnychlatarni

solar collectors-lanterns were installed

w ciągach pieszojezdnych

pedestrian and vehicle routes

12 modernizację i rozbudowę dróg, w oparciu o wymogi dotyczące budowy dróg

pożarowych i manewrowych

roads were extended and adapted to the requirements for the construction of fire

and manoeuvring roads

4163,10 m

13 modernizację boiska (stworzono nowoczesne boisko ze sztuczną nawierzchnią)

modernisation of the playground (modern field with artificial surface)

boisko wielofunkcyjne 1 szt.

one multifunctional field

14 modernizację wejść do budynków wielorodzinnych (budowa wiatrołapów)

modernisation of entrances to multi-family buildings (construction of entryways)

we wszystkich budynkach

in all buildings

94 Anna Ostańska

Nowa infrastruktura jest lubiana i wykorzystywana, co po 

twierdziły bieżące obserwacje rewitalizowanego obszaru.

Wnioski

Cel pracy osiągnięto za pomocą przedstawienia studium

przypadku, konkretnego przykładu działań, w którym

wskazano i podkreślono rolę badań opinii mieszkańców

w procesie rewitalizacji. Na tej podstawie stwier dzono, że

IBA potwierdzają decydentom kierunki działań i umożli-

wiają:

1) zrozumienie, jakie materialne zmiany w środowisku

zamieszkania są istotne dla użytkowników;

2) zachęcenie mieszkańców do zainteresowania się

tym, co można zrobić, by jakość środowiska zamieszka-

nia uległa poprawie;

3) uświadomienie zarządcom osiedli, że takie badanie

jako forma komunikacji z użytkownikiem jest możliwe

i może dostarczyć wielu cennych informacji użytecznych

w planowaniu i ocenie efektu działań modernizacyjnych.

Zaproponowany przykład procedury rewitalizacji osie-

dli mieszkaniowych na terenie SM w Lubartowie podany

w zestawieniu dwóch z siedmiu kroków jest wzorcowy,

można go zastosować wszędzie, gdzie planowane są dzia-

łania naprawcze. Proces ten wymaga jednak dużej deter-

minacji i konsekwentnego działania interdyscyplinarnego

zespołu ludzi odpowiedzialnego za poszczególne kroki

w planowaniu, projektowaniu, realizacji i monitorowaniu

procesu rewitalizacji.

As part of the analysis of the revitalisation project of

the HC housing estates which was carried out in Lubartów,

the following conclusions were drawn:

previous actions regarding adaptation of housing estates

with multifamily buildings to current utility re quirements

improved health and life safety, especially in terms of fire

brigade access and manoeuvre yards for new rescue services;

b) guidelines for the revitalisation program can be

established on the basis of the IRS based on the identifica-

tion of the public opinion, which may be part of the study

of the revitalization project feasibility;

c) the implementation of modernisation/redevelop-

ment in the housing estate resulting from the IRS 2010

research, i.e. access roads, parking lots, parking spaces,

recreation and green spaces as well as improvement of the

accessibility of buildings, reduction of energy consump-

tion and improvement of security in the housing estates

were possible within the planned revitalisation process;

the result of the consistent and determined action was

cofinancing the project within the framework of the Re 

gional Operational Program of Lubelskie Province for the

years 2007–2013 which was cofinanced by the European

Union – European Regional Development Fund Priority

Axis III: “Attractiveness of urban areas and investment

areas”. Action 3.2. Revitalisation of degraded urban areas.

European Union funds are available for Poland until 2020.

The demands resulting from the independent research sur-

vey of 2010 are fully in line with the results of the study and

it can be considered that the voice of users was taken into

account. The new infrastructure is favoured and used, which

was confirmed by current observations of the revitalised area.

Conclusions

The goal of the study was achieved by presenting

a case study, a concrete example of activities which indi-

cated and emphasised the role of residents’ opinion

research in the revitalisation process. On this basis it was

con cluded that the IRS confirmed directions of action for

de cision makers and enabled the following:

1) to understand which material changes in the living

environment are important for users;

2) to encourage residents to take interest in what can be

done to improve the quality of the living environment;

3) to make administrators of housing estates aware that

such research as a form of communication with users is

possible and that it can provide valuable and useful infor-

mation in planning and evaluating the effect of moderni-

sation actions.

The proposed example of the revitalisation procedure

for housing estates in the area of the HC in Lubartów, in

a set of two steps out of seven is standard and it can be

applied wherever repair actions are planned. This process,

however, requires strong determination and consistent

interdisciplinary work of a team of people responsible for

the particular steps in planning, designing, implementing,

and monitoring the revitalisation process.

Translated by

Bogusław Setkowicz

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych/Multicriteria assessment of housing estates 95

Streszczenie

Celem pracy jest przedstawienie i podkreślenie roli badań opinii mieszkańców w procesie rewitalizacji. Artykuł prezentuje wyniki badań wykona-

nych w jednym z miast. Obszar badań stanowiły dwa odrębne administracyjnie osiedla znajdujące się na terenie Spółdzielni Mieszkaniowej

w Lubartowie. Podstawą analizy była wstępna inwentaryzacja terenowa obszaru osiedli (październik–listopad 2010 r.). Przeprowadzono kwerendę

dokumentów planistycznych stworzonych przez lokalne władze samorządowe i zarządcę oraz dokumentacji eksploatacyjnej obiektów. Po zapozna-

niu się z zasobami osiedla przeprowadzono wywiad bezpośredni z mieszkańcami.

Interdyscyplinarne Badania Ankietowe (IBA) umożliwiają, po pierwsze, zrozumienie, jakie materialne zmiany w środowisku zamieszkania są istot-

ne dla użytkowników, po drugie zachęcenie mieszkańców do zainteresowania się tym, co można zrobić, by jakość środowiska zamieszkania uległa

poprawie, po trzecie uświadomienie zarządcom osiedli, że takie badanie jako forma komunikacji z użytkownikiem jest możliwe i może dostarczyć

wielu cennych informacji użytecznych w planowaniu i ocenie efektu działań modernizacyjnych.

Słowa kluczowe: rewitalizacja, aktywność społeczna, interdyscyplinarne badania ankietowe

Bibliografia /References

[1] JadachSepioło A., Zborowski A. (red.), Demograficzne i społecz-

ne uwarunkowania rewitalizacji miast w Polsce, IRM, Kraków

2009.

[2] Ostańska A., Badania społeczne przyczynkiem do opracowania

programu rewitalizacji osiedli z budynkami prefabrykowanymi,

[w:] W. Eckert et al. (red.), Renowacja budynków i modernizacja

ob szarów zabudowanych, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra

2009, 435–446.

[3] Ostańska A., Badania społeczne jako przyczynek do poprawy śro-

dowiska zbudowanego, [w:] B. Komar (red.), Badania interdys-

cyplinarne w architekturze, T. 1: Problemy jakości środowiska

w kontekście zrównoważonego rozwoju, Wydział Architektury Po 

li techniki Śląskiej, Gliwice 2015, 227–237.

[4] Ostańska A., Resident opinion surveys as a contribution to impro-

ved housing stock management, „Architecture Civil Engineering

Environment” 2016, Vol. 9, Nr 2, 13–19.

[5]

Ostańska A., Analiza cyklicznych badań opinii mieszkańców o budyn-

kach prefabrykowanych, „Przegląd Budowlany” 2015, Nr 2, 42–47.

[6] http://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php/

Housing_statistics [accessed: 21.01.2017].

[7] https://en.wikipedia.org/wiki/Panel [accessed: 21.01.2017].

[8] Ostańska A., Podstawy metodologii tworzenia programów rewita-

lizacji dużych osiedli mieszkaniowych wzniesionych w technologii

uprzemysłowionej na przykładzie osiedla im. St. Moniuszki w Lub-

linie, Monografie Wydziału Inżynierii Budowlanej i Sa ni tarnej,

Vol. 1, Wydawnictwa Uczelniane, Lublin 2009, 100–114.

[9] Ostańska A., Model energetycznego audytu miejskiego jako instru-

ment służący efektywnemu oszczędzaniu energii w mieście, „Prze

gląd Budowlany” 2014, Nr 10, 14–19.

[10] Polskoczeski słownik online, tłumaczenie panelák. https://pl.glos-

be.com/sk/pl/panel [accessed: 18.03.2017].

[11] Ostańska A., Problemy energooszczędności w obszarach zurbani-

zowanych na przykładzie Lublina, „Przegląd Budowlany” 2011,

nr 4, 182–185.

[12] Stenberg E., Working With the Original Structure: Restructuring

Apartments in the Post-War Modernist Suburb of Tensta, [w:]

W. Nägeli, N. Tajeri (ed.), Small Interventions: New Ways of Living

in Post-War Modernism, Birkhäuser, Basel 2016, 54–61.

[13]

Stenberg E., Essays: Revisiting Sweden’s Million Program Era:

Contemporary Design Strategies for Prefabricated Structural Sys-

tems, [w:] W. Nägeli, N. Tajeri (ed.), Small Interventions: New Ways

of Living in Post-War Modernism, Birkhäuser, Basel 2016, 107–114.

[14] Ostańska A., Taracha K., Energetyczny audyt miejski dla Lublina,

„Przegląd Budowlany” 2011, Nr 12, 38–45.

[15] Ostańska A., Taracha K., Energetyczny audyt miejski, z wykorzy-

staniem szablonu MDN/R+E, jako instrument planowania oszczęd-

ności energetycznej w mieście, „Budownictwo i Architektura”

2011, Vol. 9, 141–159.

[16] Ostańska A., Możliwości poprawy funkcjonowania budynków

wykonanych w technologii prefabrykowanej z uwzględnieniem po -

trzeb osób niepełnosprawnych, [w:] J. SobczakPiąstka (red.),

Bu downictwo prefabrykowane w Polsce – stan i perspektywy,

Wy daw nictwa Uczelniane Uniwersytetu Tech no logicznoPrzy rod

niczego w Bydgoszczy, Krynica 2016, 249–265.

[17] Niezabitowska E.D., Metody i techniki badawcze w architekturze,

Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2014.

[18] Komar B., Współczesna jakość spółdzielczej przestrzeni osiedlo-

wej w świetle zasad rozwoju zrównoważonego na wybranych przy-

kładach, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2014.

[19] Johanson R., On Case Study Methodology, Source: Open House

International 2007, Vol. 32, Iss. 3, 48–54.

[20] Knyziak P., The Quality and Reliability in the Structural Design,

Production, Execution and Maintenance of the Precast Residential

Buildings in Poland in the Past and Now, [w:] Reliability Aspects

in the Design and Execution of Concrete Structures, Key En 

gineering Materials, Vol. 691, 420–431.

[21] http://www.sternberlin.com/wohnanlagen [accessed: 22.01.2017].

[22] Smith N., Williams P., Alternatives to orthodoxy: invitation to

a debate, [w:] N. Smith, P. Williams (ed.), Gentrification of the

City, Allen & Unwin, London 1986, 1–10.

[23] www.berlin.de/tagderstaedtebaufoerderung~~HEAD=pobj

[accessed: 22.01.2017].

[24] http://taf.ca/torontocommunityhousingrenewalhelpsresidents

climate/ [accessed: 21.01.2017].

[25] Ostańska A., Czarnigowska A., Rehabilitation of public and semi-

-public space of housing estates: the case of Lubartow, [w:] ZEBAU,

Sustainable Built Environment Conference 2016 in Ham burg:

Strategies, Stakeholders, Success factors, 7

–11

March 2016;

Conference Proceeding, Karlsruhe Institute of Technology (KIT)

ZEBAU – Centre for Energy, Construction, Architecture and the

Environment, Hamburg, 2016, 972–981, www.sbe16hamburg.org

[accessed: 22.01.2017].

[26] Ostańska A., Badania społeczne przyczynkiem do oceny energe-

tycznej budynków wielkopłytowych w osiedlach mieszkaniowych,

„Budownictwo i Architektura” 2014, Vol. 13(3), 317–324.

[27] Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XLIX/312/10 Rady Miasta Lu 

bartów z dnia 25 października 2010 r. Lokalny Program Re wi ta

lizacji Miasta Lubartów na lata 2009–2015 – Aneks.

[28] Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXVI/226/09 Rady Miasta

Lubartów z dnia 16 października 2009 r. Lokalny Program Rewi ta

lizacji Miasta Lubartów na lata 2009–2015.

[29] Gruszczyński L.A., Kwestionariusze w socjologii. Budowa narzę-

dzi do badań surveyowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego,

Katowice 2001, 33–34.

[30] Sztumski J., Wstęp do metod i technik badań społecznych, Śląsk

Wydawnictwo Naukowe, Katowice 2005.

Podziękowania

Praca została finansowana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa

Wyż szego w Polsce ze środków statutowych o numerze badawczym

S/19/2017.

Acknowledgments

This work was financially supported by Ministry of Science and Higher

Education in Poland within the statutory research number S/19/2017.

96 Anna Ostańska

Abstract

The author investigates the role of user opinion surveys in the process of planning revitalization measures for housing estates. The analysis is illustra-

ted by a case study of two housing estates located in Lubartów, southeastern Poland. The estates are managed by the same housing cooperative.

Having assessed the condition of built assets and their changes between October–November of 2010 on the basis of documents in possession of the

municipality and the estate manager, as well as direct observation and inspection, the author conducted interviews with the residents. Such interdisci-

plinary surveys (IS) first enable the planner to understand what kind of material changes to the living environment are considered important by the

direct users. Second, they help raise the residents’ interest and win their support in the planned rehabilitation. Third, they are to make the estate

manager aware that this form of communication with the residents is possible, likely to provide useful guidelines for planning improvement measures

and to collect feedback after improvements have been conducted.

Key words: urban renewal, residents activation, interdisciplinary survey

Wieloaspektowe badania osiedli mieszkaniowych pod kątem wytycznych rewitalizacyjnych – studium przypadku

Anna Ostańska

doi:10.5277/arc170106

Streszczenie