Znaczenie medium w sztuce i architekturze

2018

2(54)

DOI: 10.5277/arc180208

Hubert Bujak*

Znaczenie medium w sztuce i architekturze

The importance of medium in art and architecture

Wprowadzenie

Artykuł jest próbą usystematyzowania wiedzy zdobytej

na styku niezależnej pracy artystycznej w obszarze rzeź-

by oraz malarstwa z działalnością pedagogiczną w pra-

cowni rzeźby w Zakładzie Rysunku, Malarstwa i Rzeźby

na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej (WA

PWr), a dotyczącej wpływu medium na proces twórczy.

Znajdują się tu również teoretyczne rozważania dotyczą-

ce zagadnień związanych z aktywnością artystyczną oraz

jakości wypływających z odpowiedniego nastawienia do

materii dzieła sztuki. Zebrane poglądy oraz myśli pocho-

dzące od autorów działających na polu sztuk wizualnych,

architektury, lozoi oraz literatury wespół z przekona-

niami wypływającymi bezpośrednio z naukowo-dydak-

tycznego doświadczenia mają wiele punktów wspólnych,

wśród których wyróżnia się czynnik materialny dzieła

sztuki oraz sam stosunek artysty do materii, do medium,

w którym pracuje. W sposób szkicowy została tu przy-

wołana historia wytworzenia się idei medium na gruncie

sztuki XX w. Są tu również przedstawione interpretacje

oraz konsekwencje płynące z przemian jej pojmowania.

Jednym z założeń artykułu jest wykazanie, że poniższe

przykłady myśli teoretycznej dotyczące zjawiska me dium

można poprzeć niezależną praktyką artystyczną oraz

efektami procesu twórczego zawierającego się w pracy dy -

daktycznej. W tym kontekście zostały przywołane przy-

kłady konkretnych rozwiązań formalnych zrealizo wanych

podczas zajęć z rzeźby ze studentami II roku WA PWr

Introduction

The article is an attempt to systematize the knowl-

edge which was acquired on the border of independent

artistic work in the eld of sculpture and painting with

pedagogical activity in the sculpture studio at the De-

partment of Drawing, Painting and Sculpture at the Fac-

ulty of Architecture of Wrocław University of Science

and Technology (WA PWr) regarding the inuence of

medium on the creative process. It also includes theoret-

ical considerations which are connected with the issues

related to artistic activity and the qualities stemming

from a right attitude to the matter of a work of art. The

views and thoughts collected which come from authors

working in the eld of visual arts, architecture, philoso-

phy and literature, together with the beliefs resulting di-

rectly from the scientic and didactic experience, have

many common points among which a material factor of

a work of art is distinguished as well as the artist’s at-

titude to matter and to the medium in which s/he works.

The history of creating the idea of medium on the basis

of the 20

-century art was mentioned here as an outline.

Interpretations are also presented here as well as conse-

quences resulting from transformations of understanding

its history.

One of the assumptions of the article is to show that the

examples of theoretical thought regarding the phenom-

enon of medium can be supported by independent artistic

practice as well as by the effects of the creative process

which is included in the didactic work. In this context,

examples of specic formal solutions which were im-

plemented during the classes in sculpture with students

of the second year of WA PWr were presented as well as

* Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej/Faculty of Ar-

chi tecture, Wrocław University of Science and Technology.

84 Hubert Bujak

oraz przykłady prac powstałych w ramach własnych dzia-

łań artystycznych.

Kolejnym poruszonym tu zagadnieniem jest koniecz-

ność podkreślenia znaczenia, jakie dla praktyki artystycz-

nej i dydaktycznej ma myśl teoretyczna oraz zjawisko

przejawiania się tych samych idei w różnych dziedzinach

twórczości. Celem opracowania jest również zaznaczenie

wagi procesu twórczego, wskazanie jego cech najistot-

niejszych oraz określenie jego uniwersalnego charakteru

przejawiającego się na wielu polach działalności arty-

stycznej człowieka.

Proces twórczy

Jednym z efektów łączenia własnych doświadczeń ar-

tystycznych z obowiązkiem przekazywania wiedzy na te-

mat podstawowych problemów plastycznych jest podkre-

ślenie i uwypuklenie znaczenia twórczości w kształceniu

młodych architektów czy adeptów sztuki.

Nie ulega wątpliwości, że dla przyszłych architektów

duże znaczenie ma szeroko pojęty warsztat plastyczny,

czyli umiejętność budowania kompozycji przestrzennych

i kolorystycznych, określania ich charakteru, dynamiki,

kontrastu, lekkości, wprowadzania kontekstów oraz wie-

le innych elementów pracy artystycznej, które są często

podporządkowane idei, stojącej u podstaw procesu twór-

czego, a także samej naturalnej potrzebie działania i wy-

rażania się na polu sztuki.

Zjawisko twórczości jest ogólnoludzkie, pojawia się

w każdej naszej aktywności, a sztuka jest tą działalnością,

która wykorzystuje je w pełni, bez względu na to, czy bę-

dzie to rzeźba, malarstwo czy architektura. Bezpośrednie

zapoznawanie się od strony praktycznej z procesem two-

rzenia jest bardzo istotne, ponieważ przyswajając sobie

pewne jego mechanizmy na polu takich dziedzin jak rzeź-

ba czy malarstwo, jesteśmy w stanie przetransponować

te doświadczenia na każdą inną działalność obejmującą

rozwiązywanie problemów naukowych, projektowanie

itp. Dotyczy to bezpośrednio takich aspektów działalnoś-

ci ar tystycznej jak myślenie transgresyjne, otwartość na

przypadek i umiejętność jego wykorzystania, ponadto

umie jętność syntezowania, „odciążania” czy też usuwania

niepotrzebnego balastu znaczeń i form, a jednocześnie

otwartość na pojawiające się w trakcie pracy idee, twórcze

rozwiązywanie problemów technicznych itp. Istotnym czyn-

nikiem w tych wszystkich procesach jest me dium, czyli

tworzywo, albo inaczej mówiąc, materia dzieła sztuki.

Deniując w uproszczeniu twórczość plastyczną jako

proces poszukiwania form odpowiadających określonym

treściom, czy wręcz proces poszukiwania formy i treści

w określonym tworzywie, należałoby zarówno we wła-

snej praktyce artystycznej, jak i działalności pedagogicz-

nej nadawać znaczenie temu poszukiwaniu jako czynni-

kowi istotnemu, bo będącemu często swoistym spiritus

movens dzieła, które ma powstać. Chodziłoby tu przede

wszystkim o potrzebę wyrażenia określonych treści oraz

o samo wywołanie takiej potrzeby i jej zrozumienie.

Wszystkie problemy kompozycyjno-plastyczne, z któ-

rymi studenci architektury mają do czynienia w czasie za

jęć

z rzeźby, są niejako wynikiem tego procesu i jego składo

wą.

examples of works which were created as part of their

own artistic activities.

Another issue which is raised here is the necessity to

underline the importance of the theoretical thought for the

artistic and didactic practice as well as the phenomenon

of manifesting the same ideas in various elds of crea-

tive activity. The aim of the study is also to emphasise the

importance of the creative process, to indicate its most es-

sential features and to dene its universal character which

is manifested in many elds of artistic activity of a human

being.

The creative process

One of the effects of combining one’s own artistic ex-

periences with the obligation to spread the knowledge of

fundamental artistic problems is to emphasize and high-

light the signicance of creative activity in educating

young architects or adepts of art.

There is no doubt that for future architects the broadly

understood artistic workshop is of great importance, i.e.

the ability to make spatial and colourful compositions, to

de termine their character, dynamics, contrast, lightness,

to introduce contexts and many other elements of artistic

work, which are often subordinated to the idea being the

fundamentals of the creative process as well as to show

their natural need to act and express yourself in the eld

of art.

The phenomenon of creative activity is universal. It

appears in each of our activities and art is just this activ-

ity that uses it fully, regardless of whether it is sculpture,

painting or architecture. Direct familiarising with the pro-

cess of creation from the practical side is very signicant

because by assimilating some of its mechanisms in the

elds of art such as sculpture or painting, we are able to

transpose these experiences into any other activity which

is connected with solving scientic problems, designing,

etc. This is directly related to such aspects of artistic ac-

tivity as transgression thinking, openness to chance and

the ability to use it. Moreover, the ability to synthesize,

to “relieve” or to remove unnecessary ballast of mean-

ings and forms, and at the same time to be open to the

ideas appearing during work, to creative solving technical

problems, etc. An important factor in all these processes

is the medium, or the material, or in other words, matter

of a work of art.

Dening briey artistic creativity as a process of search-

ing for forms corresponding to specic contents, or even

the process of searching for form and content in a specic

material, the importance should be given to this search as

an essential factor in one’s own artistic practice as well as

in didactic activity, as it is often a kind of spiritus movens

of a work which is supposed to be created. It would be

primarily about the need to express specic contents and

just to cause such a need as well as to understand it.

All the compositional and artistic problems which stu-

dents of architecture have to deal with during the sculp-

ture classes are in a way the result of this process and its

component. These problems are solved more willingly

when the artistic goal is clearer and more dened and

Znaczenie medium w sztuce i architekturze /The importance of medium in art and architecture 85

Problemy te są rozwiązywane tym chętniej, im wyraźniej-

szy i bardziej określony staje się cel artystyczny odkryty

w czasie bezpośredniej pracy z tworzywem i zawierający

się w szeroko pojętej ekspresji.

Pojęcie medium w sztuce

Z procesem twórczym wiąże się nieuchronnie pojęcie

medium rozumiane jako materia albo tworzywo. Samo

pojęcie medium w odniesieniu do sztuki jest dość szero-

kie i wieloznaczne, jednak warto wyróżnić tylko dwa jego

znaczenia podstawowe, z których jedno traktować będzie

medium jako jedną z dziedzin artystycznych, np. rzeźbę,

malarstwo, rysunek, taniec, a drugie – po prostu tworzy-

wo, z jakim pracuje artysta. I właśnie ten drugi sens nale-

ży krótko omówić. Można nadmienić, że wieloznaczność

określenia sprawia, że użycie słowa medium w odniesie-

niu do tworzywa jest bardziej elastyczne i nadaje pojęciu

tworzywa czy materiałowi większą swobodę i autonomię.

Jednym z najbardziej intrygujących problemów w sze-

roko rozumianej twórczości jest związek artystycznych

poszukiwań z elementem dla nich nieodłącznym, miano-

wicie medium, oraz to, jak te poszukiwania określają sto-

sunek artysty do materii będącej dla niego często czymś

więcej niż tylko surowcem wykorzystywanym do reali-

zacji swoich koncepcji. Istnieje pogląd, że jeśli dzieło ar-

tystyczne ma w pełni wyrażać się poprzez swoją formę,

to powinno ono powstawać przy głębokiej znajomości

i bezpośrednim doświadczeniu materii, będącej tą częścią

rzeczywistości, nad którą artysta powinien zapanować

oraz umiejętnie ją przekształcić, i że medium jest jednym

z ważniejszych czynników działających pozytywnie jako

katalizator dla procesu tworzenia.

Wydaje się, że wiele świadomych odpowiedzi albo też

pytań czy artystycznych komentarzy do tej kwestii dała

sztuka XX-wieczna oraz sztuka współczesna.

Powrót do źródeł twórczości

Warto zaznaczyć, że powrót do materii w sztuce XX w.,

będący otwarciem na niezmierzone bogactwo form i moż-

liwości estetycznych w rzeźbie, malarstwie czy architek-

turze, miał swój początek w odkryciu wartości dzieł sztu-

ki prymitywnej, które zgodnie z duchem czasu zaczęły

sobie torować drogę jako źródło inspiracji dla awangardy

z początku minionego stulecia. Natychmiast dostrzeżo-

no w nich potencjał ekspresyjny oparty na odpowiednim

wykorzystaniu tworzywa, na jego symbolice i religijnych

konotacjach. Można przy tej okazji założyć, że działa-

jąca w tych dziełach surowość zawarta w materii, a także

wstrzemięźliwość artysty w pracy z tworzywem sym bo-

lizuje pokorę w stosunku do świata, do przyrody z jej pra -

wami i w ten sposób przedstawia pogląd dotyczący umiejs -

cowienia

człowieka w rzeczywistości.

Jednym ze skutków przemian, jakie spowodowało za-

interesowanie sztuką prymitywną w XX w., było nowe

podejście do materii dzieła sztuki, do tworzywa, z którym

pracuje artysta. Henri Matisse wyraził spostrzeżenie, że

rzeźba prymitywna odnosiła się w pierwszej kolejności

do materiału, z jakiego była wykonywana, w odróżnieniu

which is discovered during direct work with the material

and contained in the broadly understood expression.

The concept of medium in art

The concept of medium understood as matter or mate-

rial is inevitably connected with the creative process. The

very concept of medium in relation to art is quite broad

and ambiguous. However, it is worth distinguishing only

two of its fundamental meanings, one of which will mean

the medium as one of artistic elds such as sculpture,

painting, drawing, dancing and the other – just the mate-

rial the artist works with. And just this other sense should

be discussed briey. It can be mentioned that the ambi-

guity of the term results in the use of the word medium

in relation to the material is more exible and gives the

con cept of material or the material itself greater freedom

and autonomy.

One of the most intriguing problems in the broadly un -

derstood creative activity is the relationship of artistic ex-

ploration with an inherent element, namely the medium,

and how these searches determine the artists’ attitude to

matter which often means more than just the raw mate-

rial that is used to realise the artistic concepts. There is

an opinion saying that if an artistic work is to be fully

expressed through its form, then it should be created with

a deep knowledge and direct experience of matter, which

is this part of reality that the artist should control and skil-

fully transform, and that the medium is one of the most

important factors acting positively as a catalyst for the

creation process.

It seems that a lot of conscious answers and questions

or artistic comments on this issue have been given by the

-century art and modern art.

Return to the sources of creativity

It is worth noticing that the return to matter in the 20

century art, which was the openness to immeasurable

wealth of forms and aesthetic possibilities in sculpture,

painting or architecture, originated in the discovery of the

value of primitive art works which in the spirit of time be-

gan to pave the way as a source of inspiration for the avant-

garde at the beginning of the last century. The expressive

potential which was based on the appropriate use of the

material, on its symbolism and religious connotations was

immediately noticed. In this situation, it can be assumed

that the severity working in these works and contained in

matter as well as the abstinence of the artist in working

with the material symbolizes humility in relation to the

world, to nature along with its laws and in this way it pre-

sents a view regarding the placement of man in reality.

One of the effects of the changes, which resulted in

the interest in primitive art in the 20

century, was a new

approach to the matter of a work of art and to the material

the artist works with. Henri Matisse expressed his obser-

vation that primitive sculpture referred in the rst place to

the material from which it was performed, in contrast to

European art which was rooted in the perfect reections

of gures, muscles, etc. [after: 1, p. 956].

86 Hubert Bujak

od sztuki europejskiej zakorzenionej w wiernym przed-

stawianiu postaci, mięśni itd. [za: 1, s. 956].

Charakter materii okazał się również bardzo istot-

nym czynnikiem w malarstwie. O strukturze podobra-

zia i jego metazycznym wpływie na proces twórczy

pisał Paweł Florenski

w eseju Ikonostas: Właściwości

powierzchni drzemią, póki jest ona obnażona, budzą się

na tomiast dzięki nałożeniu na nią farby. […] Wszystkie

wła ściwości powierzchni obrazu, a więc to, czy jest twar-

da, czy miękka, sprężysta czy wiotka, gładka czy szorstka,

wchłaniająca farbę czy nie przyjmująca jej, niejako zwie-

lokrotnione, wzmocnione, przekazywane są fakturze ob

razu [3, s. 160].

Mimo że esej Florenskiego dotyczył ściśle „sztuki iko-

ny”, opisywana przez niego „metazyka powierzchni”

ma charakter uniwersalny i towarzyszy twórczości ar-

tystycznej począwszy od sztuki prehistorycznej. Jednak

to przede wszystkim artyści współcześni dostrzegli zna-

czenie tego czynnika w procesie twórczym i świadomie

rezygnowali z tradycyjnych technik malarskich, ekspery-

mentując między innymi właśnie z podłożem. Malowano

na surowych deskach, na skórach, metalowych płytach

itp., dochodząc dzięki temu do zaskakujących rezulta-

tów. Francis Bacon

przyznał, że niezwykle indywidualny

charakter swoich prac zawdzięcza między innymi temu,

że raz przypadkiem zdarzyło mu się malować na nieza-

gruntowanym płótnie i przy użyciu nietypowych narzędzi

malarskich. Z kolei Jean-Charles Blais

malował na zdra-

panych aszach reklamowych, co również pomogło mu

stworzyć bardzo osobisty i charakterystyczny styl. Do-

świadczenia sztuki współczesnej wskazują jednoznacznie

na wagę wyboru tworzywa czy techniki dla oryginalności

danego twórcy, a przykłady można by tu mnożyć w nie-

skończoność.

Wynalezienie przez artystę własnej techniki sprawi

przede wszystkim, że jego twórczość nie będzie skażona

obcymi wzorami. Szczególnie w obecnych czasach orygi-

nalność techniki pracy jest istotnym warunkiem do stwo-

rzenia indywidualnego stylu.

Struktura materii

Znaczenie struktury

materii ujawnia swoje estetyczne

oddziaływanie w związku z formami nieprzypadkowymi,

ukształtowanymi niejako „od środka”, dzięki siłom i ce-

chom wewnętrznym. Struktury określane są na przykład

przez właściwości danej materii i mogą być wyrazem na-

turalnych porządków i procesów.

Dziedziną sztuki, w której medium przejawia się

w pełni, jest oczywiście architektura. Im bardziej jest ona

Paweł Aleksandrowicz Florenski (ur. 21.01.1882 w Jewłachu,

zm. 8.12.1937 w Leningradzie) – rosyjski duchowny i teolog pra wo-

sławny, filozof, esteta, biolog, fizyk, elektrotechnik, chemik, matematyk,

wynalazca, poliglota i poeta [2].

Francis Bacon (ur. 28.10.1909, zm. 28.04.1992) – brytyjski m a-

larz urodzony w Irlandii, samouk [4, s. 42].

Jean-Charles Blais (ur. 1956 w Nantes), malarz francuski [4, s. 71].

Struktura (łac. structura) – układ i wzajemne relacje elementów

stanowiących całość; budowa, ustrój; całość zbudowana w pewien spo-

sób z poszczególnych określonych elementów; zespół [5, s. 706].

The character of matter also turned out to be a very im-

portant factor in painting. Pavel Florensky

wrote about

the structure of the canvas and its metaphysical inuence

on the creative process in his essay Ikonostas: The prop-

erties of the surface lie dormant while it is bare, but they

wake up by applying paint on it. [...] All the properties

of the surface of the picture, i.e. whether it is hard, soft,

elastic or accid, smooth or rough, absorbing paint or not

accepting it, somehow multiplied, reinforced, are trans-

ferred to the texture of the picture [3, p. 160].

Although Florensky’s essay referred strictly to the “art

of icon”, the “metaphysics of the surface” he describes

is of a universal nature and has been accompanying ar-

tistic creative activity since the times of prehistoric art.

However, it was rst of all modern artists who noticed

the importance of this factor in the creative process and

deliberately resigned from traditional painting techniques,

experimenting, among other things, with the basis. Art-

ists painted on raw boards, on leather, metal plates, etc.,

which resulted in obtaining surprising effects. Francis Ba-

con

admitted that he obtained the extremely individual

character of his works due to, inter alia, the fact that once

accidentally he happened to paint on uncoated canvas

and using unusual painting tools. However, Jean-Charles

Blais

painted on scratched advertising posters, which

also helped him create a very personal and distinguish-

ing style. Experiences of modern art clearly indicate the

importance of the choice of material or technique for the

uniqueness of a given artist and examples could be multi-

plied here indenitely.

Finding the artist’s own technique will rst of all result

in the fact that his/her creative activity will not be tainted

with someone else’s patterns. Especially nowadays the

uniqueness of the working technique is a signicant con-

dition for creating an individual style.

Structure of matter

The importance of the structure

of matter reveals its

aesthetic inuence in relation to non-random forms which

are shaped somehow “from the inside” thanks to powers

and internal features. Structures are dened, for example,

by properties of a given matter and can be an expression

of natural orders and processes.

A eld of art in which the medium is fully manifested

is of course architecture. The more minimalistic it is in

the sense of depriving it of ornaments, the more clearly it

affects the visual effects of material, strength and physi-

cal factors. Some works of art of modern architecture

Pavel Aleksandrovicz Florensky (born on January 21, 1882 in Yev -

lakh, died on December 8, 1937 in Leningrad) – a Russian priest and the

Orthodox theologian, philosopher, aesthete, biologist, physicist, elec tro-

technician, chemist, mathematician, inventor, polyglot and poet [2].

Francis Bacon (born on October 28, 1909, died on April 28, 1992)

– a self-taught British painter born in Ireland [4, p. 42].

Jean-Charles Blais (born in Nantes in 1956), a French painter [4, p. 71].

Structure (in Latin: structura). The layout and mutual relations of

elements which constitute the whole; construction, system; the whole

which is built in a certain way from particular specific elements; com-

plex [5, p. 706].

Znaczenie medium w sztuce i architekturze /The importance of medium in art and architecture 87

minimalistyczna w sensie pozbawienia ozdób, tym wy-

raźniej zaznacza się w niej wizualne działanie czynników

materiałowych, wytrzymałościowych i zycznych. Nie-

które dzieła architektury współczesnej były projektowa-

ne z myślą o najprostszej formie uwzględniającej jedynie

wyżej wymienione czynniki. Proces ten był najczęściej

zresztą naturalny, dyktowany nowymi technologiami oraz

warunkami ekonomicznymi. Wraz z pojawieniem się no-

wych materiałów budowlanych, takich jak żelbet, nowe

rodzaje stali, zmienił się na przykład zupełnie kształt kon-

strukcji mostów. Ich konstrukcje stały się lekkie zycznie

i optycznie [6, s. 254]. Jak twierdził Frank Lloyd Wright,

Każdy nowy materiał oznacza nową formę i wykorzysta

nie zgodnie z jego naturą [za: 7, s. 129]. Pojawiło się

prze ko nanie, że konstrukcja musi uwzględniać właściwo-

ści i wytrzymałość danych materiałów, co pozwoliłoby na

od krycie nowych form w architekturze.

W XX w. artyści reprezentujący nowe kierunki i nurty

podjęli się twórczego wysiłku, aby wyeksponować suro-

wy byt, materię oraz żywioły, wśród których żyjemy. Do

tych kierunków można zaliczyć sztukę ziemi (Land Art)

oraz powstały we Włoszech nurt Arte Povera. Artyści

związani z tym ruchem tworzyli formy rzeźbiarskie, które

zwracały uwagę na niezwykłość powszechnej w naszym

życiu materii, na różnorodność tworzyw i ich oddziały-

wanie na nasze zmysły, niekoniecznie tylko na zmysł

wzroku. Używali materiałów niepoddawanych obróbce

(płyty z kutego ołowiu, tkaniny, szkło, glina itp.). Kon-

frontując widza z prostymi formami czy konstrukcjami,

zachęcali go do czysto zmysłowej percepcji brył materii

oraz zawartej w niej energii i napięć [4, s. 30].

W bezpośredniej pracy z tworzywem kryje się również

pewnego rodzaju rytualność mająca bardzo często religij-

ne konotacje. Jeden z największych twórców awangardo-

wej rzeźby XX w. Constantin Brâncuși

poświęcił całe

swoje artystyczne życie dla kilku tematów, szukając dla

nich doskonałego ucieleśnienia za pomocą formy i two-

rzywa. Zawarł w swoich dziełach pęd ku dematerializacji,

przekraczaniu granic widzialnego świata za pomocą pra-

cy mającej w sobie coś niezaprzeczalnie transcendentne-

go. Jego przykład pokazuje, że praca z tworzywem może

odzwierciedlać lozoczny i duchowy stosunek do świa-

ta. Nierzadko widać w niej pokorę i metazyczne odczu-

wanie rzeczywistości.

Zajęcia z rzeźby

Jednym z ważniejszych problemów plastycznych, ja-

kie pojawiają się w czasie zajęć rzeźbiarskich, jest odkry-

wanie przez studentów możliwości zawartych w tworzy-

wie, mogących stać się w pewnym momencie nośnikami

określonych idei oraz źródłem inspiracji dla zbudowania

oryginalnej wypowiedzi artystycznej. W praktyce oka-

zuje się, że jest to warunek konieczny ostatecznego po-

wodzenia danej realizacji, co skłania do założenia, że nie

można w pełni twórczo wykorzystywać danego medium

Constantin Brâncuși (ur. 1876 w Pestisani Gorj, zm. 1957 w Pa -

ry żu) – rzeźbiarz francuski pochodzenia rumuńskiego. Jeden z najwybit-

niejszych twórców sztuki współczesnej [4, s. 84].

were designed with the simplest form in mind taking

into account the above-mentioned factors only. In fact,

this process was most often natural and forced by new

technologies as well as by economic conditions. With the

appearance of new building materials such as reinforced

concrete and new types of steel, the shape of the bridge

structures, for example, changed completely. Their struc-

tures became physically and optically light [6, p. 254].

According to Frank Lloyd Wright, each new material

means a new form and use in accordance with its nature

[after: 7, p. 129]. There was a conviction that the structure

must take into account the properties and strength of the

given materials, which would make it possible to discover

new forms in architecture.

In the 20

century, the artists who represented new

trends and concepts undertook a creative effort to expose

the crude existence, matter and elements among which we

live. Land Art and Arte Povera trend which was created

in Italy belong to these trends. Artists who are associated

with this movement created sculptural forms which were

appealing due to the uniqueness of matter common in our

life, due to the diversity of materials and their inuence

on our senses, not necessarily just on the sense of vision.

They used untreated materials (wrought lead plates, fab-

rics, glass, clay, etc.). Confronting viewers with simple

forms or structures, they encouraged them to the purely

sensual perception of solids of matter as well as the en-

ergy and tensions contained in it [4, p. 30].

In direct work with the material there is also a certain

kind of ritual which very often has religious connotations.

One of the greatest artists of the 20

century avant-garde

sculpture Constantin Brâncuși

devoted his entire artis-

tic life to several themes, seeking a perfect embodiment

for them by means of the form and material. In his works

he included a drive to dematerialise, to cross the borders

of the visible world by means of a work that has some-

thing undeniably transcendent. His example shows that

working with a material can reect a philosophical and

spiritual attitude to the world. Humility and metaphysical

experiencing the reality can be often noticed in it.

Classes in sculpture

One of the most important artistic problems that appear

during classes in sculpture is the discovery of possibilities

by students, which are contained in the material and may

become at some point carriers of specic ideas as well

as a source of inspiration for creating an original artistic

expression. In practice, it turns out that it is a necessary

condition for the nal success of a given implementation,

which leads to the assumption that a given medium can-

not be fully used in a creative way without considering

and working on its character and properties, even if the

subject of a given work deviates with its main content

from the discussed meaning. This is illustrated by exam-

ples of student works (Figs 1–4).

Constantin Brâncuși (born in Pestisani Gorj in 1876, died in Paris

in 1957). A French sculptor of the Romanian origin. One of the most

remarkable creators of modern art [4, p. 84].

88 Hubert Bujak

bez uwzględnienia i przepracowania jego charakteru

i właściwości, nawet jeśli temat danej pracy odbiega swo-

ją główną treścią od omawianego znaczenia. Ilustrują to

przykłady prac studenckich (il. 1–4).

Są to realizacje w pełni wykorzystujące i ukazujące

cechy materiału, jakim jest glina, jej: miękkość, ciężar,

podatność na deformację i walory konstrukcyjne, a także

wpływ używanych narzędzi. Zdarza się również, że osta-

teczny efekt takiej pracy jest podporządkowany ujemnym

cechom danej materii, które przy odpowiednim potrakto-

waniu mogą stać się czynnikiem działającym pozytyw-

nie. Świadczy o tym przykład pracy Pion–poziom (il. 5),

w której miękkość gliny ukazana za pomocą lekko powy-

ginanych form geometrycznych buduje subtelną dynami-

kę kompozycji.

Kolejnym czynnikiem działającym odkrywczo w bez-

pośredniej pracy z określonym medium jest przypadek,

który pozwala niespodziewanie ujawnić właściwości

These are realizations that fully exploit and demon-

strate characteristics of the material which is clay, i.e. its

softness, weight, susceptibility to deformation and struc-

tural values as well as the inuence of the tools used. It

also happens that the nal effect of such a work is sub-

ordinated to negative features of a given matter, which

with appropriate treatment can become a factor acting in

a positive way. This is illustrated by the example of the

work Vertical and horizontal (Fig. 5), in which the soft-

ness of clay shown by slightly deformed geometric forms

creates subtle dynamics of the composition.

Another factor acting creatively in the direct work with

a particular medium is the case which makes it possible

to unexpectedly reveal the properties of a given matter.

The artist must be vigilant and should learn some kind of

openness to inspirations coming from the outside.

In this kind of search for the “truth of the material”,

it is also important to act in a destructive way to some

Il. 1. Natalia Czepułkowska, Rytm, glina, 2015 (fot. H. Bujak)

Fig. 1. Natalia Czepułkowska, The rythm, clay, 2015 (photo by H. Bujak)

Il. 2. Weronika Dams, Ażur, glina, 2017 (fot. H. Bujak)

Fig. 2. Weronika Dams, Openwork, clay, 2017 (photo by H. Bujak)

Il. 3. Jakub Gajda, Ażur, glina, 2016 (fot. H. Bujak)

Fig. 3. Jakub Gajda, Openwork, clay, 2016 (photo by H. Bujak)

Il. 4. Sylwia Haciuk, Trzy bryły, glina, 2017 (fot. H. Bujak)

Fig. 4. Sylwia Haciuk, The three solids, clay, 2017 (photo by H. Bujak)

Znaczenie medium w sztuce i architekturze /The importance of medium in art and architecture 89

danej materii. Twórca musi być czujny i powinien na-

uczyć się pewnego rodzaju otwartości na inspiracje pły-

nące z zewnątrz.

W takim poszukiwaniu „prawdy materiału” ważne jest

również działanie do pewnego stopnia destrukcyjne, mo-

gące być punktem wyjścia do budowania opartego na na-

turalnych właściwościach tworzywa, wykorzystującego

znajomość jego wewnętrznej struktury, wytrzymałości,

cech takich jak twardość, miękkość itd.

Posługując się najbardziej podstawowym i uniwer-

salnym tworzywem w rzeźbie, jakim jest glina, studenci

opracowują zadany temat, używając form geometrycz-

nych albo organicznych, dostosowanych do możliwości

konstrukcyjnych i wizualnych danego tworzywa. To zde-

rzenie wstępnego założenia czy ogólnej koncepcji z kon-

kretnym materiałem skłania siłą rzeczy do pewnych kom-

promisów i przekształceń formalnych, których rezultat

jest często zaskakujący dla samego autora i niejednokrot-

nie warunkuje ostateczne powodzenie (il. 6).

Realizacje według z góry zamierzonego planu czy we-

dług określonego projektu, który nie bierze pod uwagę

możliwości danego medium, są często nieudane i mają

charakter odtwórczy, co wskazuje na znaczenie bezpo-

średniej pracy projektowej w oparciu o dany materiał.

Istotnymi w procesie dydaktycznym związanym z pra-

cą twórczą okazują się wszelkie ograniczenia materia-

łowe, technologiczne, czasowe i tematyczne. Realizacja

na „zamówienie” może i zazwyczaj charakteryzuje się

większymi wartościami artystycznymi niż ta powsta-

ła bez żadnych zewnętrznych ograniczeń i wymogów.

Doświadczenie pokazuje, że inspiracja pojawia się tam,

gdzie indywidualność wyraża się w zetknięciu ze sztyw-

nymi regułami, a medium w postaci określonego materia-

łu jest jedną z takich barier. Zadane tematy rzeźbiarskie

extent, which can be a starting point for building based

on natural properties of the material and using the knowl-

edge of its internal structure, strength, and features such

as hardness or softness, etc.

Using the most fundamental and universal material in

sculpture, which is clay, students prepare a given topic us-

ing geometric or organic forms which are adapted to the

construction and visual possibilities of a given material.

This clash of the initial assumption or the general concept

with a specic material necessarily implies some compro-

mises and formal transformations, the outcome of which

is often surprising for the author himself and often deter-

mines the nal success (Fig. 6).

Realisations according to a pre-planned scheme or ac-

cording to a specic project that does not take into ac-

count possibilities of a given medium are often unsuc-

cessful and have a reproductive character, which indicates

the importance of the direct project work based on a given

material.

All material, technological, temporal and thematic lim-

itations turn out to be important in the didactic process

which is connected with creative work. The realization

that is made “to order” can and usually is characterised

by greater artistic values than the work which is created

without any external restrictions and requirements. Expe-

rience shows that inspiration appears where individual-

ity is expressed when facing rigid rules and the medium

in the form of a specic material is one of such barriers.

Sculpture topics to be performed such as Contrast, Open-

work, and Vertical and horizontal are a pretext for a com-

pletely autonomous expression, which often exceeds the

thematic requirements (Figs 7, 8).

Il. 5. Karolina Radna, Pion–poziom, glina, 2015

(fot. H. Bujak)

Fig. 5. Karolina Radna, Vertical and horizontal, clay, 2015

(photo by H. Bujak)

Il. 6. Joanna Paterska, Kontrast, glina, 2016 (fot. H. Bujak)

Fig. 6. Joanna Paterska, Contrast, clay, 2016 (photo by H. Bujak)

90 Hubert Bujak

takie jak np. Kontrast, Ażur, Pion–poziom są pretekstem

do wypowiedzi całkowicie autonomicznej, często prze-

kraczającej wymogi tematyczne (il. 7, 8).

Medium w procesie tworzenia

Praktycznie w każdym działaniu twórczym ściśle

związanym z tworzywem pojawia się wątek współdziała-

nia artysty i materii, odkrywania wewnętrznych struktur,

co wynika z procesu poznawania, czy nawet utożsamia-

nia się na pewnym poziomie twórcy z medium, z którym

pracuje. Materia zyczna podlega określonym prawom,

więc człowiek, który z nią pracuje, powinien te prawa

odkrywać i w jakimś stopniu im się poddawać. Nawią-

zuje to do poglądu, o którym pisał Władysław Tatarkie-

wicz w Dziejach sześciu pojęć, że dla starożytnych […]

artysta był odkrywcą, nie wynalazcą […]. To pojmowa-

nie sztuki opierało się na założeniu, że natura jest do-

skonała, więc człowiek w swoim działaniu powinien się

do niej upodobniać, a ponieważ ona podlega prawom, to

człowiek winien odkrywać jej prawa i im się poddawać

[8, s. 295].

Odkrywanie właściwości danej materii jest wstępem

do zainicjowania procesu twórczego. Dzieje się to na

wiele różnych sposobów, na przykład przywiązanie do

jednego materiału czy nawet hermetyczne zamknięcie

się na jednym tworzywie może prowadzić do naprawdę

niecodziennych rozwiązań, jak w wypadku pracy Poszu-

kiwanie struktury (il. 9), gdzie w trakcie obróbki blacha

stalowa ujawniła podobieństwo do kory starego drzewa.

Jednocześnie próbowanie swoich sił w materiałach zu-

pełnie obcych nabiera często cech wyprawy w nieznane,

gdzie artysta musi zmobilizować całość swoich sił twór-

czych, aby przejąć nad materią kontrolę i wyrazić swoją

osobowość, jednocześnie nie ulegając jej zbytnio i nie

poddając się jej często negatywnemu artystycznie oddzia-

ływaniu (il. 10). Te dwie postawy są w sztuce bardzo wy-

raźne i ich połączenie w obrębie twórczości tego samego

artysty może dać naprawdę dobre rezultaty.

Medium in the process of creation

Practically, in every creative activity which is strictly

connected with the material there is an element of cooper-

ation between the artist and matter, the discovery of inter-

nal structures, which results from the process of learning

or even identifying on a certain level the artist with the

medium he works with. Physical matter is subject to spec-

ied laws, so a human being who works with it should

discover these laws and surrender to them to some extent.

This refers to the idea Władysław Tatarkiewicz wrote

about in Dzieje sześciu pojęć (Acts of Six Concepts), that

for the ancients [...] the artist was an explorer, not an in-

ventor [...]. This understanding of art was based on the

assumption that nature is perfect, so that man in his ac-

tions should become similar to it and because it is subject

to laws, it is man who should discover its rights and be

subject to them [8, p. 295].

Discovering the properties of a given matter constitutes

an introduction to the initiation of the creative process.

This happens in many different ways, for example, the at-

tachment to one material or even a hermetic closure on

one material can lead to truly unusual solutions, as in the

case of the work The searching for the structure (Fig. 9),

where during processing the steel sheet revealed similar-

ity to the bark of an old tree.

At the same time, trying one’s hand at completely new

materials frequently takes on the characteristics of a jour-

ney into the unknown, where the artist must mobilize all

of his creative forces to take control over matter and ex-

press his personality, concurrently without succumbing to

it too much and not giving in to its often artistically nega-

tive inuence (Fig. 10). These two attitudes are very clear

in art and their combination within the creative activity of

the same artist can give really good results.

In this kind of work, it is important to constantly re-

fresh one’s own attitude to it and to test creative forces at

the fundamental level, which in practice may result in the

discovery of new, unique forms and contents.

Il. 7. Katarzyna Nocoń, Pion–poziom, glina, 2015 (fot. H. Bujak)

Fig. 7. Katarzyna Nocoń, Vertical and horizontal, clay, 2015

(photo by H. Bujak)

Il. 8. Valeria Samsonik, Trzy bryły, glina, 2016 (fot. H. Bujak)

Fig. 8. Valeria Samsonik, The three solids, clay, 2016

(photo by H. Bujak)

Znaczenie medium w sztuce i architekturze /The importance of medium in art and architecture 91

Creative activity which is understood as an exponent

of universal truth or which seeks and presents the spirit of

time, something that cannot be fully dened, what is not

yet verbalized and consists only of “sections” showing

this reality “being formed”, must consist in the concept of

art reaching to the sources where the artist acts somehow

like a “medium”, a revealing spirit and in the way where

the appropriate and open attitude of the artist to the mate-

rial serves this concept of art.

Witold Gombrowicz wrote: But the fact is that the

artist does not think if thinking is understood as elabo-

ration of the chain of ideas. Thought arises in contact

with matter which he shapes as something auxiliary, as

a requirement of this precisely shaped matter, the require-

ment of a newly born shape: the task is to make the work

possible, to make it able to live [9, p. 31]. It is a thought

which is associated with the existential philosophy and

whose development on the basis of aesthetics was pre-

sented by Luigi Pareysón

in his concept of “formativ-

ity”. He wrote: Thus, matter must be necessarily physical

matter, which means that forming in art means forming

some matter. In the work the body identies with the

spirit, physicality and spirituality are the same thing. To

create a work of art means to do a physical, material ob-

ject, which results from the fact that there is no art that

would not be realized by adopting some physical matter

like sounds, colours, stones or the human body itself, as

Luigi Pareysón (born on February 4, 1918 in Piasco, died on Sep tem-

ber 18, 1991) – an Italian philosopher, a representative of herme neutics [10].

Istotne w takiej pracy jest ciągłe odświeżanie własnego

do niej stosunku i sprawdzian sił twórczych na podstawo-

wym poziomie, co w praktyce skutkować może odkrywa-

niem nowych, oryginalnych form i treści.

Twórczość pojmowana jako wyrazicielka prawd uni-

wersalnych czy poszukująca i ukazująca ducha czasu,

coś, czego nie da się do końca sprecyzować, co jeszcze

nie jest zwerbalizowane i składa się tylko z „wycinków”

ukazujących tę rzeczywistość „tworzącą się”, musi pole-

gać na koncepcji sztuki sięgającej do źródeł, gdzie artysta

działa poniekąd jak „medium”, duch ujawniający i gdzie

odpowiedni, otwarty stosunek artysty do tworzywa służy

takiej koncepcji sztuki.

Witold Gombrowicz pisał w Testamencie: Ale artysta

właściwie nie myśli, jeśli przez myślenie rozumiemy ela-

borację łańcucha pojęć. Myśl rodzi mu się w zetknięciu

z materią, którą kształtuje, jako coś pomocniczego, jako

wymóg tej właśnie kształtowanej materii, wymóg rodzą-

cego się kształtu: idzie o to, by dzieło udało się, zdolne

było do życia [9, s. 31]. Jest to myśl wiążąca się z lozo-

ą egzystencjalną, której rozwinięcie na gruncie estetyki

przedstawił Luigi Pareysón

w swojej koncepcji „forma-

tywności”. Pisał on: Materia zaś, to koniecznie materia

zyczna, co oznacza, że w sztuce formować znaczy for-

mować jakąś materię. W dziele ciało identykuje się z du-

chem, zyczność i duchowość są tym samym. Robić dzieło

sztuki, to znaczy robić zyczny, materialny przedmiot, co

Luigi Pareysón (ur. 4.02.1918 w Piasco, zm. 18.09.1991) – wło s ki

filozof, przedstawiciel hermeneutyki [10].

Il. 9. Hubert Bujak, Poszukiwanie struktury, stal repusowana, 2010 (fot. H. Bujak)

Fig. 9. Hubert Bujak, The searching for the structure, hammered steel, 2010 (photo by H. Bujak)

92 Hubert Bujak

zresztą wynika z faktu, że nie ma sztuki, która nie realizo-

wałaby się poprzez zaadoptowanie jakiejś materii zycz

nej, jak dźwięki, kolory, kamienie, czy samo ciało człowie-

ka, jak w mimice oraz tańcu [11, s. 20] i dalej: Artysta

studiuje i zgłębia materię po to, by poznawać jej zacho-

wanie i reakcje, interpretuje ją po to, by móc nad nią

panować i kształtować. Szuka w niej ukrytych, niespoty-

kanych wcześniej możliwości, które mógłby wykorzy

stać;

bada sposoby manipulowania nią, wyniesione z tradycji po

to, aby je przełamać i odnaleźć nowe i oryginalne, a w mo-

mencie gdy obciążenie materii przez tradycję jest zbyt duże,

to może jej nadać świeżą i prawdziwą wartość przez zanie-

chanie jakiegokolwiek badania i zgłębiania [11, s. 216].

Zakończenie

Nie ulega wątpliwości, że „warsztat”, biegłość i opa-

nowanie jakiejś techniki są podstawowymi czynnikami

artystycznego rozwoju, dzięki którym twórca uzysku-

je poczucie pewności siebie i może przekraczać granice

swoich możliwości technologicznych, artystycznych itd.

Niemniej znaczenie „warsztatu” jest istotne również wte-

dy, gdy jest on pozostawiony przez artystę niejako „na

boku”, gdy nie ingeruje bezwzględnie w proces twórczy

i gdy pozostawia miejsce dla eksperymentu, ryzyka i nie-

pewności powodzenia. Wydaje się, że najważniejszy jest

moment, w którym to, co powstaje, nabiera charakteru

odkrywczego i jest nowością dla swojego autora.

Istotne w tak pojętej idei twórczości jest właśnie od-

powiednie nastawienie do medium, z którym się pracu-

je. Artysta, któremu zależy na oryginalności, powinien

uwzględniać

wartości, jakie niesie ze sobą dane tworzywo,

i wykorzystać je tak, aby uzyskać maksimum wyrazu.

in facial expressions and dance [11, p. 20] and further:

The artist studies and explores matter in order to learn

about its behaviour and reactions, interprets it in order to

control and shape it; He looks for hidden, unprecedented

possibilities that he would be able to use; he explores the

ways of manipulating it, taken from tradition in order to

break it and nd new and unique, and when the burden

of matter by tradition is too large, he can give it a fresh

and true value by giving up any research and exploration

[11, p. 216].

Summary

There is no doubt that the style, prociency and mas-

tering of some techniques are the fundamental factors of

the artistic development, thanks to which the artist gains

a sense of self-condence and is able to exceed the limits

of his technological, artistic and other abilities. Neverthe-

less, the meaning of “style” is also important when it is

somehow “put away” by the artist and when it does not

interfere ruthlessly in the creative process as well as when

it leaves room for experiment, risk and uncertainty of suc-

cess. It seems that the most important moment is the one

in which something that is created acquires a revealing

character and becomes a novelty for its author.

The right attitude towards the medium the artist works

with is essential in the concept of creative activity under-

stood in this way. An artist who cares about uniqueness

should take into account the values of a given material

and use it in such a way so as to obtain the maximum

expression. Matter is a necessary factor in the creative

work also due to the fact that it allows the artist to break

away from certain images or superstitions and introduces

Il. 10. Hubert Bujak,

Recycling,

aluminium (odlew), 2016

(fot. H. Bujak)

Fig. 10. Hubert Bujak,

Recycling,

cast aluminium, 2016

(photo by H. Bujak)

Znaczenie medium w sztuce i architekturze /The importance of medium in art and architecture 93

Materia jest czynnikiem koniecznym w pracy twórczej

również z tego względu, że pozwala oderwać się arty-

ście od pewnych wyobrażeń czy przesądów i wprowadza

myśl oraz postrzeganie na nowe tory, mocniej związane

ze światem realnym, a mogące tym bardziej wyrażać oso-

biste treści autora.

Zajęcia z rzeźby, w których nacisk położony jest na za-

gadnienia związane z medium, stanowią również przy-

gotowanie do konfrontacji z wymogami projektowania

architektonicznego, gdzie oprócz czynników materiało-

wych należy uwzględnić i w sposób twórczy rozwiązać

wiele innych problemów.

Zrozumienie zasad i praw działających w procesie

tworzenia powinno odbywać się na drodze praktycznego

kontaktu z dziedzinami, w których to działanie przebiega

w sposób oczywisty i bezpośredni, tak jak w przypadku

rzeźby czy malarstwa. To z kolei powinno odbywać się

przy teoretycznej znajomości idei związanych z różnymi

poglądami na twórczość, między innymi takimi, które

wskazują na zagadnienia dotyczące medium.

Zajęcia takie jak rzeźba, malarstwo czy rysunek stwa-

rzają wyjątkowo dobrą okazję do poruszania na wielu

płaszczyznach problemów dotyczących formy oraz treści

dzieła, uniwersalnych w odniesieniu do wszystkich dzie-

dzin twórczości.

Wpływ medium na proces twórczy jest jednym z ele-

mentów wspólnych dla dziedzin sztuki jak rzeźba, archi-

tektura, malarstwo i inne. Zrozumienie tych zależności

i świadomość współistnienia różnych dziedzin są koniecz-

ne dla rozwoju każdego artysty czy projektanta. Przykład

szkoły Bauhausu jest w tym przypadku sztandarowy,

a założenia jego twórców nie straciły na aktualności.

Idee, których można się doszukać np. w rzeźbie albo

w malarstwie, mogą być z powodzeniem przeniesione

i wykorzystane w innej działalności twórczej: architek-

turze, literaturze, lozoi, muzyce i odwrotnie. Ta moż-

liwość jest wykorzystywana tym chętniej, że inspiracje

są nawet lepiej „przyswajalne” przez artystę, jeśli pocho-

dzą z innego obszaru niż własny. Należy również dodać,

że praktyczna umiejętność swobodnego poruszania się

i tworzenia w obszarach innych dziedzin artystycznych

gwarantuje rozwój i oryginalność twórcy.

the thought as well as perception onto new tracks which

are connected with the real world more strongly and

which can better express the author’s personal contents.

The classes in sculpture, during which an emphasis is

put on issues related to the medium, constitute also prepa-

ration for confrontation with the requirements of archi-

tectural design, where, apart from material factors, many

other problems should be taken into consideration and

creatively resolved.

Understanding the principles and laws acting in the

creation process should take place through practical con-

tact with the elds in which this action proceeds in an ob-

vious and direct way, as in the case of sculpture or paint-

ing. This, in turn, should take place along with theoretical

knowledge of ideas which are connected with different

views on creative activity, including those that point to

the issues concerning the medium.

Classes such as sculpture, painting and drawing cre-

ate an exceptionally good opportunity to discuss prob-

lems concerning the form and content of a work in many

spheres, which are universal in relation to all elds of

creative activity.

The inuence of medium on the creative process is

one of the common elements in the elds of art such as

sculpture, architecture, painting and others. Understand-

ing these relationships and the awareness of the coexist-

ence of various elds are necessary for the development

of any artist or designer. The Bauhaus school is a agship

example in this case and the assumptions of its founders

still have not become out-of-date.

Ideas that are found, for example, in sculpture or in

painting, can be successfully transferred and used in other

creative activities such as architecture, literature, philoso-

phy, music and vice versa. This possibility is used more

willingly because inspirations are even better “absorbed”

by artists if they come from an area that is different than

their own one. It should also be added that the practical

ability to move freely and create in other artistic areas

guarantees the development and uniqueness of an artist.

Translated by

Bogusław Setkowicz

Bibliografia /References

[1] Hohl R., Permanence and avantgarde, [w:] G. Duby, J.-L. Daval

(ed.), Sculpture, from antiquity to the present day, Taschen, Köln

2013, 949–972.

[2] https://pl.wikipedia.org/wiki/Pawieł_Fłorienski [accessed:

29.10.2017].

[3] Florenski P., Ikonostas i inne szkice, PAX, Warszawa 1997.

[4] Duruzoi G., Słownik sztuki XX wieku, Arkady, Warszawa 1998.

[5] Słownik wyrazów obcych, PWN, Warszawa 1980.

[6] Ingarden R., Wykłady i dyskusje z estetyki, PWN, Warszawa 1985.

[7] Weston R., 100 idei, które zmieniły architekturę, Top Mark Centre,

Londyn 2011.

[8] Tatarkiewicz W., Dzieje sześciu pojęć, PWN, Warszawa 2005.

[9] Gombrowicz W., Testament, Res Publica, Warszawa 1990.

[10]

https://pl.wikipedia.org/wiki/Luigi_Pareyson [accessed: 30.10.2017].

[11] Pareyson L., Estetyka. Teoria formatywności, Universitas, Kraków

2009.

Streszczenie

W artykule w sposób subiektywny i syntetyczny przedstawiono kilka kluczowych problemów związanych z pojęciem twórczości w odniesieniu

do medium rozumianego jako tworzywo oraz materia dzieła sztuki. Zawarto tu reeksje oraz wnioski zdobyte na styku działalności dydaktycznej

na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej z niezależną działalnością artystyczną na polu malarstwa oraz rzeźby. Podstawowym

założeniem i celem artykułu jest podkreślenie czynnika materialnego w twórczości oraz wykazanie w tym kontekście dużego znaczenia samej

94 Hubert Bujak

twórczości jako procesu mającego cechy uniwersalne dla działalności związanej z projektowaniem. W kontekście omawianych zjawisk zostały

przytoczone fragmenty myśli estetycznej, ukazano wybrane zjawiska z obszaru historii sztuki oraz konkretne przykłady prac własnych i studenckich

realizowanych na zajęciach z rzeźby na Wydziale Architektury PWr.

Słowa kluczowe: medium, tworzywo, twórczość, rzeźba

Abstract

The article in a subjective and at the same time synthetic way presents a point of view on several key problems related to the concept of creativity

in relation to the medium understood as a material and the matter of a work of art. It contains the reections and conclusions gained thanks to the

combination of didactic activity at the Faculty of Architecture Wrocław University of Science and Technology with the independent artistic activity

in the eld of painting and sculpture. The basic assumption and purpose of the article is to emphasize the material factor in the artistic work and

to demonstrate the great importance of the creativity as a process that has universal features for activities related to design. In the context of the

discussed problems, fragments of aesthetic thought, selected phenomena in the area of art history and specic examples of own works as well as

student works created during the sculpture classes at the Faculty of Architecture are quoted here.

Key words: medium, material, creativity, sculpture

Znaczenie medium w sztuce i architekturze

Hubert Bujak

doi:10.5277/arc180208

Streszczenie