Współczesność

Architektura zespołów przemysłowych Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP) w Polsce południowo-wschodniej

Elżbieta Przesmycka

Streszczenie

W artykule przybliżono niektóre wybrane realizacje z obszaru Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP) i pokazano charakterystyczne cechy zarówno ich form architektonicznych, techniki wznoszenia, jak i układów urbanistycznych. Do analizy wybrano reprezentatywne przykłady z miast obszarów A, B, C, tj. z Lublina, Skarżyska-Kamiennej, Ostrowca Świętokrzyskiego, Chełma Lubelskiego i Stalowej Woli.

Omówiono wybrane przykłady zabudowy związanej z tworzącym się okręgiem przemysłowym w okresie 1918–1939. Realizując program COP, w Polsce międzywojennej rozpoczęto i dokończono budowę wielu zakładów przemysłowych. Po doświadczeniach wojny polsko-sowieckiej, w roku 1921 powstała koncepcja zlokalizowania polskiego przemysłu zbrojeniowego w tzw. trójkącie bezpieczeństwa – w widłach Wisły i Sanu. W latach 1923–1929 w Polsce udało się zbudować kilka zakładów przemysłu zbrojeniowego na terenach staropolskiego zagłębia przemysłowego. Budowa tzw. COP stała się największym przedsięwzięciem gospodarczym Rzeczpospolitej. Oceniając dziś realizację tych zamierzeń, można stwierdzić na wielu przykładach pozostałych jeszcze obiektów, iż był to proces kompleksowej przebudowy sposobu życia wielu mieszkańców. Budowie zakładów przemysłowych w COP towarzyszyło budownictwo mieszkaniowe dla ich pracowników. Łącznie zbudowano lub rozpoczęto budowę około 7100 budynków mieszkalnych. Wznoszono zarówno kolonie mieszkaniowe dla robotników, jak też osiedla dla kadry urzędniczej. Towarzyszące fabrykom osiedla mieszkaniowe lokalizowano w ich pobliżu tak, aby pracownicy mieli blisko do pracy. Formy układów urbanistycznych osiedli i ich wyraz architektoniczny nawiązywał do zespołów fabrycznych. Techniki wznoszenia uwzględniały najnowsze rozwiązania konstrukcyjne, ale jednocześnie respektowały miejscowe tradycje i materiały budowlane. W artykule omawiono przykłady zabudowy COP powstałe w Polsce południowo-wschodniej oraz przedstawiono ich stan zachowania.

Podgląd pełnego artykułu jest możliwy wyłącznie na większych ekranach.