Beach bars in Wrocław. Private or public spaces?

Dariusz Dziubiński

doi:10.37190/arc200309

Abstract

The article presents a continuation of research on the space of beach bars in Wrocław, observed in 2018, which was aimed to evaluate the space of these places with a particular focus on their operation (program + function). The results of the evaluation were compared with the official public spaces of the city. The main aim of this juxtaposition was to show the most significant similarities and differences between the two types of spaces and thus to explore the strengths and weaknesses of urban spaces, which could be helpful in their enrichment and development. Particular attention was paid to all those elements of the programme and functions which could strengthen social interaction – living in these spaces. An indirect aim was to answer the question raised in the title of the importance of ownership for the operation of spaces in a contemporary city (including beach bars). Both objectives are linked, allowing to check the initial assumption. An important conclusion from the research carried out is that in the assessment of residency-oriented space – the long stay of people, much more important, apart from the possibility of meeting different needs, seems to be the freedom of behaviour today, and this is certainly more difficult in urban spaces than in even fenced, but ingeniously conceived beach bar spaces. The issue of (lack of) “familiarity”, in other words the relationship of dependence between the scope of control and the freedom of behaviour and above all the freedom to decide – the possibility of making independent, not imposed choices, is also worth considering.

Full article view is only available on bigger screens.

Full article

2020

3(63)

DOI: 10.37190/arc200309

Wprowadzenie

W 2018 r. w przestrzeni Wrocławia funkcjonowało 12

beach barów. Większość z nich powstała w ciągu wcze-

śniejszych dwóch lat. Przez cały sezon (7 miesięcy) pro-

wadzono ich stałą obserwację i analizę funkcjonowania

1

.

Celem badań była ewaluacja przestrzeni tych miejsc

ze szczególnym nastawieniem na ich działanie (program

+ funkcja). Podstawą do oceny były wypracowane przez

organizację Project for Public Space (PPS) zasady two-

rzenia „dobrych miejsc” (placemaking)

[1].

Fenomen popularności powstających beach barów

skłania do zadania pytania o to, w jaki sposób komercyjne

przedsięwzięcie i jego model przestrzenny (a także biz-

nesowy) oparty na skojarzeniach zawartych w samej na-

zwie kreuje przestrzeń o dużej atrakcyjności. To pytanie

jest interesujące z co najmniej dwóch powodów. Pierw-

szym jest chęć poznania i przeanalizowania stosowanych

w nich sposobów ożywiania przestrzeni, przyciągania

i zachęcania ludzi do spędzania tam czasu

2

. Drugim po-

wodem jest wyjątkowa sposobność porównania beach ba-

rów z innymi miejscami przebywania ludzi w przestrzeni

miasta. Oba powody wiążą się z przyjętym w tytule – pro-

wokacyjnym w swej istocie – założeniem, że położone na

* ORCID: 0000-0003-1294-3623. Wydział Architektury Politech-

niki Wrocławskiej

/

Faculty of Architecture, Wrocław University of Scien-

ce

and Technology, e-mail: dariusz.dziubinski@pwr.edu.pl

1

W ten sposób zbadano następujące beach bary: „ZaZoo Beach

Bar”, „Forma Płynna”, „Basen Beach Bar”, „Stara Odra”, „HotSpot!

Beach Bar”, „Przestrzeń Pub”, „Prosto z Mostu”, „OpatoVice Beach

Bar”, „Przystań Odrana”, „Wyspa Tamka”, „Słodowa Beach Bar”, „Fo-

Rest Bar”.

2

Ocenę beach barów pod tym kątem przedstawiłem w [2].

Dariusz Dziubiński*

Beach bary we Wrocławiu. Przestrzenie prywatne czy publiczne?

Beach bars in Wrocław. Private or public spaces?

Introduction

In 2018, there were 12 beach bars functioning in Wro-

cław. They were mostly set up in the previous two years.

Throughout the whole season (7 months), their operation

was regularly monitored and analysed

1

.

The research was aimed at evaluating the space of

these places with a particular focus on their operation

(program + function). Placemaking principles developed

by Project for Public Space (PPS) constituted a basis for

the assessment

[1].

Popularity of emerging beach bars prompts the ques-

tion about how a commercial undertaking and its spatial

and business model (based on associations contained in

its very name) creates a highly attractive space. This ques-

tion is interesting for at least two reasons. The rst is the

desire to learn and examine the ways to revive the space,

attract people and encourage them to spend their time

there

2

. The second involves the unique opportunity to

compare beach bars with other places within urban space

where people tend to spend their time. Both reasons are

related to the assumption presented in the title – provoc-

ative in its essence – that despite their business-oriented

character, beach bars located in urban areas

3

are public

spaces, or at least a type of such space. This hypothesis,

although risky, has allowed for a more neutral analysis

1

The following beach bars were examined in this way: “ZaZoo Be-

ach Bar”, “Forma Płynna”, “Basen Beach Bar”, “Stara Odra”, “HotSpot!

Beach Bar”, “Przestrzeń Pub”, “Prosto z Mostu”, “OpatoVice

Beach

Bar”, “Przystań Odrana”, “Wyspa Tamka”, “Słodowa Beach Bar” and

“FoRest Bar”.

2

I presented the evaluation of beach bars in this respect in [2].

3

Beach bars lease the land from the city.

130 Dariusz Dziubiński

terenach miejskich

3

beach bary, mimo ich biznesowego

nastawienia, są przestrzeniami publicznymi, a przynaj-

mniej ich rodzajem. Takie założenie, chociaż ryzykow-

ne, pozwoliło na bardziej neutralną analizę przestrzeni

tych miejsc, ocenę przede wszystkim ich działania (nie

tylko jako wydzielonych prywatnych terenów), ale też

roli, jaką odgrywają one dla miasta i mieszkańców. Beach

bary, jak wykazała ewaluacja, są przestrzeniami, które

w dużej mierze (świadomie czy nie) są tworzone i zarzą-

dzane w duchu zasad placemakingu. W podsumowaniu

pierwszego etapu badań zwrócono uwagę na dwie kwe-

stie: podstawową zaletę – „swojskość” tych miejsc prze-

jawiającą się w swobodzie zachowań, oraz wadę – brak

przyciągania pełnego przekroju społecznego i pełnej re-

prezentacji społeczeństwa.

W kolejnym etapie analizy wyniki ewaluacji prze-

strzeni beach barów postanowiono zestawić z wynikami

wcześniejszych badań ocjalnych przestrzeni publicz-

nych miasta

4

. Głównym celem tego porównania jest po-

kazanie najistotniejszych podobieństw i różnic pomiędzy

nimi, a tym samym zbadanie słabych i mocnych stron

przestrzeni miejskich i ich ocena. Wnioski z badań mo-

głyby być pomocne we wzbogacaniu i rozwijaniu tych

miejsc. Szczególnym zainteresowaniem objęto wszystkie

te elementy programu i funkcji, które mogłyby wzmoc-

nić społeczną interakcję – życie w tych przestrzeniach.

Celem pośrednim była odpowiedź na wywołane w tytule

pytanie o to, jakie znaczenie dla działania przestrzeni we

współczesnym mieście (w tym beach barów) ma kwestia

własności. Oba cele są powiązane, ich zestawienie umoż-

liwia sprawdzenie początkowego założenia.

Metodologia pracy, odpowiednio do zamierzeń, opar-

ta została na analizie porównawczej. Punktem wyjścia

są w niej kryteria oceny przestrzeni PPS, według których

prowadzona była ocena beach barów (dostępność, funkcja,

wizerunek i wartość społeczna). Do porównania wybrane

zostały cztery typologie przestrzeni publicznych jako kate-

gorie, które reprezentują zarówno ocjalne, mocno sforma-

lizowane przestrzenie, jak i nieformalne, o zbliżonej i da-

lekiej formule (forma + charakter). Natomiast beach bary,

dla bardziej precyzyjnego porównania, są rozpatrywane

w dwóch wariantach: wydobywających różnice ze specy-

cznego charakteru tych przestrzeni, a także w ich odbiorze.

Analiza została podzielona na dwie części. W pierwszej

omówiono argumenty formalne na rzecz zasadności zało-

żonego porównania. Rozważania oparto na przybliżeniu

dwóch stron prywatyzacji i komercjalizacji przestrzeni

miejskich. W kolejnym kroku przeanalizowano zagroże-

nia, jakie mogłyby być powiązane w tym zakresie z ty-

pologią beach barów oraz zwrócono uwagę na prymarne

wartości wynikające z podstawowej denicji. W części

drugiej przeprowadzono porównanie sposobu działania

obu rodzajów przestrzeni, prowadzące – po pierwsze – do

określenia cech wspólnych wskazujących na ich powi-

nowactwo, po drugie – do zidentykowania wszystkich

tych elementów (program + organizacja), które wpływają

3

Beach bary dzierżawią teren od miasta.

4

Zob. rozdział: „Porównanie z miejskimi przestrzeniami publicznymi”.

of space in these places. Thus, the study focused rst of

all on evaluating their operation (not only as separate pri-

vate areas), but also the role they play for the city and

its inhabitants. The evaluation showed that beach bars are

spaces that are largely (whether consciously or not) cre-

ated and managed in the spirit of placemaking principles.

The conclusion of the rst stage of the research pointed

out to two issues: the basic advantage – “homeliness” of

these places manifested in the freedom of behaviour, and

the disadvantage – that they do not attract the full social

cross-section and representation of society.

In the next stage, the results obtained from evaluation

of beach bar spaces were compared with results of previ-

ous surveys on the city’s ocial public spaces

4

. The com-

parison was aimed primarily at showing crucial similari-

ties and dierences between the two (thus showing weak

and strong sides of urban spaces) and evaluating them.

Conclusions from the research could help to enrich and

develop these places. Special attention has been given to

all those functions and elements of the programme that

could strengthen social interaction – vibrant life in these

spaces. Indirectly, it was to answer the question raised

in the title about how important the ownership is for the

way in which spaces in a contemporary city (including

beach bars) are operated. Both objectives are intercon-

nected and combining them enables to verify the initial

assumption.

Work methodology corresponds to our assumptions

and is based on comparative analysis. We started out

from the PPS space evaluation criteria which were ap-

plied to evaluate beach bars (their accessibility, function,

image and social value). Four typologies of public spac-

es have been selected for this comparison, as categories

that represent both ocial, highly formalised spaces and

informal ones, with a similar and unalike formula (form

+ character). Beach bars, on the other hand, are consid-

ered in two variants for the sake of a more precise com-

parison: those which bring out the dierences deriving

from the specic character of these spaces, and those

which drew from their own character and the way in

which they are perceived.

The analysis was divided into two parts. The rst part

discusses formal arguments supporting the validity of the

assumed comparison. The considerations were based on

outlining two sides of privatisation and commercialisation

of urban spaces. In the next step, the risks which could be

linked in this respect to the typology of beach bars were

analysed, and attention was drawn to primary values re-

sulting from the basic denition. In the second part, the

way in which both types of spaces operate were com-

pared. The comparison led rstly to recognising common

features indicating their anity, secondly, to identifying

all those elements (programme + organisation) which

intensify vivacity and, simultaneously, their community

character, and thirdly, to indicating unused possibilities

of ocial spaces revealed by this comparison – their de-

ciencies, disadvantages and operation. In order to illus-

4

See chapter: “Comparison with urban public spaces”.

 BeachbaryweWrocławiu.Przestrzenieprywatneczypubliczne? / BeachbarsinWrocław.Privateorpublicspaces? 131

na intensykację życia i zarazem ich wspólnotowy cha-

rakter, a po trzecie – do wskazania wynikających z tego

porównania niewykorzystanych możliwości ocjalnych

przestrzeni – ich braków, niekorzystnych stron i działa-

nia. Dla zobrazowania tych możliwości wzbogacenia po-

szczególnych kategorii przestrzeni przywołano przykłady

analogicznych miejsc z Antwerpii, Kopenhagi i Montre-

alu, których działanie można uznać za wzorcowe.

Miejsce przestrzeni prywatnych

W świetle przyjętego we wstępie założenia, a także

dla uzasadnienia planowanego porównania kluczowe jest

rozstrzygnięcie, czy beach bary mogą być traktowane jak

przestrzenie publiczne, a pośrednio – czy są ich uzupeł-

nieniem i/lub konkurencją. Formalnie jako przestrzeń

prywatna nie mogą, a nawet nie powinny być za takie

uznane, jednak pewne przesłanki wynikające z denicji

i przede wszystkim ze stosowanych praktyk pozwalają na

postawienie tezy, że może być odwrotnie.

Zagrożeniaikorzyściprywatyzacji

Prywatne przestrzenie upodabniające się do prze-

strzeni publicznych, obiekty takie jak centra handlowe,

rozrywkowe, a nawet prywatne parki nie są zjawiskiem

nowym we współczesnych miastach. Miejsca te, określa-

ne jako quasi-publiczne – „inne”, a dla niektórych nawet

obce, budzą wiele kontrowersji i poddawane są ostrej

krytyce. Na temat negatywnych skutków prywatyzacji

i komercjalizacji przestrzeni publicznych wypowiadało

się wielu autorów, począwszy od Henri Lefebvre’a [3],

Manuela Castellsa [4], Davida Harveya [5]. W świeży

sposób przedstawia te problemy Andy Merrield [6]. Dla

niektórych, jak Amanda Burden, „interes prywatny pozo-

staje zawsze w konikcie z przestrzenią publiczną” [7].

Jako największe zagrożenia podnoszone są: kurczenie

się strefy publicznej, fragmentacja i segregacja, wyklu-

czenie i ograniczenie dostępu, homogenizacja, military-

zacja przestrzeni, kontrola zachowań konsumenckich,

zawłaszczanie symbolicznego charakteru

5

. Te zagrożenia

prowadzą do konkluzji, że krytyka prywatyzacji dotyczy

innej skali i obiektów – miejsc operowania kapitału. Są

koniktogenne, zwłaszcza gdy dotyczą kwestii i roszczeń

nansowych

6

. Jednocześnie autorzy tacy jak David Mil-

ler zwracają uwagę na to, że zagadnienie komercjalizacji

(w tym przestrzeni publicznej) nie jest tak jednoznaczne,

jak ocenia to dzisiaj krytyka [11].

Z wielu powiązanych ze sobą powodów, podykto-

wanych w dużej mierze uwarunkowaniami politycz-

no-ekonomicznymi neoliberalnego kapitalizmu, miasta

zmuszone są do współpracy z kapitałem prywatnym

przy realizacji inwestycji miejskich. Balansowanie po-

między oczekiwaniami społeczności miasta a interesem

5

Zagrożenia te wymieniają między innymi Charles W. Moore, Ke-

vin Keim [8] i George Ritzer [9].

6

Zwracają na to uwagę autorzy raportu SARP na temat polskich

przestrzeni publicznych – Elżbieta Czyżewska i Adam Czyżewski [10,

s. 116].

trate these possibilities to enrich particular categories of

spaces, examples of similar places from Antwerp, Copen-

hagen and Montreal have been cited, as their operating

model can be considered as exemplary.

Where do private spaces belong?

In light of the introductory assumption, and to justify

the planned comparison, it is crucial to decide whether

beach bars can be treated as public spaces and, indirect-

ly, whether they are complementary to and/or competitive

with them. Formally, as private spaces, they cannot and

should not even be considered as such, yet taking certain

premises resulting from their denition and, above all,

their practices, the opposite may turn out to be true.

Risksandbenefitsofprivatisation

Private spaces that converge with public spaces, fa-

cilities such as shopping and leisure centres

and even

private parks are nothing new in modern cities. These

places, described as quasi-public – “dierent” and for

some even alien – are highly controversial and severely

criticised. Many authors have spoken about the negative

eects of having public spaces privatised and commer-

cialised, starting with Henri Lefebvre [3], Manuel Cas-

tells [4] and David Harvey [5]. Andy Merrield has a very

fresh approach to these problems [6]. For some, e.g., for

Amanda Burden, “private interest always conicts with

public space” [7]. The greatest threats mentioned include:

a shrinking public zone, fragmentation and segregation,

exclusion and restriction of access, homogenisation, mil-

itarisation of space, controlling consumer behaviour and

appropriating the site’s symbolic character

5

. These threats

lead to the conclusion that criticism of privatisation con-

cerns a dierent scale and objects – places where capi-

tal operates. They trigger conicts, especially when they

refer to nancial issues and claims

6

. Simultaneously, au-

thors such as David Miller draw attention to the fact that

commercialisation (including

public space) is not as un-

ambiguous as the criticism judges it today [11].

For several interconnected reasons, largely dictated

by political and economic conditions of neoliberal capi-

talism, cities are forced to cooperate with private capital

in implementing urban investment activities. Balancing

between expectations from the city public and (private)

investors’ interests induces uneasy compromises, particu-

larly dicult in the absence of appropriate legal regula-

tions [10, p. 112]. However, even taking how decient

legislation is in this respect, various examples show that it

is possible to work out solutions to avoid these threats and

dangers along with bad and undesirable sides of privati-

sation. Private spaces can serve users perfectly and at the

same time positively aect the neighbourhood

7

.

5

These threats are mentioned by Charles W. Moore, Kevin Keim

[8] and George Ritzer [9].

6

This is noted by the authors of the SARP report on Polish public

spaces – Elżbieta Czyżewska and Adam Czyżewski [10, p. 116].

7

PPS engages in such projects and encourages them [12].

132 Dariusz Dziubiński

inwestorów (prywatnych) wymusza niełatwe kompro-

misy, szczególnie trudne w sytuacji braku właściwych

uregulowań prawnych [10, s. 112]. Jednak – nawet przy

niedoskonałości prawa w tym zakresie – jak pokazują

różne przykłady, możliwe jest wypracowanie rozwiązań

omijających powyższe zagrożenia i niebezpieczeństwa

oraz złe, niepożądane strony prywatyzacji – przestrzenie

prywatne mogą doskonale służyć użytkownikom i jedno-

cześnie korzystnie oddziaływać na sąsiedztwo

7

.

Poddany w latach 80. XX w. rewaloryzacji – prowa-

dzonej przez Whiliama Whyta według zasad placemakin-

gu (PPS) – Bryant Park w Nowym Jorku [13] jest bardzo

dobrym przykładem takiego kompromisu. Ta prywatnie

zarządzana, ogólnie dostępna przestrzeń o wysokiej ja-

kości została uznana za wielki sukces przez profesjonali-

stów i użytkowników, a tym samym stała się jedną z naj-

bardziej popularnych przestrzeni w mieście, wyznaczając

pewien pożądany poziom odniesienia nie tylko dla pry-

watnych przestrzeni. Łukasz Pancewicz, analizując róż-

ne inne formy prywatyzacji przestrzeni publicznych [14,

s. 82–85], pokazuje korzystne strony współdziałania, jak

społeczne uzupełnienie pracy służb miejskich, sprawność

funkcjonowania, przedsiębiorczość, zwiększenie i uatrak-

cyjnienie oferty miasta. Decydujące są z pewnością „in-

tencje”, które oprócz skali przestrzeni oraz stopnia jej

komercjalizacji (co dotyczy również przestrzeni publicz-

nych) w dużym stopniu zależą od gotowości otwarcia da-

nego miejsca na ludzi. Taką gotowość oddaje już sama

definicja przeznaczenia przestrzeni publicznej, która

w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzen-

nym została określona jako […] obszaroszczególnym

znaczeniudlazaspokajaniapotrzebmieszkańców,popra-

wyjakościichżyciaisprzyjającynawiązywaniukontak-

tówspołecznych [15, s. 3]. Nie ma w niej żadnego odnie-

sienia do typu własności, jedynie pierwszy człon nazwy

„publiczna” domyślnie przywołuje wspólną kategorię

posiadania. Przestrzeń publiczna nie oznacza publicznej

własności. Istotna jest możliwość użytkowania jej przez

wszystkich (jak najpełniejsza dostępność), oznaczająca

„miejsce wspólne”, „miejsce wspólnego użytkowania”,

które według autorów raportu SARP jest […] fragmentem

przestrzenipublicznej […], wktórymujawniasięważny

splotinteresówpublicznych,praktykspołecznychiocze-

kiwańmieszkańców [10, s. 113]. Niewątpliwie własność

prywatna nie jest więc przeszkodą.

Nieadekwatność wartościowania opartego na rodza-

ju własności, które wynikałoby z rygorystycznego trzy-

mania się denicji, jest wyraźnie kłopotliwa. Prywatny

właściciel czy prywatna własność przestrzeni publicznej

odruchowo konotowane są w negatywny sposób. Jednak

wbrew pozorom publiczna forma własności również nie

pozwala na czytelne i oczywiste deniowanie interesu

publicznego w odniesieniu do wszystkich składowych

przestrzeni (funkcja, forma, wartości społeczne). Biorąc

pod uwagę cel przeprowadzonych badań, szukanie po-

działów pomiędzy tym co prywatne i publiczne wydaje

się (szczególnie dzisiaj) nie mieć sensu. Chociaż zagroże-

7

PPS angażuje się w takie projekty i do nich zachęca [12].

The Bryant Park in New York [13], regenerated in

the 1980s by William Whyte according to placemaking

principles (PPS), is a very good example of such a com-

promise. This privately managed, high quality, publicly

accessible space has been recognised as a great success

both by professionals and users and has thus become one

of the most popular spaces in the city, setting a certain

desirable benchmark for private spaces. When analysing

various other forms of privatising public spaces, Łukasz

Pancewicz [14, pp. 82–85] shows benets of cooperation,

such as society complementing the work of city services,

ecient operation, entrepreneurship along with broader

and more attractive city oer. Decisive factors certainly

include “intentions”, which apart from the scale of the

space and the degree of its commercialisation

(which also

applies to public spaces) largely depend on the readiness

to open the place to people. This readiness is already re-

ected in the very denition of the purpose that a public

space has. The Act on Spatial Planning and Development

denes it as […] anareaof particularimportancefor

meetingresidents’needs,improvingtheirqualityoflife

andfosteringsocialnetworking [15, p. 3].

There is no reference to the ownership type, only the

rst part of the name, i.e., “public” by default invokes

a common ownership category. Public space does not

mean public ownership. What is important is that it can

be used by everyone (as accessible as possible), meaning

a “common place”, a “place of common use”, which ac-

cording to the SARP report authors is […] afragmentof

publicspace […], whichexposesseveralpublicinterests,

socialpracticesandresidents’expectations [10, p. 113].

Undoubtedly, private property is not an obstacle.

Evaluation that is based on the ownership type, which

results from rigorous adherence to the denition, is clear-

ly inadequate and problematic. A private owner or pri-

vate ownership of a public space automatically carries

negative connotations. Despite appearances, however,

the public ownership form does not allow for a clear and

obvious denition of the public interest in relation to all

components of the space (function, form, social values)

either. Taking into account the purpose of the research,

looking for divisions between what is private and what

is public seems (especially today) to make no sense.

Although dangers resulting from the privatisation (and

commercialisation) of space are obvious and cannot be

ignored, they certainly cannot be treated as a reproach to

beach bars.

Privateorpublicspace?

The word “bar” (a catering establishment) refers to

the architectural typology, mostly interior – concerning

the purpose of the building interior. By adding “beach”

the “bar” is switched to the “bar on the beach”. Thus, its

“structure-and-purpose” character changes to that relat-

ed to the space, i.e., being a typology of the place – ex-

ternal, belonging by its location (in urban areas) to the

city space. Merely this premise allows for recognising

the urban and public status of beach bars. Additionally,

they rely on tenancy, which makes their character tem-

 BeachbaryweWrocławiu.Przestrzenieprywatneczypubliczne? / BeachbarsinWrocław.Privateorpublicspaces? 133

porary – uncertain, and this does not give them a strong

(by implication: threatening other places) position. Even

though they have fences (and these are not everywhere),

beach bars are fully accessible even after opening hours.

Prices for their services are at a moderate level (which ob-

viously does not mean that their oer is equally accessible

to everyone, yet admission to events is always free). It is

also very important that adjacent areas may be used freely

and thus people can easily change their place and com-

bine forms of consumption anytime they want

8

, which in

urban spaces and during events organised by the city is

limited or often quite impossible

9

.

Beach bars (at least in their current form) are far from

the privatisation

threats discussed by the aforementioned

authors. The only dangers that can be attributed to these

places are their inaccessibility (exclusion), as well as Dis-

neycation (subordination of the form to a commercial

purpose), to a lesser extent the lack of unrestricted possi-

bility of expression (gatherings) and the lack of social con-

trol

10

. These assertions, if at all reasonable, can only refer

to the newest, largest and more formalised beach bars

11

.

The exclusion allegation can also be applied to typical

public spaces. Both in urban spaces (except for parks and

similar areas) and in beach bars, various forms of exclu-

sion (mainly economic) have been observed. In their nor-

mal everyday operation, however, it is rather dicult to

nd clear manifestations of that. Besides, this allegation

presents a broader, one could say systemic problem – it

refers more to the public sphere and as such it virtually

cannot be resolved in public space

12

.

The next allegation, namely Disneycation, i.e., creat-

ing the space in a form that fosters consumer behaviour,

is justied, although it certainly does not happen at the

expense of urban authenticity. Regardless of how severely

beach bars are assessed in this respect observations con-

rm that in several cases the balance between the com-

mercial requirement and the quality and climate of the

space is maintained, while in some places the creation of

form is hardly noticeable

13

.

The above analysis indicates that there are some cru-

cial values which need to be taken into account to be

able to safely study beach bars just like any other spaces.

Elaborating on the above quoted basic denition from the

Act on Spatial Planning and Development, there are three

postulates that comprise and determine the criteria which,

if met, allow the space to be considered as public (com-

mon). Firstly, it is to be a vibrant space which is to make

being and staying in the city more attractive. Secondly,

the character of this place needs to be transparent, it must

8

The exception is the ban on bringing in your own alcohol in

some beach bars, but I have only seen one place where you can be chec-

ked while entering – “Prosto z Mostu”.

9

It refers above all to allocating public space to private entities for

the exclusive organisation of sports events, such as the spectator zone for

Euro 2012 [16].

10

These dangers are analysed by Sharon Zukin [17].

11

This is particularly true of the largest “HotSpot! Beach Bar” and

also “Prosto z Mostu”.

12

I raised this issue in [18, pp. 14–16].

13

Such as, e.g., “Forma Płynna”.

nia wynikające z prywatyzacji (i również komercjalizacji)

przestrzeni są ewidentne i nie dają się pominąć, to jednak

z całą pewnością trudno je traktować jako zarzuty w od-

niesieniu do beach barów.

Przestrzeńprywatnaczypubliczna?

Słowo „bar” (lokal gastronomiczny) odnosi się do ty -

pologii architektonicznej, przeważnie wewnętrznej – doty-

czącej przeznaczenia wnętrza budynku. Dodanie „beach”

(pol. „plażowy”) zmienia „bar” na „bar na plaży” i zmienia

„obiektowo-kubaturowy” charakter na powiązany z prze-

strzenią, tj. będący typologią miejsca – zewnętrzną, przy-

należną przez swoją lokalizację (na terenach miejskich)

do przestrzeni miasta. Już tylko ta przesłanka pozwala

uznać miejski – publiczny status beach barów. Dodatko-

wo korzystają one z dzierżawy, przez co ich charakter jest

tymczasowy – niepewny, a to nie daje im mocnej (w do-

myśle: zagrażającej innym miejscom) pozycji. Pomimo

posiadania ogrodzeń (a i te nie występują wszędzie) beach

bary są jednak w pełni dostępne i to nie tylko w godzi-

nach otwarcia. Poziom cenowy oferowanych przez nie

usług jest umiarkowany (co oczywiście nie oznacza, że

ich oferta jest dla każdego równie dostępna, ale wstęp na

wydarzenia jest zawsze bezpłatny). Bardzo ważne jest też

to, że tereny przyległe mogą być swobodnie użytkowa-

ne, a ludzie mają możliwość dowolnej zmiany przestrzeni

i łączenia form konsumpcji

8

, co w przestrzeniach miej-

skich i wydarzeniach organizowanych przez miasto jest

ograniczane lub wręcz często całkiem niemożliwe

9

.

Beach bary (przynajmniej w obecnej formie) sytuują

się daleko od zagrożeń prywatyzacji omawianych przez

wspomnianych wcześniej autorów. Jedyne niebezpie-

czeństwa, jakie można tym miejscom przypisać z tego ty-

tułu, to brak dostępności (wykluczenie), a także disney-

kacja (podporządkowanie formy celowi komercyjnemu),

w mniejszym stopniu brak nieograniczonej możliwości

wypowiedzi (zgromadzeń) oraz brak kontroli społecz-

nej

10

. Zarzuty te, o ile w ogóle są zasadne, mogą dotyczyć

tylko najnowszych, największych i bardziej sformalizo-

wanych beach barów

11

.

Podniesiony zarzut dotyczący wykluczenia można

odnieść również do typowych przestrzeni publicznych.

Zarówno w przestrzeniach miejskich (z wyjątkiem par-

ków i terenów im podobnych), jak i w beach barach za-

obserwowano różne formy wykluczenia, głównie ekono-

micznego. Jednak w zwykłym, codziennym użytkowaniu

raczej trudno odnaleźć wyraźne jego przejawy. Poza tym

zarzut ten stanowi szerszy, można powiedzieć systemowy

problem – bardziej dotyczy sfery publicznej i jako taki

8

Wyjątkiem jest stosowany w niektórych beach barach zakaz

wnoszenia własnego alkoholu, jednak kontrolowanie wchodzących za-

obserwowałem tylko w jednym miejscu – „Prosto z Mostu”.

9

Dotyczy to przede wszystkim wydzielania przestrzeni publicz-

nej podmiotom prywatnym na wyłączność przy okazji organizacji wyda-

rzeń sportowych, jak np. strefa widza na Euro 2012 [16].

10

Te niebezpieczeństwa analizuje Sharon Zukin [17].

11

Chodzi tu szczególnie o największy „HotSpot! Beach Bar”,

a także „Prosto z Mostu”.

134 Dariusz Dziubiński

jest właściwie niemożliwy do rozstrzygnięcia w prze-

strzeni publicznej

12

.

Kolejny zarzut, czyli disneykacja, tj. kreowanie for-

my przestrzeni w sposób wspierający zachowania konsu-

menckie jest zasadny, ale na pewno nie obywa się kosz-

tem miejskiej autentyczności. Niezależnie od tego, jak

surowo beach bary zostaną pod tym względem ocenione,

w wielu z nich, co wynika z obserwacji, równowaga po-

między wymogiem komercyjnym a jakością i klimatem

przestrzeni jest zachowana, a w niektórych miejscach kre-

owania formy prawie się nie zauważa

13

.

Na tle powyższej analizy wydaje się, że – aby beach bary

można było bezpiecznie traktować jak inne przestrzenie –

kluczowe są pewne wartości, które powinny być uwzględ-

nione. Rozwijając przytoczony zapis podstawowej denicji

z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzen-

nym,

w trzech postulatach można zamknąć oraz określić

kryteria, których spełnienie pozwala na uznanie przestrzeni

za publiczną (wspólną). Po pierwsze ma to być przestrzeń

służąca uatrakcyjnieniu bycia – przebywania w mieście,

tętniąca życiem przez długi czas. Po drugie to miejsce

o transparentnym charakterze, otwarte dla każdego, bez ba-

rier architektonicznych, ekonomicznych i mentalnych. I po

trzecie, zarazem najważniejsze, wywołujące aktywność lu-

dzi, a ponad wszystko skłaniające ich do interakcji

14

.

Powyższe postulaty, wywiedzione z katalogu stosowa-

nych praktyk tworzenia dobrych, żyjących miejsc, de-

cydują o pożądanym (dla miasta i jego mieszkańców)

sposobie działania i charakterze przestrzeni (niezależnie

od rodzaju ich własności). Kładą one nacisk na wartości,

które są dużo bardziej istotne niż własność. Z pewnością

cechy te są uniwersalne dla wszystkich rodzajów prze-

strzeni, a tym samym mogą posłużyć jako płaszczyzna

odniesienia do zamierzonego porównania prywatnych

przestrzeni beach barów z publicznymi miejskimi.

Porównanie

z miejskimi przestrzeniami publicznymi

Sytuacja/Kontekstmiasta

Beach bary, oferując odmienną od ocjalnych miej-

skich przestrzeni publicznych formułę, wpisują się po-

między dwa główne (a zarazem różne) modele spędzania

czasu wolnego we współczesnych (szczególnie polskich)

miastach: pierwszy, w którym główną siłą napędzającą

jest gastronomia, oraz drugi – rekreacyjny, pozwalający

na wypoczynek na świeżym powietrzu

15

. Łącząc te dwa

modele oraz dodatkowo proponując aktywność sportową,

beach bary wypełniają niszę – takich przestrzeni w mie-

ście do tej pory po prostu nie było. Wnoszą nowy sposób

12

Poruszyłem tę kwestię w [18, s. 14–16].

13

Jak np. „Forma Płynna”.

14

Postulaty te ujęte zostały w zasadach organizowania i użytko-

wania przestrzeni publicznych w „Karcie Przestrzeni Publicznej” TUP

przyjętej przez III Kongres Urbanistyki Polskiej [19, s. 7].

15

Raport PNP Paribas Real Estate przedstawiający mocne i sła-

be strony przestrzeni publicznych w głównych miastach Polski zwraca

uwagę na to, że funkcjonują głównie w oparciu o gastronomię [20].

be open to everyone, without architectural, economic and

mental barriers. And last but not least, it is to trigger peo-

ple’s activity and, above all, encourage them to interact

with each other

14

.

The above postulates, derived from the catalogue of

practices used to create good, lively places, determine the

desired (both for the city and its inhabitants) modusoper-

andi and character of the place (regardless of their owner-

ship). They highlight values that are much more important

than ownership. Certainly, these features are universal for

all types of spaces, and thus can serve as a reference point

for the intended comparison between private beach bars

and public urban spaces.

Comparison with urban public spaces

Status/Contextofthecity

Beach bars oer a formula dierent from ocial ur-

ban public spaces, and thus t between two main (and at

the same time distinct) models of spending free time in

modern (especially Polish) cities. The rst one is where

gastronomy is the main driving force, while the second

is related to recreation and enables relaxation in the open

air

15

. By combining these two models and additionally

oering sporting activities, beach bars ll a niche – such

spaces have simply not existed in the city until now. They

introduce a new way of functioning, treat places for peo-

ple dierently and oer the public more opportunities.

They provide a variety of attractions, constant entertain-

ment, and simultaneously and above all freedom of stay-

ing somewhere for a long time combined with a rich pro-

gramme, a large selection of venues and a wide catering

oer. All these elements can also be found in the city, in

other spaces, but nowhere else do they occur together as

naturally as in beach bars.

When investigating public spaces in Wrocław from

2004 to 2012, I identied three transformation levels of

urban public spaces: aesthetisation, design and space cre-

ation [21, p. 78–97]. This space transformation was un-

derpinned by representative and symbolic values, with

squares and streets in their historic setting of tourist desti-

nations providing a reference point and model. According

to users’ (both residents and guests) expectations, deci-

sions focused mainly on order, safety, visual order, and

very rarely took into account their individual and sophisti-

cated design. Usually, no proper attention was paid to the

social dimension

16

. Placemaking procedures focused pri-

marily on the implementation itself, rarely on the project,

and did not provide for active monitoring of the manner

of operation or animation to the full extent (e.g. manage-

ment of the selection of services oered by the place).

14

These postulates were included in the principles of organisation

and use of public spaces in the “Charter of Public Space” of the TUP

adopted by the 3

rd

Congress of Polish Urban Planning [19, p. 7].

15

The report of PNP Paribas Real Estate presenting the strengths

and weaknesses of public spaces in major Polish cities points out that

they function mainly based on catering [20].

16

This is pointed out, among others, by Magdalena Milert [22].

 BeachbaryweWrocławiu.Przestrzenieprywatneczypubliczne? / BeachbarsinWrocław.Privateorpublicspaces? 135

Although proximal principles have slowly been ac-

knowledged and penetrated into public procurement

17

,

the current attitude does not fully promote the socio-petal

character of places

18

, leaving the way it operates to the

market and chance. Nevertheless the fact remains that

spaces, especially the most important ones, are attractive

and crowded with people. Their operation, however, often

features various disadvantages or even drawbacks. Com-

paring public spaces with beach bar spaces can contribute

to their identication. The comparison below focuses on

spaces which, similarly to beach bars, are attractive and

popular, thus fulll the rst postulate (being attractive).

The comparison therefore refers to the two other postu-

lates (openness and interaction), which correspond to the

three sections of PPS assessment criteria, namely acces-

sibility and connectivity, function and performance and

social value, while the description addresses the most im-

portant issues, especially those requiring change or im-

provement. The list of the analysed space types in relation

to the main issues in the four sections of the Site Diagram

[1, p. 133] is summarised in detail in Table 1. Each issue

was assessed by means of scores from 1 to 4, where “1”

means very good and “4” means very bad performance.

The assessment is subjective and averaged, and therefore

purely indicative only

19

.

Type1.Maincitysquaresandstreets

Wrocław public spaces include city squares and streets

in the area of the most popular Market Square – a meeting

place set in an attractive historical context which provides

a comprehensive catering oer. It is complemented by

various events such as concerts, fairs, etc., which, how-

ever, happen sporadically. When compared to beach bars,

despite the spontaneity and crowds of visitors in the Old

Town (which is a touristic place), propositions for leisure

activities are somewhat “rigid” and limited practically to

one way of spending time – eating at tidy outdoor res-

taurant tables. Apart from open-air restaurants and bars,

options for stopping and staying in the public space in this

part of the city are scarce. There are no other proposals

for hanging out. What is striking there is a limited choice

of places to sit, a poor oer of seating in a society-orient-

ed arrangement (which is the norm in beach bars). The

amount of greenery and above all trees speaks strongly in

favour of beach bars, too.

There are dierent age groups and a wide social range

observable in the Market Square and the surrounding

streets. Yet, it is not a fully inclusive space – sitting in

the outdoor restaurants and bars is allowed only for the

clients (consumers). This makes the space less attractive

and less accessible, especially for young people (no right

17

This is demonstrated, for example, by Jan Gehl’s visit to Wro-

cław in 2010 [23] and training and workshops for city ocials [24].

18

The term socio-petal is a basic concept of proxemics introduced

by Humphry Osmond (after: [25, p. 140]).

19

The PPS method is based on the subjective scoring of evaluators,

but the unication of criteria gives a measurable, action-oriented refe-

rence plane for comparing dierent typologies of space.

funkcjonowania, inaczej traktują miejsca dla ludzi, ofe-

rują im także więcej możliwości. Zapewniają różnorakie

atrakcje, stałą animację wydarzeń, a jednocześnie i po-

nad wszystko swobodę długiego przebywania połączoną

z bogatym programem, dużym wyborem miejsc i szeroką

ofertą gastronomiczną. Wszystkie te elementy można od-

naleźć też w mieście, w innych przestrzeniach, ale nigdzie

nie występują razem tak jak w beach barach.

Analizując wrocławskie przestrzenie publiczne w la-

tach 2004–2012, wyodrębniłem trzy poziomy transfor-

macji miejskich przestrzeni publicznych: estetyzacja,

design i kreowanie miejsca [21, s. 78–97]. U podstaw

transformacji przestrzeni leżały wartości reprezentacyj-

no-symboliczne, dla których odniesieniem i wzorem były

place i ulice w zabytkowej oprawie turystycznych desty-

nacji. Decyzje zgodne z oczekiwaniami użytkowników

(mieszkańców i gości) skupiały się głównie na porządku,

bezpieczeństwie, wizualnym ładzie, w niewielu przypad-

kach uwzględniały indywidualny, wyranowany projekt.

Wymiar społeczny zwykle nie był traktowany z uwagą

16

.

Procedury kreowania miejsca skupiały się przede wszyst-

kim na samej realizacji, z rzadka na projekcie, nie przewi-

dywały aktywnego monitorowania sposobu działania ani

animowania w pełnym zakresie (np. zarządzania doborem

oferowanych przez miejsce usług).

Chociaż powoli zrozumienie zasad proksemicznych

przeniknęło do zamówień publicznych

17

, obowiązujące

nastawienie w małym stopniu promuje do-społeczny cha-

rakter miejsc

18

, pozostawiając działanie przestrzeni grze

rynku i przypadkowi. Nie zmienia to faktu, że przestrzenie,

szczególnie te najważniejsze, są atrakcyjne i tłumnie od-

wiedzane przez ludzi. W ich działaniu można jednak często

odnaleźć różne niekorzystne zjawiska, a nawet wady. Po-

równanie przestrzeni publicznych z przestrzeniami beach

barów może pomóc je zidentykować. Do prezentowane-

go poniżej porównania wybrane zostały przestrzenie, które

podobnie jak beach bary są atrakcyjne i popularne, dzię-

ki czemu spełniają pierwszy z postulatów (atrakcyjność).

Z tego względu porównanie odnosi się do dwóch ostatnich

(otwartość i interakcja), które odpowiadają trzem sekcjom

kryteriów oceny PPS, jakimi są dostępność i połączenia,

funkcja i działanie oraz wartość społeczna, przy czym

w opisie omówiono najważniejsze kwestie, zwłaszcza te

wymagające zmiany lub poprawy. Zestawienie analizo-

wanych typów przestrzeni w odniesieniu do głównych za-

gadnień w czterech sekcjach Diagramumiejsca [1, s. 133]

zostało szczegółowo podsumowane w tabeli 1. Każde

zagadnienie było oceniane w wartościach punktowych

od 1 do 4, gdzie „1” oznacza bardzo dobre, a „4” bardzo

złe funkcjonowanie. Ocena ma charakter subiektywny,

uśredniony, tym samym ma służyć tylko jako poglądowa

19

.

16

Zwraca na to uwagę między innymi Magdalena Milert [22].

17

Dowodzi tego np. wizyta Jana Gehla we Wrocławiu w 2010 r.

[23] oraz szkolenia i warsztaty dla urzędników miejskich [24].

18

Termin do-społeczny to podstawowe pojęcie proksemiki wpro-

wadzone przez Humphry’ego Osmonda (za: [25, s. 140]).

19

Metoda PPS opiera się na subiektywnej punktacji oceniających,

jednak ujednolicenie kryteriów daje wymierną, nastawioną na działanie,

płaszczyznę odniesienia do porównania różnych typologii przestrzeni.

136 Dariusz Dziubiński

Tabela 1. Porównanie przestrzeni (oprac. D. Dziubiński)

Table 1. Comparison of spaces (elaborated by D. Dziubiński)

B1 B2 PP1 PP2 PP3 PP4

Dostępność/połączenia (widoczność)

Accessibility/connections(visibility)

Dojazd/dostępność

Accessibility

2 2 1 2 2 2

Rozpoznawalność

Recognizability

2 2 1 2 1 2

Widoczność

Visibility

3 2 1 2 1 2

Atrakcje

Atractions

2 1 2 3 2 3

Wykluczenie architektoniczne

Architecturalexclusion

3 2 2 2 2 2

Wykluczenie ekonomiczne

Enonomicexclusion

2 2 2 1 2 2

Wizerunek/komfort

Image/comfort

Wrażenie

Impression

2 2 1 2 1 3

Czystość/porządek

Cleanliness/order

2 2 1 1 1 3

Bezpieczeństwo

Safety

2 2 1 2 1 3

Czytelność terytorium/strefowanie/organizacja

Legibilityofterritory/zoning/organisation

1 1 1 1 1 2

Design 2 2 2 3 1 4

„Gospodarska ręka”

“Homely care”

1 2 2 3 2 4

„Swojskość”

“Homeliness”

1 2 3 2 2 2

Różnorodność aranżacji miejsc

Varietyofplacesarrangement

1 1 2 3 2 2

Zieleń

Greenery

1 2 4 1 1 1

Funkcja/działanie

Function/operation

Oferta gastronomiczna

Beveragesandmeals

3 2 1 4 4 3

Kultura

Culture

2 2 2 1 2 3

Sport/rekreacja

Sport/recreation

2 1 4 2 3 3

Wydarzenia

Events

2 1 2 4 3 2

Animacja

Animation

1 1 2 3 3 3

Forma wspiera funkcję

Formsupportsfunction

2 1 2 2 2 2

Miejsca do-społeczne

Sociopetalplaces

1 1 1 2 2 1

Wybór miejsc do siedzenia

Choiceofseatingplaces

1 1 2 2 2 2

 BeachbaryweWrocławiu.Przestrzenieprywatneczypubliczne? / BeachbarsinWrocław.Privateorpublicspaces? 137

oer or prices), who ee from it and choose cheaper plac-

es, e.g., by the river. Some exceptions include informal

places on the outskirts, occupied among others by skate-

boarders

20

, or sub-cultures marking the space with stick-

ers on the wall

21

. In case of beach bars, however, their full

accessibility also relies on the size of one’s wallet, thus in

this respect they don’t do very well, either. Simultaneous-

ly, they oer a much larger selection of other attractions

that do not involve paying (sports elds, beach, etc.). In

this context, a direct link to adjacent green areas and (ex-

cept for selected cases) openness to other, unrelated to

the bars’ own activities in the immediate vicinity is also

important.

The dierence in scale and size, rank, standard and -

nally the very form of beach bars and public spaces seems

to undermine the sense of the above comparison, how-

ever the trend for including atypical functions is evident.

It is worth mentioning the example of Dageraadplaats

Square in Antwerp

22

, as it shows that, by enriching a pub-

lic space with additional functions such as sports elds,

playgrounds and moveable seats, as well as greenery and

trees, can be (like beach bars) diverse and “familiar”.

Type2.Parks

Parks provide a very diversied time-spending pattern,

most importantly in close relationship with nature, which

makes them similar to beach bars. From the point of view

20

It is described by Magdalena Mayer [26, p. 107].

21

I analysed activities on the outskirts of the Market in [27].

22

Design by T.O.P. Oce [28].

Typ1.Główneplaceiulicemiasta

Przestrzeniami publicznymi Wrocławia są place

i ulice miejskie w rejonie najbardziej popularnego Ryn-

ku – miejsca spotkań w atrakcyjnym kontekście histo-

rycznym, zapewniającym wszechstronną ofertę gastro-

nomiczną. Uzupełniają ją różne wydarzenia (koncerty,

jarmarki itp.), które jednak pojawiają się sporadycznie.

Na tle beach barów, pomimo żywiołowości i tłumów od-

wiedzających Stare Miasto (miejsce turystyczne), propo-

zycje aktywności są nieco „sztywne”, ograniczone prak-

tycznie do jednego sposobu przebywania – konsumpcji

przy stolikach w uporządkowanych ogródkach. Poza

ogródkami możliwości zatrzymania i przebywania są

w przestrzeni publicznej tej części miasta niewielkie. Bra-

kuje innych propozycji spędzania czasu. Uderza tu ogra-

niczenie wyboru miejsc do siedzenia, uboga oferta miejsc

w układzie do-społecznym (które to ustawienie w be-

ach barach jest normą). Również ilość zieleni, a najbar-

dziej drzew, przemawia zdecydowanie na korzyść beach

barów.

W Rynku i na okolicznych ulicach widoczne są różne

grupy wiekowe oraz szeroki przedział społeczny, jednak

nie jest to przestrzeń w pełni inkluzywna – w ogródkach

nie można przebywać, nie będąc klientem (konsumen-

tem). Przestrzeń staje się przez to mniej atrakcyjna i mniej

dostępna, zwłaszcza dla młodzieży (brak oferty, ceny),

która ucieka poza nią, wybierając tańsze miejsca, np. nad

rzeką. Wyjątkiem są nieformalne miejsca na obrzeżach,

zajęte np. przez deskorolkowców

20

czy naznaczane przez

20

Opisuje to Magdalena Mayer [26, s. 107].

Tabela 1 cd. Porównanie przestrzeni (oprac. D. Dziubiński)

Table 1 cont. Comparison of spaces (elaborated by D. Dziubiński)

Legenda: skala oceny od 1 do 4, gdzie „1” to ocena dobra, „4” – zła

BB1 – beach bary małe, o indywidualnym, niepowtarzalnym charakterze (np. „Forma Płynna”); BB2 – beach bary duże, o sformalizowanej organi-

zacji przestrzeni (np. „HotSpot! Beach Bar”); PP1 – oficjalne przestrzenie publiczne w centrum (Rynek); PP2 – przestrzenie publiczne rekreacyjne

– parki; PP3 – przestrzenie publiczne na nadbrzeżach – bulwary; PP4 – przestrzenie publiczne nieformalne/półformalne (np. Wyspa Słodowa).

Legend:ratingscalefrom1to4,where“1”isgood,“4”isbad

BB1–smallbeachbarswithanindividual,uniquecharacter(e.g.“FormaPłynna”);BB2–largebeachbars,withformalisedspaceorganisation

(e.g.“HotSpot!BeachBar”);PP1–officialpublicspacesinthecentre(theMarketSquare);PP2–publicrecreationalspaces–parks;PP3–pub-

licspacesonthecoasts–boulevards;PP4–informal/semi-formalpublicspaces(e.g.theSłodowaIsland).

Wartość społeczna

Socialvalue

Różne grupy wiekowe

Differentagegroups

2 2 2 1 2 1

Równowaga płci

Genderbalance

1 1 1 1 1 1

Zróżnicowanie społeczne

Socialdifferentiation

2 2 2 2 2 4

Relacje/interakcje

Relationships/interactions

1 1 2 3 2 1

Zachowania/satysfakcja

Behavior/satisfaction

1 1 1 2 2 1

Sprawczość

Agency

1 2 3 2 2 1

138 Dariusz Dziubiński

of the contemporary user, however, the range of attrac-

tions oered there is rather modest. It involves eating out

(at least in Wrocław)

23

, but also recreation and general-

ly various forms of activity. Contrary to appearances and

like in the Market Square, the choice of options to hang

out in parks is very limited

24

.

Although not always attractive to everyone, parks, as

most classic public spaces, are much more democratic

places than urban areas or beach bars

25

. They are certain-

ly used by children and the elderly, while young people

(high school and university students) benet from them

to a small extent.

Although potentially exible, park areas are treated

primarily as a reservoir of greenery, a place to rest and

enjoy light recreation, thus they gained the connotation

as “stable”. Park spaces have a “laidback” character, yet

although they allow for a considerable freedom in behav-

iour it is still lower than in private beach bar spaces.

This is only due to the way parks are managed and can

easily be changed. One example is the Spoor Noord park

in Antwerp

26

, whose organisation and rich programme

provide a variety of possible uses, even meeting the un-

specied and undened needs of its users.

Type3.Boulevards

Due to their riverside character boulevards represent

the public space model which is the closest to beach bars,

although they are clearly distinct in their form and pro-

gramme. There are two subtypes: walking and beach and

recreation boulevards. The rst one can be illustrated by

Xawery Dunikowski Boulevard [Bulwar Xawerego Dun-

ikowskiego] in Wrocław, while Politechniki Boulevard

[Bulwar Politechniki] (also in Wrocław) represents the

latter type.

The rst example is a representative space for stroll-

ing, walking and “parading” in front of others. Several

interesting, diversely designed outskirts deserve attention

in this case, as they are perfect for sitting and watching

other people (or views). Apart from that, the place does

not oer many options – the programme oered by the

walking boulevard is poor, no eating out

27

or sitting over

coee options are available, and there is practically no

oer to spend time actively doing sports or having fun

outdoors, etc. Dunikowski Boulevard does not oer any

other attractions and animated events are rare. Politech-

niki Boulevard, on the other hand, is equipped with a few

sports elds (for volleyball, badminton and children’s

football) and a sequence of clever, diverse seats arranged

along the river (benches, wooden platforms protruding

23

This has been changing in recent years – bars and restaurants are

being built in parks and their vicinity.

24

In most cases, they are limited to typical benches, and on sunny

days, also lawns.

25

The basis of today’s view on democratic public space was for-

med by the 19

th

century model of park space, initiated by Frederick Law

Olmsted’s Central Park project [29].

26

Park Spoor Noord, Antwerp design: Studio 03 [30].

27

The research was conducted in 2018–2019. In 2020, small cate-

ring pavilions were built on Dunikowski Boulevard.

subkultury wlepkami na ścianach

21

. Pod tym względem

beach bary, w których na pełną dostępność pozwala jed-

nak także zasobność portfela, również jawią się mniej ko-

rzystnie. Jednocześnie oferują one dużo większy wybór

innych atrakcji, które nie są powiązane z koniecznością

opłaty (boiska, plaża itp.). Ważne jest też w tym kontek-

ście bezpośrednie powiązanie z przyległymi terenami

zielonymi i (poza wybranymi przypadkami) otwartość na

inne, niepowiązane z działalnością własną rodzaje aktyw-

ności nawet w najbliższym sąsiedztwie.

Odmienność skali i wielkości, rangi, standardu i w koń-

cu samej formy beach barów i przestrzeni publicznych wy-

daje się podważać sens powyższego porównania, jednak

trend włączenia nietypowych funkcji jest widoczny. Warto

tu przywołać przykład placu Dageraadplaats w Antwer-

pii

22

, który pokazuje, że przestrzeń publiczna dzięki wzbo-

gaceniu jej o dodatkowe funkcje, takie jak boiska, place

zabaw, mobilne siedziska, a także o zieleń i drzewa, może

być (podobnie jak beach bary) różnorodna i „swojska”.

Typ2.Parki

Parki pozwalają w różny sposób spędzać czas, co

szczególnie ważne, w ścisłej relacji z naturą, przez co

zbliżone są do beach barów. Natomiast ich oferta atrak-

cji z punktu widzenia współczesnego użytkownika jest

skromna. Dotyczy to gastronomii (przynajmniej we Wro-

cławiu)

23

, ale także form rekreacji czy ogólnie różno-

rodnych form aktywności. Podobnie jak w Rynku wybór

możliwości przesiadywania w parkach jest wbrew pozo-

rom mocno ograniczony

24

.

Mimo że nie zawsze atrakcyjne dla wszystkich, par-

ki, jako najbardziej klasyczne przestrzenie publiczne

25

,

są miejscami o wiele bardziej demokratycznymi niż prze-

strzenie miejskie czy beach bary. Z pewnością korzysta-

ją z nich dzieci i seniorzy, natomiast młodzież (licealna

i studencka) w małym zakresie.

Przestrzenie parków, chociaż potencjalnie elastyczne,

traktowane są przede wszystkim jako rezerwuar zieleni,

miejsce odpoczynku i spokojnej rekreacji, przez co zy-

skały konotację „statecznych”. Przestrzenie parku mają

„luźny” charakter, jednak – chociaż dopuszczają duży

zakres swobody zachowań – jest on wciąż mniejszy niż

w prywatnych przestrzeniach beach barów.

Taki stan rzeczy wynika tylko ze sposobu zarządzania

i łatwo można to zmienić. Przykładem jest park Spoor

Noord w Antwerpii

26

, którego organizacja i bogaty pro-

gram zapewniają różnorodność możliwych sposobów

użytkowania, odpowiadającą nawet na niekreślone i nie-

zdeniowane wcześniej potrzeby użytkowników.

21

Aktywności na obrzeżach Rynku analizowałem w [27].

22

Projekt T.O.P. Oce [28].

23

W ostatnich latach to się zmienia – w parkach oraz w ich są-

siedztwie powstają bary i restauracje.

24

W większości wypadków ograniczają się one do typowych ła-

wek, w pogodne dni też trawników.

25

U podstaw dzisiejszego poglądu na demokratyczną przestrzeń

publiczną leży XIX-wieczny model przestrzeni parkowej, zapoczątko-

wany projektem Central Parku Fredericka Law Olmsteda [29].

26

Park Spoor Noord, Antwerp projekt: Studio 03 [30].

 BeachbaryweWrocławiu.Przestrzenieprywatneczypubliczne? / BeachbarsinWrocław.Privateorpublicspaces? 139

Typ3.Bulwary

Bulwary ze względu na nadrzeczny charakter re-

prezentują najbardziej zbliżony do beach barów model

przestrzeni publicznej, chociaż są wyraźnie formalnie

i programowo odmienne. Można w nich rozróżnić dwa

podtypy: spacerowy i plażowo-rekreacyjny. Przykładem

pierwszego jest we Wrocławiu Bulwar Xawerego Duni-

kowskiego, drugi typ reprezentuje Bulwar Politechniki.

Pierwszy przykład jest reprezentacyjną przestrze-

nią do przechadzania się, spacerowania, „paradowania”

przed innymi. Na uwagę zasługują ciekawie, różnorodnie

zaprojektowane krawędzie służące doskonale do prze-

siadywania i obserwacji innych ludzi (lub widoków).

Poza tym miejsce nie daje wielu możliwości – program

spacerowego bulwaru jest ubogi, brakuje możliwości

zjedzenia posiłku

27

, posiedzenia przy kawie, nie ma też

praktycznie żadnej oferty aktywnego spędzania czasu

w formie zabawy, sportu itp. Bulwar Dunikowskiego nie

oferuje innych atrakcji, animowane wydarzenia pojawia-

ją się rzadko. Bulwar Politechniki z kolei wyposażony

jest w parę boisk (siatkówka, badminton, piłka nożna

dla dzieci) i ciąg pomysłowych, różnorodnych siedzisk

ustawionych wzdłuż rzeki (ławki, wystające z brzegu

drewniane platformy), ma też trawiaste i piaskowe pla-

że

28

. Jest też tu przystań dla łodzi i kajaków (chociaż

bez wypożyczalni). Animacja ograniczona jest do spo-

radycznych wydarzeń. W obu przestrzeniach wielość

różnorodnych siedzisk, otwarty charakter przestrzeni nad

wodą oraz spokój zbliżają formalnie oba te miejsca do

beach barów.

Z jednej strony to, że te miejsca są odwiedzane przez

ludzi w różnym wieku, w tym rodziny, pozytywnie je wy-

różnia (i upodabnia do parków). Z drugiej jednak brak

wyposażenia do czynnego wypoczynku

29

, a szczególnie

niedostatek gastronomii, nawet w małej, ale stałej formie

bardzo ogranicza możliwości różnorodnego spędzania

czasu w tych miejscach. Przy Bulwarze Politechniki nie-

dostatki te wykorzystały właśnie beach bary, które uloko-

wały się obok

30

.

Kierunek rozwoju takich przestrzeni dobrze obrazuje

przykład bulwaru przy Islands Brygge w Kopenhadze

31

,

który jest komplementarną przestrzenią publiczną o cha-

rakterze rekreacyjnym, łączącą trawiaste plaże, molo z ba-

senem, pobliskie przystanie kajaków i łodzi oraz całe nie-

zbędne zaplecze.

Typ4.Przestrzenienieformalne(półformalne)

Szczególnym rodzajem przestrzeni pośród przyjętych

do porównania są te, które można nazwać nieformalnymi

(i/lub półformalnymi). We Wrocławiu najbardziej repre-

zentatywnym dla tego typu przykładem była do 2014 r.

27

Badania prowadzone były w latach 2018–2019. W 2020 r. na

Bul warze Dunikowskiego powstały małe pawilony gastronomiczne.

28

Projekt: arch. A. Poniewierka i W. Śliwa (Protolab) [31].

29

Dotyczy to tylko Bulwaru Dunikowskiego.

30

Są to „Forma Płynna” i „Przystań Odrana”.

31

Projekt BIG + JDS [32].

from the bank), there are also grass and sand beaches

28

.

There is also a haven for boats and kayaks (although

without a rental shop). Animation is limited to occasion-

al events. In both spaces there is a multitude of dierent

seating, while their open space situated by the water and

the calmness bring both these places formally closer to

beach bars.

On the one hand, the fact that these places are visit-

ed by people of dierent ages, including families, makes

them stand out positively (and makes them similar to

parks). On the other hand, however, absence of equipment

for leisure activities

29

, and especially the lack of cater-

ing services present even in a small but permanent form,

greatly limits the scope of leisure opportunities avail-

able in these places. At Politechniki Boulevard, beach

bars took advantage of these deciencies and established

themselves nearby

30

.

The development for such places is well illustrated by

the example of Islands Brygge Boulevard in Copenhagen,

which is a complementary public recreational space, con-

necting grassy beaches, a pier with a swimming pool, near-

by canoe and boat harbours and all necessary facilities

31

.

Type4.Informalspaces(semi-formal)

A particular type of space among those included in this

comparison are those that can be called informal (and/or

semi-formal). Until 2014 (and to some extent even today)

Słodowa Island

32

is the most representative example of

this type. It is a park-like area with trees in an excellent

location (500 m from the Market Square), which is simul-

taneously isolated from the city by water. The place, apart

from lawns and few benches, had no attractions, while its

infrastructure was limited to portable toilets. Young people

were the main guests here, even during the day the area was

not used by people of dierent age who chose the neigh-

bouring islands: Piasek and Daliowa (a place for walks

and quiet relax) and Bielarska (a playground for children).

What has happened on Słodowa Island greatly resem-

bles the creation of beach bars, although formally and

organisationally these are completely dierent spaces.

The organization and management in bars is more ho-

listic, their program oer is richer, as is their equipment.

On Słodowa Island these elements have been absent (ex-

cept for the necessary control conditions). Both places

share the freedom of behaviour, although on the island

it is much greater, even extreme

33

. When compared with

beach bars and all other urban spaces mentioned above,

the dierence lies in the state which could be called

a feeling of lack of control (even though the area is owned

28

Design: arch. A. Poniewierka and W. Śliwa (Protolab) [31].

29

It refers only to Dunikowskiego Boulevard.

30

These are “Forma Płynna” and “Przystań Odrana”.

31

Design by BIG + JDS [32].

32

Since 2014, the island has been closed at night, which has chan-

ged the nature of the events and activities taking place there to less lively

but also safer.

33

The nature of what happens on the island can be described as

“partying”, where users set (and control) standards of behaviour.

140 Dariusz Dziubiński

by the city). It translates into the possibility of satisfying

the extreme needs, atypical for the majority, which are not

allowed anywhere in any public space (or allowed only to

a small extent).

In the context of the mentioned informal or semi-for-

mal space types, the example of Le Village au Pied-du-

Courant in Montreal

34

seems very interesting. A snow

storage area during winters, o the winter season it be-

comes a place where an idea similar to beach bars is im-

plemented, except that the idea and organization are bot-

tom-up rather than private and commercial.

The above comparison reveals above all the picture

of a signicant similarity between functions and opera-

tion of urban public spaces and beach bars as places for

networking and interacting between people, thus the bars

can be treated as public spaces as well. There is a clear

convergence with urban spaces that use private and com-

mercial functions. Central spaces (such as the Market

Square in Wrocław) are deprived of trade and therefore

rely mainly on private catering services, without it they

would not be so attractive. For the time being, parks and

boulevards are supported by additional external functions

only to a small extent, yet wherever they appear the place

immediately becomes more vibrant. The examples of Po-

litechniki Boulevard, where two beach bars have opened,

and Słodowa Island, where pubs have been set up on

moored barges and two more beach bars have been set

up in the neighbourhood, indicate an interesting typology

convergence between public spaces and beach bars.

Summary

The answer to the questions posed at the beginning of

the article concerning the phenomenon of creating high-

ly attractive spaces by commercial undertakings such as

beach bars, and the legitimacy of treating them as com-

plementary or competitive to public spaces, is not clear.

One could say that the majority of these places (apart from

new beach bars) are located halfway between individual

and active (or half-active, half-passive) way of using the

space and borrowed, collective and controlled (resulting

from lack of choice) forms of passive participation in the

space. Whether considered from one-point or overall ref-

erence point, beach bars are an excellent mirror for urban

spaces, highlighting their weaknesses and deciencies.

The programme oered by beach bars, their ecient,

exible management combined with constant animation

of events, as well as movable equipment allowing for free

arrangement and choice of seating, indicate what could

help improve and diversify the operation of urban pub-

lic spaces. What all the compared urban space categories

have in common is an inecient and inexible way of

managing which focuses mainly on operation and aes-

thetics, with little regard to their constant animation. This

change, or more specically breaking the inecient, bu-

reaucratic model of administration and management, con-

stitutes the greatest challenge for the future.

34

Design by l’ADUQ (Association du design urbain du Québec) [33].

(i do pewnego stopnia nadal jest) Wyspa Słodowa

32

– par-

kowa, zadrzewiona przestrzeń w doskonałej lokalizacji

(500 m od Rynku), a jednocześnie odizolowana od miasta

wodą. Miejsce, poza trawnikami i nielicznymi ławkami,

nie miało żadnych atrakcji, infrastruktura ograniczona

była do przenośnych toalet. Wśród gości dominowała tu

młodzież – nawet w ciągu dnia teren nie był użytkowany

przez osoby w innym wieku, które wybierały sąsiadujące

wyspy: Piasek i Daliową (miejsce spacerów i cichego od-

poczynku) oraz Bielarską (plac zabaw dla dzieci).

To co się dzieje (a raczej działo) na Wyspie Słodowej

do złudzenia przypomina kreowanie beach barów, cho-

ciaż formalnie i organizacyjnie są to jednak zupełnie inne

przestrzenie. Organizacja, zarządzanie tymi ostatnimi

jest w większym stopniu całościowe, oferowany program

jest bogatszy, tak jak i samo ich wyposażenie. Na Wy-

spie Słodowej elementów tych w ogóle (poza niezbędny-

mi warunkami kontroli) nie było i nie ma. Wspólna dla

obu przestrzeni jest dopuszczana przez te miejsca swo-

boda zachowania, przy czym na wyspie jest ona dużo

większa, nawet można powiedzieć ekstremalna

33

. Róż-

nicą w stosunku do beach barów, ale także i do wszyst-

kich innych wymienionych przestrzeni miasta jest stan,

który można by nazwać poczuciem braku kontroli (mimo

własności miejskiej terenu). Przekłada się on na możli-

wości samodzielnego zaspokajania skrajnych, w odczu-

ciu większości także nietypowych potrzeb, które nigdzie

(lub w niewielkim stopniu) nie są w przestrzeni publicz-

nej dopuszczone.

W kontekście przywołanych nieformalnych czy pół-

formalnych typów przestrzeni ciekawie jawi się przykład

także półformalnego miejsca, jakim jest Le Village au

Pied-du-Courant w Montrealu

34

, gdzie na terenie składo-

wania śniegu, w miesiącach poza sezonem zimowym reali-

zowana jest idea podobna beach barom, z tym że pomysł

i organizacja są oddolne, a nie prywatne i komercyjne.

Z powyższego porównania wyłania się przede wszyst-

kim obraz daleko idącego podobieństwa funkcji i dzia-

łania beach barów do miejskich przestrzeni publicznych

jako miejsc spotkania i interakcji między ludźmi, co po-

zwala na traktowanie ich także jako przestrzenie publicz-

ne. Widoczna jest tu wyraźna zbieżność z przestrzenia-

mi miejskimi, które wykorzystują prywatne, komercyjne

funkcje. Przestrzenie centralne (jak np. wrocławski Ry-

nek) pozbawione handlu opierają swoje działanie głównie

na prywatnej gastronomii, bez niej nie byłyby tak atrak-

cyjne. Parki i bulwary są na razie tylko nieznacznie wspo-

magane dodatkowymi zewnętrznymi funkcjami, ale tam

gdzie się one pojawiają, przestrzenie wyraźnie ożywają.

Przykłady Bulwaru Politechniki, przy którym pojawiły

się dwa beach bary, oraz Wyspy Słodowej, gdzie na za-

cumowanych barkach urządzono knajpki, a w sąsiedztwie

32

Od 2014 r. wyspa jest zamykana w godzinach nocnych, co zmie-

niło charakter odbywających się tam wydarzeń i realizowanych rodza-

jów aktywności na mniej żywiołowy, ale też bardziej bezpieczny.

33

Charakter tego, co dzieje się na wyspie, można określić jako

„imprezowy”, gdzie użytkownicy sami wyznaczają (i kontrolują) normy

zachowania.

34

Projekt l’ADUQ (Association du design urbain du Québec) [33].

 BeachbaryweWrocławiu.Przestrzenieprywatneczypubliczne? / BeachbarsinWrocław.Privateorpublicspaces? 141

powstały dwa kolejne beach bary, wskazują na interesującą

zbieżność typologii przestrzeni publicznych z beach barami.

Podsumowanie

Odpowiedź na postawione na początku artykułu py-

tania o fenomen kreowania przestrzeni o dużej atrakcyj-

ności przez komercyjne przedsięwzięcia, jakimi są beach

bary, oraz o zasadność ich traktowania jako uzupełniające

lub też konkurujące z przestrzeniami publicznymi nie jest

jednoznaczna. Można by powiedzieć, że większość tych

miejsc (poza nowymi beach barami) sytuuje się w poło-

wie drogi pomiędzy indywidualnym, aktywnym (lub pół

aktywnym, pół biernym) sposobem korzystania z prze-

strzeni a zapożyczonymi, zbiorowymi, sterowanymi (wy-

nikającymi z braku wyboru) formami biernego udziału

w przestrzeni. Niezależnie od punktowego czy całościo-

wego odniesienia beach bary są dla przestrzeni miejskich

doskonałym lustrem, które unaocznia ich słabe strony

i braki.

Oferta programowa beach barów, ich sprawne, ela-

styczne zarządzanie połączone ze stałą animacją wyda-

rzeń, a także mobilne wyposażenie umożliwiające swo-

bodną aranżację i wybór miejsca siedzenia wskazują na

to, co mogłoby pomóc poprawić i urozmaicić działanie

miejskich przestrzeni publicznych. Dla wszystkich porów-

nywanych kategorii miejskich przestrzeni wspólny jest

niewydolny i mało elastyczny sposób zarządzania, sku-

piający się głównie na zagadnieniach eksploatacji i este-

tyki, w małym stopniu uwzględniający stałą animację ich

działania. Właśnie w zmianie, a raczej przełamaniu niewy-

dolnego, biurokratycznego modelu administrowania i go-

spodarowania leży największe wyzwanie dla przyszłości.

W beach barach na uwagę zasługuje dbałość nie tyle

o formę, ile o przyciągające i integrujące ludzi działanie

przestrzeni. Mimo – wydawałoby się – ich jednoznacz-

nego komercyjnego charakteru cele merkantylne nie do-

minują, ponieważ konieczność zapewnienia warunków

dla ich realizacji powoduje, że uwaga przenoszona jest

w równej mierze na inne sfery i to z ogromną korzyścią

dla użytkowników – czyli dla wartości społecznej. Łączą

one trzy główne siły – gastronomię, wypoczynek i sport,

co jest ogólnie rzadkie. Ponadto charakteryzują się więk-

szą dynamiką niż przestrzenie publiczne, swoim działa-

niem pokazują (a dla miasta odkrywają) może nie całkiem

nowe, ale ciekawe możliwości i różnorodne sposoby oży-

wienia miejsc.

Wiąże się z tym, warta podkreślenia, kwestia „swojsko-

ści”, czyli inaczej mówiąc – zależność pomiędzy narzuco-

nym zakresem kontroli a możliwą swobodą zachowania,

ponad wszystko swobodą decydowania o wyborze miej-

sca i formy aktywności. W ocenie miejsc nastawionych

na długi pobyt ludzi dużo bardziej istotne, oprócz moż-

liwości realizacji różnych potrzeb, wydaje się dzisiaj po-

czucie swobody zachowania, a o to z pewnością trudniej

w przestrzeniach miejskich niż w nawet ogrodzonych,

lecz pomysłowo kreowanych beach barach. Pozornie

mało istotna możliwość wyboru sposobu siedzenia może

być pierwszym krokiem w tym kierunku. Beach bary,

a w jeszcze większym stopniu oddolnie ( samodzielnie)

In beach bars, attention should be paid not so much

to the form as to the attractive and networking eect of

space. Despite their seemingly unambiguous commercial

nature, the mercantile objectives do not dominate, as the

need to provide conditions for their realisation means

that attention is equally distributed to other spheres to the

great benet of users – that is, to social value. They com-

bine three main forces – gastronomy, leisure and sport,

which is rare in other spaces. In addition, they are more

dynamic than public spaces, and they show (and discover

for cities) perhaps not entirely new, yet interesting possi-

bilities and diverse ways of animating places.

This involves the highly notable issue of “familiari-

ty”, in other words, the dependence between the imposed

scope of control and the possible freedom of behaviour

and, above all, the freedom to decide on the place and

form of activity. Today, when assessing a space designed

for people to hang about leisurely, a feeling of freedom

of behaviour seems more important than the possibility

to satisfy various needs. This is certainly more dicult

in urban spaces than in fenced but ingeniously created

beach bars. The seemingly unimportant possibility to

choose one’s own place to seat may be the rst step in this

direction. Beach bars and even more grassroot (self-or-

ganised),

informal urban spaces indicate people’s urge to

self-determination, which in other places is limited and

even forgotten. Being a “grassroot project” brings beach

bars’ advantages such as diversity and freedom, and yet

does not necessarily deprive the users of a sense of con-

trol. Instead, it empowers them and gives them the feel-

ing of being able to decide within the place. The sense of

self-ecacy is apparently the missing element in urban

spaces, while in beach bars it is accessible and tangible

yet limited by their commercial nature. On Słodowa Is-

land, which is most similar to beach bars in its nature, this

subjective sense of self-ecacy “slips away” due to the

illusion of a totally unorganized freedom.

The examples from Antwerp and Copenhagen, which

complemented this analysis, conrm that changes are

both necessary and possible to be made. The Montreal ex-

ample opens and brings closer a dierent, alternative way

of creating space which, by combining all the benets,

brings a new, socio-community dimension to the place.

This comparison was made in order to show and ex-

amine beach bar spaces against the background of pop-

ular ocial city spaces that have been in operation for

a longer time. It allowed to conrm the assumption about

their public character, or rather their community-orient-

ed dimension of their activity. The common feature of

the examined set of examples is the (co-)participation of

private (commercial) entities in the functioning and de-

veloping attractiveness of these places. The interdepend-

ence between the public and private spheres in contempo-

rary urban spaces is a fact and it is certainly benecial for

both sides. As various examples above show, combining

“public” and “private” spheres undoubtedly contributes

to creating more attractive places. Clearly, public spaces

benet from a merger with more exible, fast and e-

cient private entrepreneurship, which can become their

driving force.

142 Dariusz Dziubiński

In this study, beach bars were considered as separate

spaces (bar + beach), while due to their location on (un-

developed) coastal areas one can or even has to perceive

these places as part of a larger whole – the bar (a private

function) on the meadow (an urban area) plays the role of

a public space. Taking into account obvious formal (own-

ership) and morphological (form) dierences, this nd-

ing certainly brings all these spaces closer together. The

fact that beach bars occupy urban areas (plots are leased

from the city), while their form and operation resemble

and make them similar to urban spaces, brings the sense

of purpose in juxtaposing both types of spaces. Notably,

beach bars meet the needs that either cannot be met in

public spaces or can be only in a limited scope. In my

opinion, the analysed beach bars do not pose a threat to

the city; instead they bring the coastal areas to life with

their attractive oer, while destroying the homogeneity

of space. They can certainly be a very inspiring model for

urban public spaces.

Translatedby

AnnaMolik

„organizowane”, nieformalne przestrzenie miejskie wska-

zują na potrzebę ludzi do samostanowienia, która w po-

zostałych miejscach jest ograniczona, a nawet zapomnia-

na. „Oddolność” oprócz zalet różnorodności i swobody

niekoniecznie uwalnia użytkowników od poczucia kon-

troli, ale wnosi za to poczucie sprawstwa, możliwości

decydowania w obrębie miejsca. Sprawstwo wydaje się

tym, czego brakuje w przestrzeniach miejskich, a w beach

barach jest dostępne i odczuwalne, lecz w zakresie ogra-

niczonym przez ich komercyjny charakter. Na najbardziej

zbliżonej do charakteru beach barów Wyspie Słodowej to

subiektywne poczucie sprawstwa „ucieka” ze względu na

iluzję wolności bez jakiejkolwiek organizacji.

Przywołane, uzupełniające analizę referencyjne przy-

kłady z Antwerpii i Kopenhagi potwierdzają zarówno

konieczność, jak i możliwość dokonania zmian. Przykład

z Montrealu otwiera i przybliża inną, alternatywną drogę

kreowania przestrzeni, która łącząc wszystkie korzyści,

wnosi nowy, społeczno-wspólnotowy wymiar miejsca.

Przeprowadzone porównanie miało na celu pokaza-

nie i przeanalizowanie przestrzeni beach barów na tle

znanych, funkcjonujących dłużej ocjalnych przestrzeni

miasta. Pozwoliło na potwierdzenie przyjętego założe-

nia o publicznym ich charakterze czy raczej o wspólnym

(wspólnotowym) wymiarze ich działania. Wspólną wła-

ściwością analizowanej grupy przykładów jest (współ)

udział prywatnych (komercyjnych) podmiotów w funk-

cjonowaniu i tworzeniu atrakcyjności tych miejsc. Współ-

zależność sfery publicznej i prywatnej we współczesnych

przestrzeniach miejskich jest faktem i jest ona z pewno-

ścią pożyteczna dla obu stron. Jak pokazują różne przyto-

czone przykłady, łączenie „publicznego” i „prywatnego”

pozwala niewątpliwie na osiągnięcie lepszej atrakcyjno-

ści miejsc. Oczywiste jest, że przestrzenie publiczne ko-

rzystają na połączeniach z bardziej elastyczną, szybciej

działającą i sprawną prywatną przedsiębiorczością, która

może stanowić ich siłę napędową.

W porównaniu beach bary rozpatrywane były jako wy-

dzielone przestrzenie (bar + plaża), natomiast ich lokali-

zacja na (niezagospodarowanych) terenach nadbrzeżnych

pozwala, a nawet zmusza, do odczytywania tych miejsc

jako części większej całości – bar (prywatna funkcja) na

łące (teren miejski) odgrywa rolę przestrzeni publicznej.

Ta konstatacja, przy uwzględnieniu ewidentnych róż-

nic formalnych (własność) i morfologicznych (forma),

z pewnością zbliża wszystkie rozpatrywane przestrzenie

do siebie. Fakt, że beach bary zajmują tereny miejskie

(działki są dzierżawione od miasta), a ich forma i działa-

nie przypominają i upodabniają je do miejskich, uzasad-

nia celowość zestawienia obu rodzajów przestrzeni. Istot-

ne jest również to, że beach bary realizują potrzeby, które

nie mogą być lub są słabo w przestrzeniach publicznych

zaspokajane. Moim zdaniem, analizowane beach bary nie

stanowią zagrożenia dla miasta, swoją atrakcyjną ofertą

ożywiają tereny nadbrzeżne, przy okazji burząc homoge-

niczność przestrzeni. Dla miejskich przestrzeni publicz-

nych na pewno może to być bardzo inspirującym wzorem

do naśladowania.

 BeachbaryweWrocławiu.Przestrzenieprywatneczypubliczne? / BeachbarsinWrocław.Privateorpublicspaces? 143

Bibliografia /References

[1] PPS, Jak przetworzyć miejsce. Podręcznik kreowania udanych

przestrzeni publicznych, Fundacja Partnerstwo dla Środowiska,

Kra ków 2009.

[2] Dziubiński D., BeachbaryweWrocławiu.Ewaluacjaprzestrzeni,

„Architectus” 2019, nr 4(60), 93–110, doi: 10.37190/arc190407.

[3] Lefebvre H., Prawodomiasta, „Praktyka Teoretyczna” 2012, nr 5,

183–197.

[4] Castells M., Kwestiamiejska, PWN, Warszawa 1982.

[5] Harvey D., Buntmiast.Prawodomiastaimiejskarewolucja, Fun-

dacja Bęc Zmiana, Warszawa 2012.

[6] Merrield A., Nowakwestiamiejska, PWN, Warszawa 2014.

[7] Raz G., Burden A., HowCanPublicSpacesChangeACity’sCha

rac-

ter?,

https://www.npr.org/transcripts/462285380?t=1580062389081

[accessed: 14.01.2020].

[8] Moore Ch.W., Keim K., You Have to Pay for the Public Space.

SelectedEssaysofCharlesW.Moore, MIT University Press, Cam-

bridge 2004.

[9] Ritzer G., Magicznyświatkonsumpcji, Muza, Warszawa 2006.

[10] Czyżewska E., Czyżewski A., Jakośćpolskiejprzestrzenipublicz-

nej. Diagnoza, [w:] E. i A. Czyżewscy (red.), Przestrzeń życia

Polaków, SARP, Warszawa 2014, 109–119, http://www.sarp.org.

pl/pliki/1908_53fdc64bb3140-pzp_spistresci_1.pdf [accessed:

16.03.2015].

[11] Miller D., ConsumptionanditsConsequences, Polity Press, Lon-

don 2012.

[12] PPS, Bryant Park, 2004, https://www.pps.org/article/greatesthits2

[accessed: 18.03.2019].

[13] PPS, BryantPark,NewYorkNYUSA, 1981, https://www.pps.org/

projects/bryantpark [accessed: 18.03.2019].

[14] Pancewicz Ł., Prywatyzacja przestrzeni publicznych, [w:] P. Lo-

rens, J. Martyniuk-Pęczek (red.), Problemy kształtowania prze-

strzenipublicznych, Urbanista, Gdańsk 2010, 80–91.

[15] Obwieszczenie MarszałkaSejmuRzeczypospolitej Polskiejzdnia

6 lutego 2020 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu usta-

wy o planowaniu i zagospodarowaniuprzestrzennym, Dz.U. RP,

poz. 293, http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU202

00000293/O/D20200293.pdf [accesed: 8.02.2020].

[16] Matejuk T., Surmiak B.,Jednawielkamasakra–takwrocławianie

oceniają strefę kibica, https://www.tuwroclaw.com/wiadomosci,-

jedna-wielka-masakra-8211-tak-wroclawianie-oceniaja-strefe-

kibica,wia5-3266-11743.html [accessed: 8.02.2019].

[17] Zukin S., LearningfromDisneyWorld, [w:] M. Carmona, S. Ties-

dell (eds.), UrbanDesignReader, Elsevier, Oxford 2007.

[18] Dziubiński D., Przestrzeńpublicznawyobrażona, [w:] D. Dziubiń-

ski, A. Rumińska (red.), PrzestrzeńpublicznaWrocławia, Ocyna

Wydawnicza PWr, Wrocław 2016, 7–27.

[19] TUP, Karta Przestrzeni Publicznej, Poznań, 4–5 IX 2009 r., http://

www.tup.org.pl/download/KartaPrzestrzeniPublicznej.pdf [acces-

sed: 16.03.2015].

[20] Knap J., Staniszewska A., Ulicehandlowe:analiza,strategia,po-

tencjał. Perspektywy rozwoju ulic handlowych w 8 największych

miastachwPolsce, Polska Rada Centrów Handlowych, PNP Pari-

bas Real Estate, Warszawa 2014.

[21] Dziubiński D., Jakość przestrzeni publicznej Wrocławia, [w:]

D. Dziubiński, A. Rumińska (red.), PrzestrzeńpublicznaWrocła-

wia, Ocyna Wydawnicza PWr, Wrocław 2016, 87–104.

[22] Milert M., Polska szkoła psucia przestrzeni publicznych, https://

klubjagiellonski.pl/prol/milert-magdalena/ [accessed: 3.01.2019].

[23] Rowerowy Wrocław, http://rowerowy.wroclaw.pl/index_aktualnosci.

php5?dzial=8&kat=14&art=1025&limit=36 [accessed: 25.03.2019].

[24] Knapik B., Wrocławscy urzędnicy jadą się uczyć do Kopenhagi,

https://www.tuwroclaw.com/wiadomosci,wroclawscy-urzednicy-

jada-

sie-

uczyc-do-kopenhagi,wia5-3266-6035.html [accessed: 25.03.2019].

[25] Hall E.T., Ukrytywymiar, Wydawnictwo Muza, Warszawa 1997.

[26]

Mayer M., MłodziwprzestrzenipublicznejWrocławia, [w:] D. Dziu-

biński, A. Rumińska (red.), PrzestrzeńpublicznaWrocławia, O-

cyna Wydawnicza PWr, Wrocław 2016, 107–123.

[27] Dziubiński D., Miasto mieszkańców. Poszukiwanie wielowymia-

rowejstruktury współczesnych miast, „Architectus” 2007, nr 1–2

(21–22), 115–120.

[28] TOP Oce, RestrictedcompetitionforthenewlayoutoftheDa-

geraadpleininAntwerp,OpenOproep007,VlaamsBouwmeester,

2004, http://www.topoffice.to/Dageraadplaats,%20Antwerpen.

html [accessed: 20.01.2020].

[29] Taylor D., CentralParkasamodelforsocialcontrol:Urbanparks,

socialclass,andleisurebehaviorinnineteenthcentury, „Journal

of Leisure Research” 1999, Vol. 31, Iss. 4, doi: 10.1080/00222216.

1999.11949875.

[30] Studio Associato Bernardo Secchi Paola Viganò, ParkSpoorNoord,

Antwerp – international competition, http://www.secchi-vigano.

eu/atS03/at%20S03_park%20spoor%20noord.html [accessed:

27.04.2019].

[31] Politechnika Wrocławska, Bulwar Politechniki Wrocławskiej już

otwarty, https://pwr.edu.pl/uczelnia/aktualnosci/lists_newsy_570

-3472.html [accessed: 14.03.2019].

[32] Arch Daily, CopenhagenHarbourBath/BIG+JDS, https://www.

archdaily.com/11216/copenhagen-harbour-bath-plot [accessed:

20.01.2020].

[33] au Pied-du-Courant, Village au Pied-du-Courant, https://www.

aupiedducourant.ca/ [accessed: 20.01.2020].

Streszczenie

W artykule przedstawiono rezultaty badań na temat przestrzeni beach barów we Wrocławiu, poddanych obserwacji w 2018 r. Ich celem była ewalu-

acja przestrzeni tych miejsc ze szczególnym nastawieniem na ich działanie (program + funkcja).

W badaniach postanowiono zestawić beach bary z ocjalnymi przestrzeniami publicznymi miasta. Celem głównym tego zestawienia było pokazanie

najistotniejszych podobieństw i różnic między tymi przestrzeniami, a tym samym zbadanie słabych i mocnych stron przestrzeni miejskich, co mogło-

by być pomocne w ich wzbogacaniu i rozwijaniu. Szczególnym zainteresowaniem objęto wszystkie te elementy programu i funkcji, które mogłyby

wzmocnić społeczną interakcję – życie w tych przestrzeniach. Celem pośrednim była odpowiedź na wywołane w tytule pytanie, jakie znaczenie dla

działania przestrzeni we współczesnym mieście (w tym beach barów) ma kwestia własności. Oba cele są powiązane, pozwalając na sprawdzeniu

początkowego założenia.

Ważnym wnioskiem z przeprowadzonych badań jest to, że w ocenie przestrzeni nastawionej na długi pobyt ludzi dużo bardziej istotna niż kwestia

własności wydaje się dzisiaj swoboda zachowania, a o nią z pewnością jest trudniej w przestrzeniach miejskich niż w nawet ogrodzonej, ale po-

mysłowo pomyślanej przestrzeni beach barów. Warta uwzględnienia jest również kwestia (braku) „swojskości”, inaczej mówiąc, relacja pomiędzy

zakresem kontroli a swobodą zachowania, a ponad wszystko swobodą decydowania – możliwością podejmowania samodzielnych, nienarzucanych

wyborów.

Słowa kluczowe: beach bar, przestrzeń publiczna, przestrzenie prywatne, swojskość

144 Dariusz Dziubiński

Abstract

The article presents a continuation of research on the space of beach bars in Wrocław, observed in 2018, which was aimed to evaluate the space of

these places with a particular focus on their operation (program + function).

The results of the evaluation were compared with the ocial public spaces of the city. The main aim of this juxtaposition was to show the most sig-

nicant similarities and dierences between the two types of spaces and thus to explore the strengths and weaknesses of urban spaces, which could

be helpful in their enrichment and development. Particular attention was paid to all those elements of the programme and functions which could

strengthen social interaction – living in these spaces. An indirect aim was to answer the question raised in the title of the importance of ownership for

the operation of spaces in a contemporary city (including beach bars). Both objectives are linked, allowing to check the initial assumption.

An important conclusion from the research carried out is that in the assessment of residency-oriented space – the long stay of people, much more

important, apart from the possibility of meeting dierent needs, seems to be the freedom of behaviour today, and this is certainly more dicult in

urban spaces than in even fenced, but ingeniously conceived beach bar spaces.

The issue of (lack of) “familiarity”, in other words the relationship of dependence between the scope of control and the freedom of behaviour and

above all the freedom to decide – the possibility of making independent, not imposed choices, is also worth considering.

Key words: beach bar, public space, private spaces, familiarity