Common Ground: architecture – nature – people

Common Ground

The 13

Venice Biennale of Architecture held in 2012

was titled “Common Ground”. The curator of the ex hi-

bition, David Chipperfield, decided that the public space

of the city should be the central theme of the event. In his

message addressed primarily to the designers he empha-

sized that architecture should be perceived as an element

of public space, a “common ground”, not as an in de pen-

dent project used only by specific individuals. The pre-

sented ideas were then supposed to show archi tecture as

an element of social life [2].

The design task brought various results, some of which

treated the elements of nature as a motif of the design

composition. When they incorporated architecture with

2014

2(38)

DOI: 10.5277/arc140203

Patrycja Haupt*

Wspólny grunt: architektura – natura – człowiek

Common Ground: architecture – nature – people

Common Ground – wspólny grunt

XIII Weneckie Biennale Architektury w roku 2012 od-

było się pod hasłem „Common Ground” tłumaczonym na

język polski jako „Wspólny grunt”. Kurator tej wystawy,

David Chipperﬁ eld, postanowił za temat przewodni wy-

darzenia uznać przestrzeń publiczną miasta. W przesłaniu

adresowanym przede wszystkim do autorów projektów

podkreślił, że architekturę należy postrzegać jako element

przestrzeni publicznej, „wspólnego gruntu”, a nie samo-

* Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej/Faculty of

Architecture, Cracow University of Technology.

Musimy uczyć się na nowo sztuki odrzucenia budynków, aby stworzyć różne rodzaje przestrzeni:

cichą, zamkniętą, izolowaną; pełną zgiełku, tętniącą życiem, witalną, inspirującą, a nawet tajem-

niczą; obszaru tranzycji, który oddziela i jednocześnie łączy sąsiadujące przestrzenie o kontrastu-

jącym charakterze.

Potrzebujemy sekwencji przestrzeni, które wzbudzają ciekawość, dają poczucie możliwości

przewidywania, tych, które kuszą i każą nam biec do przodu, aby stworzyć przestrzeń, która domi-

nuje, puentuje i przyciąga, nadając kierunek.

Paul Marvin Rudolph, The Changing Philosophy of Architecture [1, s. 120]

We need desperately to relearn the art of disposing of buildings to create different kinds of

space: the quiet, enclosed, isolated space; the hustling, bustling space, pungent with vitality; the

paved, digniﬁ ed, vast, sumptuous, even awe-inspiring space; the mysterious space; the transition

space which deﬁ nes, separates and yet joins juxtaposed spaces of contrasting character.

We need sequences of space which arouse one’s curiosity, give a sense of anticipation, which

beckon and impel us to rush forward to ﬁ nd that releasing space which dominates, which climaxes

and acts as a magnet, and gives direction.

Paul Marvin Rudolph, The Changing Philosophy of Architecture [1, p. 120]

30 Patrycja Haupt

nature the latter demonstrated the significance and the

possibilities of application of the natural elements in the

space of the city as a building material for sustainable

structures and systems. The compositions, bordering on

architecture and other visual arts, also demonstrated the

role of man as both the user and designer of public spaces

in the city. At the same time they emphasized the role of

nature as a common good that should be cherished not

only on the global scale. This way, assigning individual

users with the task of using their immediate surrounding

pro perly, the care for the natural environment in the pub-

lic space, and in particular the social space, becomes an

element unifying and organizing the local community,

which positively affects the perception and the way that

space is used (Fig. 1, 2).

The contemporary common space of the city

The 21

century is considered at present to be the

century of the cities. The process of urbanization, which

is expressed among others by the continually growing

number of residents of urban areas, in on the rise. On the

one hand, the developed areas expand in the suburbs and,

on the other hand, the areas of residential estates located

in the city centers are revitalized in order to prevent the

dispersion of the urban fabric. Furthermore, designers

pre sent concepts of the cities of the future which shall be

self-sufficient, ecological units, making use of unusual

locations and sophisticated technologies to develop

people-friendly places. What all of these trends have in

common is the care for the quality of common spaces in

developed areas. Due to the social awareness of the con-

sequences of uncontrolled growth of the cities the need

for sustainable growth, understood partly as a limi tation

of the intervention in the natural landscape or its re sto-

ration, has become necessary. Such an approach resulted

in attempts to design public spaces keeping in mind the

relation between architecture and nature.

dzielnego projektu służącego jedynie jednostkom. Pre-

zentowane pomysły miały zatem ukazywać architekturę

jako element życia społecznego [2].

Spośród różnorodnych rezultatów tak postawionego

zadania projektowego można było zaobserwować te, które

potraktowały elementy natury jako motyw kompozycyjny

założenia. Przyroda przenikająca się z architekturą uka-

zywała w nich znaczenie i możliwości zastosowania ele-

mentów naturalnych w przestrzeni miasta jako budulca dla

struktur i systemów zrównoważonych. Kompozycje z po-

granicza architektury i innych sztuk wizualnych wskazy-

wały również rolę człowieka jako użytkownika, ale tak-

że twórcy przestrzeni publicznych miasta. Równocześnie

podkreślono rolę przyrody jako dobra wspólnego, o które

powinno się troszczyć nie tylko w skali globalnej. W ten

sposób, przypisując jednostkowemu użytkowni kowi za-

danie właściwego korzystania z jego bezpośredniego oto-

czenia, troska o środowisko naturalne w skali przestrze-

ni publicznej, a przede wszystkim przestrzeni społecznej

staje się elementem jednoczącym i organizującym spo-

łeczność lokalną, przez co pozytywnie wpływającym na

wizerunek i sposób użytkowania tej przestrzeni (il. 1, 2).

Współczesne wspólne przestrzenie miasta

Wiek XXI jest już obecnie określany jako wiek miast.

Proces urbanizacji wyrażający się między innymi przy-

rastającą liczbą mieszkańców obszarów miejskich wciąż

przybiera na sile. Następuje z jednej strony ekspansja te-

renów zabudowanych na obszary podmiejskie, z drugiej

– aby przeciwdziałać zjawisku rozpraszania tkanki miej-

skiej, rehabilitowane są obszary osiedli mieszkaniowych

w centrach miast. Przedstawiane są także koncepcje miast

przyszłości – samowystarczalnych, ekologicznych jedno-

stek wykorzystujących nietypowe lokalizacje i zaawan-

sowane technologie do stworzenia miejsca przyjaznego

dla człowieka. Wszystkie te trendy łączy dbałość o ja-

kość przestrzeni wspólnych w terenach zabudowanych.

Il. 1. Pawilon włoski, XIII Biennale Architektury, Wenecja, 2012

(fot. P. Haupt, 2012)

Fig. 1. Italian pavilion, 13

Biennale of Architecture, Venice, 2012

(photo by P. Haupt, 2012)

Il. 2. Pawilon japoński, XIII Biennale Architektury, Wenecja, 2012

(fot. P. Haupt, 2012)

Fig. 2. Japanese pavilion, 13

Biennale of Architecture, Venice, 2012

(photo by P. Haupt, 2012)

Wspólny grunt: architektura – natura – człowiek /Common Ground: architecture – nature – people 31

Architecture – element of public space in the city

The perception of the role of architecture also changes.

In order to restore the connection between man and nature

and designing with the focus on the future, architecture

becomes more and more often a re-creation of respect for

the natural topography and biological character of the

local area, and less and less an artificial element placed in

the environment – at first sight a visible monument of

human activity. In effect the borders between buildings

and their surroundings, urban enclosures and their con ti-

nuation in the architectural internal space may disappear.

One of the contemporary trends in the methods of crea-

ting common spaces indicates the perception of space

from the point of view of its user – man inside architectural,

urban or landscape space. That trend is supported in our

economic zone by the pro-social policy of financing

newly developed and revitalized spaces used jointly by

the European Union, and it develops the methods of ar -

chi tectural and urban design. At the same time the pro-

ecology trends and the care for the sustainable economic

and spatial development expressed in the effort to unite

the places for people – both those developed and open –

with nature result in the disappearance of the borders

between those spaces. This is influenced by the selection

of building materials for the interiors – elements of nature

which are introduced in the composition of both urban

and architectural space. The use of such rediscovered

substances as water, green areas, flooring texture or day-

light may result in a smooth sequence of spaces between

buildings and their surroundings. Such an approach to the

role of architecture in space provides, due to the use of

known materials in new configurations, a new aesthetic as

well as social dimension to the architecture–nature

relation.

Nature – the building material

for sustainable architecture

Nature can become a desired material to be rediscovered

in architecture and public spaces – a place of residence for

people, where elements of nature, understood as a build-

ing material for the residential environment, not only

provide a landscape – an aesthetic complement of ar -

chitecture – but they are also used in practice. Due to the

constant development of technology green floors, walls,

roofs and vaults can be used more and more effectively,

improving the quality of air by reducing the amount of

carbon dioxide and by controlling humidity both globally

and also in the quality of the architectural or urban en -

closures. Greenery, as an element of passive systems of

saving energy through the technologies using its substrate

as thermal mass, helps to maintain a stable temperature in

heated and cooled rooms. Similarly, water elements of

interior com positions – through convection or spraying

initiating the thermodynamic process of heat exchange –

limit the build ing’s demand for energy necessary for

cooling or improve the comfort of open, urban spaces. In

the case of reservoirs their water surface is a composition

element and the reservoirs themselves can be used in the

Świadomość społeczna konsekwencji niekontrolowane-

go rozrostu miast sprawiła, że potrzeba zrównoważone-

go rozwoju rozumianego częściowo jako ograniczenie

ingeren cji w naturalny krajobraz lub jego przywracanie

stała się koniecznością. Wynikiem takiego sposobu my-

ślenia są próby kształtowania obrazu przestrzeni publicz-

nej ze świadomością relacji architektura–natura.

Architektura – element przestrzeni publicznej miasta

Zmienia się również postrzeganie roli architektury,

która, aby odtworzyć związek człowieka z naturą, próbu-

je – w przypadku pełniejszej świadomości projektowania

z myślą o przyszłości – stać się coraz częściej odwzoro-

waniem poszanowania dla naturalnej topograﬁ i i charak-

terystyki biologicznej terenu, a coraz mniej wstawionym

w to środowisko sztucznym elementem – na pierwszy rzut

oka widocznym pomnikiem działalności człowieka. W re-

zultacie zacierać się mogą granice pomiędzy budynkiem

a jego otoczeniem, wnętrzem urbanistycznym a jego kon-

tynuacją w przestrzeni wnętrza architektonicznego. Jedna

ze współczesnych tendencji w metodach kreowania prze-

strzeni współużytkowanych wskazuje na kierunek po-

strzegania przestrzeni z punktu widzenia jej użytkownika

– człowieka znajdującego się we wnętrzu architektonicz-

nym, urbanistycznym czy też krajobrazowym. Trend ten

wspierany jest w naszej streﬁ e gospodarczej poprzez pro-

społeczną politykę ﬁ nansowania nowo powstałych i reha-

bilitowanych przestrzeni współużytkowanych przez Unię

Europejską, przez co kształtuje on metody projektowa-

nia architektoniczno-urbanistycznego. Jednocześnie ten-

dencje proekologiczne, dbałość o zrównoważony kieru-

nek rozwoju ekonomicznego i przestrzennego wyrażane

w dążeniu do zespolenia miejsc przebywania ludzi – tych

zbudowanych i otwartych – z naturą sprawiają, że gra-

nice tych wnętrz się zacierają. Wpływa na to dobór bu-

dulców kompozycji wnętrz – elementów natury, które

wprowadzane są w kompozycji przestrzennej zarówno

urba nistycznej, jak i architektonicznej. Efektem użycia

na nowo odkrywanych substancji takich jak woda, zie-

leń, rzeźba posadzki, światło dzienne może stać się płyn-

na sek wencja przestrzeni pomiędzy budynkiem a jego

otoczeniem. Takie spojrzenie na rolę architektury w prze-

strzeni wprowadza, dzięki użyciu znanych wcześniej two-

rzyw w nowych konﬁ guracjach, nowy wymiar estetyczny,

a tak że społeczny w relacji architektura–natura.

Natura – budulec dla architektury zrównoważonej

Natura może stać się na nowo odkrywanym, pożąda-

nym tworzywem dla architektury i przestrzeni publicz-

nych – miejsca zamieszkania człowieka, gdzie elementy

przyrody rozumiane jako budulec dla środowiska miesz-

kaniowego będą już nie tylko krajobrazem – estetycz-

nym uzupełnieniem architektury, ale znajdą zastosowa-

nie praktyczne. Dzięki wciąż rozwijającej się technolo gii

można coraz efektywniej wykorzystywać zielone posadz-

ki, ściany oraz dachy i sklepienia, dzięki którym możli-

we jest podniesienie jakości powietrza pod względem

obniżania zawartości dwutlenku węgla, a także regula-

32 Patrycja Haupt

system of collection and recycling rainwater as well as

domestic hot water management as biological, reed bed

treatment sys tems. The effects of light reflections against

the sur face of water reservoirs can reduce the building’s

demand for energy necessary for artificial lighting. The

use of natural elements usually results from their technical

and functional qualities – accumulation of energy, support

of the reservation of indigenous ecosystems, water treat-

ment systems, the development of internal micro climate,

pro cessing carbon dioxide, etc. It is not only the protection

of certain resources but also their production that soon

shall become standard as a result of stricter regulations.

This fuels the emergence of a trend where natural ele-

ments are used as a building material not only for urban

enclosures but also for buildings.

Composition – space of the contemporary city

The form of layouts incorporating the elements of

landscape, greenery, and water as the component elements

balanced in the urban and architectural space is unlimited

– from vast surfaces and planes through lines to individual

points. They influence the perception of the landscape of

a city. According to Kevin Lynch’s theory, they can make

important landmarks on the mental street map owing to

their distinguishing features. They may form junctions,

contact spots, crossroads or distinctive places with unique

identity [3]. In his theory of perception of urban areas Jan

Gehl introduced the notion of perceiving space as a se -

quence of enclosures watched by an observer, moving at

a certain speed [4]. The observer perceives the elements

of urban development as well as of nature, smoothly

crossing the borders between individual enclosures.

When the observer stops at a certain spot within this se -

quence, he/she perceives the surrounding space as an ur -

ban enclosure (if it is outside) or as an architectural one

(if it is inside a building). Each enclosure consists of basic

elements – large ones such as floors, walls, and ceilings/

vaults, and small ones such as formal accents or space

landmarks [5].

The forms of natural elements such as green areas,

wa ter or landscape can be the substance for the de ve-

lopment of each element of the composition of the urban

fabric – “built landscape”, urban enclosure (space between

build ings, the area in front of the structure), the place

where buildings merge into landscape (entrance area,

inner court yard), as well as architectural enclosure (pub-

licly accessible).

Architecture – built landscape

Mountain Dwellings, a residential building in Ko pen-

hagen built in 2008, is an architectural attempt to contrast

the natural landscape of Denmark (Fig. 3, 4). Such a form

of structure, designed by BIG Bjarke Ingels Group, is

a re sult of the execution of the sustainable design assum-

ptions. The concentration of the residential quarters on

top of an artificial, concrete mountainside, with a parking

lot on a few levels, allowed for sparing use of the area and

limited intervention into its natural structure and in par -

cji wilgotności, zarówno w skali globu ziemskiego, jak

i samego wnęt rza architektonicznego czy urbanistyczne-

go. Zieleń, jako element pasywnych systemów oszczędza-

nia energii poprzez technologie wykorzystania jej podło -

ża jako masy ter micznej wspomaga utrzymanie stabilnej

temperatury w pomiesz czeniach zarówno ogrze wanych,

jak i chłodzonych. Podobnie wodne elementy kompo -

zycji wnętrz – wykorzystując zjawisko konwekcji czy

roz pylanie inicjujące proces termodynamiczny wymia-

ny cieplnej, pomagają ograniczyć zapotrzebowanie bu-

dynku na energię konieczną do chłodzenia lub poprawiać

komfort wnęt rza urbanistycznego otwartego. W przypad-

ku zbior ników wod nych lustro stanowi element kompo-

zycyjny, lecz sam rezer wuar może być wykorzystywa-

ny w systemie po zyskiwa nia i ponownego użytkowania

wody opadowej, a także gospodarki wodą użytkową jako

biologiczna, trzcinowa oczyszczalnia. Efekty reﬂ eksów

świetlnych na powierzchni zbiorników wodnych mogą

prowadzić do redukcji zapotrzebowania budynku na ener-

gię konieczną do sztucznego oświetlenia. Użycie elemen-

tów naturalnych wynika zwykle z ich walorów technicz-

nych i funkcjonalnych – zdolności do akumulacji energii,

wspierania zachowania rodzimych ekosystemów, oczysz-

czania wody, tworzenia mikroklimatu wnętrza, przetwa-

rzania dwutlenku węgla etc. Nie tylko ochrona niektó-

rych zasobów, ale także ich produkcja stanie się niedługo,

dzięki zaostrzeniu przepisów, normą. Powoduje to rozwi-

janie się trendu, w którym elementy naturalne pojawiają

się w roli budulca nie tylko dla składowych wnętrz urba-

nistycznych, ale również dla budynków.

Kompozycja – przestrzeń współczesnego miasta

Forma założeń wykorzystujących elementy ukształto-

wania terenu, zieleni i wody jako składowych elementów

zrównoważonych w przestrzeni urbanistycznej i architek-

tonicznej jest nieograniczona – od rozległych powierzch-

ni, płaszczyzn, poprzez linie do pojedynczych punktów.

Wpływają one na postrzeganie krajobrazu miasta. Zgod-

nie z teorią Kevina Lyncha dzięki swoim cechom charak-

terystycznym mogą być ważnymi punktami orientacyj ny-

mi na mentalnej mapie miasta. Mogą one stanowić węz ły,

punkty kontaktowe, skrzyżowania lub miejsca wy raźnie

różniące się, mające swoją niepowtarzalną tożsamość

[3]. Z kolei Jan Gehl w swojej teorii pos trzegania obsza-

rów miejskich wprowadził pojęcie odbierania przestrze-

ni jako sekwencji wnętrz, po których obserwator porusza

się z określoną prędkością [4]. Postrzega on ele menty za-

budowy miejskiej, również naturalne, zgodnie z tempem,

w jakim się przemieszcza, płynnie przechodząc granice

pomiędzy poszczególnymi wnętrzami. Kiedy obserwator

zatrzyma się w danym punkcie tej sekwencji, postrzega

on otaczającą go przestrzeń jako wnętrze urbanistyczne,

gdy znajduje się na zewnątrz, lub też architektoniczne –

gdy zajmie pozycje we wnętrzu budynku. Każde z tych

wnętrz składa się z podstawowych elementów – dużych:

posadzki, ściany i stropu/sklepienia, oraz małych: akcen-

tów formalnych lub dominant przestrzennych [5].

Formy elementów naturalnych, takich jak zieleń, woda,

ukształtowanie terenu mogą stanowić substancję do two-

Wspólny grunt: architektura – natura – człowiek /Common Ground: architecture – nature – people 33

ticular for the location of two-level apartments with their

structure typical of single family suburban houses, each

of them with a glazed south façade. This maximized solar,

thermal returns and longer natural lighting. The apartments

were designed on top of one another, which prevented

their shading. The roof of one apartment is also a garden

for the apartment located directly above it, which resulted

in high effectiveness of the rainwater recovery system.

To gether they create a mountain slope with a gigantic,

colorful hall with parking space for 650 cars underneath,

covered with green roof gardens exposed to the sun.

Hiding parking lots inside the structure allowed for in -

corpo rating the development into the system of footpaths

connected with recreation areas located by a nearby canal

[6], [7].

Recreation interior – space for the community

Hammarby Sjöstad is one of the new residential di -

stricts of Stockholm which is currently being developed

in its degraded post-industrial areas (Fig. 5, 6). This is

a Swedish pilot project whose idea for the provision of

optimal living conditions was the development of a social

space. On the one hand, it was already developed by

adjusting the existing urban enclosures to the needs of the

residents, and on the other hand, it develops their habits,

allowing for the influence of their social behavior in

respect of transit, consumption of utilities, waste sorting.

Grading the privacy of space provided places for direct

contacts of the residents, which affected a sense of be -

longing to their own place of residence, which in turn

results in care for aesthetics. Furthermore, the development

of a network of social spaces contributed to the economic

use of the area, which helps to maintain the sustainable

character of the district and in a broader context – protects

the environment.

The spaces inside the developments offer different

possibilities for active and passive recreation, leisure

areas, playgrounds, footpaths, bicycle paths, sports faci-

lities. The district also has its own marina and a ski slope

for water and winter sports lovers. The green areas are

mainly ecological corridors with natural green elements

rzenia każdego z elementów kompozycji wizerunku tkan-

ki miasta – „zbudowanego krajobrazu”, wnętrza urbanis-

tycznego (przestrzeni pomiędzy budynkami, przedpola

budowli), styku budynku z krajobrazem (strefy wejścio-

wej, wewnętrznego dziedzińca), a także wnętrza architek-

tonicznego (ogólnodostępnego).

Architektura – krajobraz zbudowany

Budynek mieszkaniowy The Mountain Dwellings wy-

budowany w Kopenhadze w 2008 r. stanowi architekto-

niczną próbę przeciwstawienia się naturalnemu krajo-

brazowi Danii (il. 3, 4). Taka forma budowli stworzona

przez pracownię BIG Bjarke Ingels Group jest rezultatem

reali zacji założeń projektowania zrównoważonego. Spię-

trzenie struktury mieszkalnej na szczycie sztucznej, beto-

nowej góry, którą stanowi kilkupiętrowy parking samo-

chodowy, pozwoliło nie tylko na oszczędne użycie terenu

z ograniczeniem ingerencji w jego naturalną strukturę.

Umożliwiło przede wszystkim lokalizację dwupoziomo-

wych mieszkań o strukturze charakterystycznej dla do-

mów jednorodzinnych strefy podmiejskiej, aby zapewnić

każdej z jednostek przeszkloną fasadę południową. Dzięki

takiemu rozwiązaniu zmaksymalizowano termiczne zyski

solarne oraz czas oświetlenia naturalnego. Apartamenty

ułożono jeden na drugim, co zapobiega zacienianiu. Dach

jednego z mieszkań jest zarazem ogrodem apartamentu le-

żącego bezpośrednio nad nim, co zapewniło wysoką efek-

tywność zastosowanego systemu odzysku wody desz-

czowej. Razem stworzyły one formę wzgórza kryjącego

gigantyczną, kolorową halę mieszczącą miejsca postojo we

dla 650 samochodów, okrytą zwróconymi w stronę słoń-

ca zielonymi ogrodami na dachu. Ukrycie parkingów we-

wnątrz struktury pozwoliło na wkomponowanie obiektu

w system pieszych ścieżek związanych z terenami rekrea-

cyjnymi zlokalizowanymi przy pobliskim kanale [6], [7].

Wnętrze rekreacyjne – przestrzeń dla społeczności

Hammarby Sjöstad to jedna z nowych dzielnic miesz-

kaniowych Sztokholmu powstająca obecnie na zdegrado-

wanych terenach poprzemysłowych (il. 5, 6). To szwedzki

Il. 3. Mountain Dwellings, BIG, Kopenhaga, 2008 (fot. P. Haupt, 2011)

Fig. 3. Mountain Dwellings, BIG, Copenhagen, 2008

(photo by P. Haupt, 2011)

Il. 4. Mountain Dwellings, BIG, Kopenhaga, 2008 (fot. P. Haupt, 2011)

Fig. 4. Mountain Dwellings, BIG, Copenhagen, 2008

(photo by P. Haupt, 2011)

34 Patrycja Haupt

and water projects as habitats of local species. They ex -

tend into parks and canals for recreation of the residents

with various hobbies and of different age.

The original project of Hammarby Sjöstad assumed

that most residents of the district would be elderly people,

however, in fact it turned out that at present most of them

are young families. This affected, in line with the assumed

flexibility of the space, the adaptation of the structure of

the services offered by this part of Stockholm and con-

sequently schools and kindergartens were built. However,

the fundamental assumption of the plan was not given up

– so far no shopping center has been designed in the

district. Commercial services are offered on the ground

floors of the buildings by the main streets of the de ve-

lopment. This changed the functioning of the residents

who do their daily errands walking in the direct neighbor-

hood of their places of residence. The streets were de -

signed in such a way as to offer comfort for the pedestrian

and bicycle traffic isolated from public transportation and

the leisure squares and places where the passers-by meet

are wider. This way other spaces in the district gained

their social character. It should be noted that because of

the varied age structure of the residents these places are

used virtually all day long.

projekt pilotażowy, w którym pomysłem na zapewnienie

optymalnych warunków do zamieszkania było stworze-

nie przestrzeni społecznej. Z jednej strony została ona już

ukształtowana przez dostosowanie wnętrz urbanistycz-

nych do potrzeb mieszkańców, z drugiej kształtuje przy-

zwyczajenia tych ostatnich, pozwalając wpływać na ich

zachowania społeczne w zakresie transportu, zużycia me-

diów, sortowania odpadów. Poprzez gradację prywatności

przestrzeni uzyskano miejsca bezpośrednich kontaktów

mieszkańców, które wpłynęły na poczucie przynależności

do własnego miejsca zamieszkania, co skutkuje dbałością

o estetykę. Stworzenie sieci przestrzeni społecznych spo-

wodowało również ekonomiczne użytkowanie terenu, co

przynosi efekty w utrzymaniu zrównoważonego charak-

teru dzielnicy, a w szerszym kontekście – pozwala chro-

nić środowisko.

Przestrzenie wewnątrz zespołów oferują różne mo

żli-

wości czynnej i biernej rekreacji, place wypoczynkowe,

place zabaw, ścieżki spacerowe, rowerowe, urządzenia

sportowe. Dzielnica ma także swoją przystań i stok nar-

ciarski dla miłośników sportów wodnych i zimowych. Te-

reny zielone to głównie korytarze ekologiczne wprowa-

dzające elementy naturalnej zieleni i założeń wodnych

jako siedliska dla zamieszkujących ten obszar gatunków.

Na ich przedłużeniu znajdują się parki i kanały przezna-

czone do rekreacji mieszkańców o różnych zainteresowa-

niach i w różnym wieku.

Pierwotny projekt Hammarby Sjöstad przewidywał,

że większość mieszkańców dzielnicy stanowić będą oso-

by starsze, jednakże w rzeczywistości okazało się, że

obec nie przeważają młode rodziny. Wpłynęło to, zgodnie

z za łoż

eniem elastyczności przestrzeni, na dostosowanie

struktury oferowanych przez tę część Sztokholmu usług.

Wybu dowano szkoły i przedszkola. Nie zrezygnowano

jednak z podstawowego założenia planu – na terenie

dzielnicy nie powstało dotąd żadne centrum hand lowe.

Usługi komercyjne zlokalizowano w parterach budyn-

ków przy głównych ulicach założenia. Spowodo wało to

zmianę w funkcjonowaniu mieszkańców, którzy realizują

swoje codzienne potrzeby, spacerując w najbliższym są-

siedztwie swojego miejsca zamieszkania. Ulice za projek -

towano tak, aby były wygodne dla ruchu pieszego i rowe-

rowego odizolowanego od transportu publicz nego, oraz

zapewniono poszerzenia i skwery do odpoczynku i kon-

taktu przechodniów. W ten sposób kolejne przestrzenie

dzielnicy uzyskały swój społeczny charakter. Warto pod-

kreślić, że zróżnicowana struktura wiekowa mieszkańców

sprawia, iż miejsca te są użytkowane właściwie o każdej

porze dnia.

Projekt sieci komunikacyjnej połączono na etapie pla-

nu ze sposobem gospodarki ściekami i odpadami. We

wnętrzach rekreacyjnych, pośrodku kwartałów zabudo-

wy wkomponowano naziemne części systemu segregacji

oraz odbioru śmieci. ENVAC rozdziela odpady na te na-

dające się do recyklingu oraz kompostowe, które po prze -

tworzeniu używane są do nawożenia terenów zielonych.

Ścieki z mieszkań również transportowane są do punktów

centralnych, gdzie w części zostają oczyszczone, w częś c i

służą do produkcji energii cieplnej wspomagającej system

centralnego ogrzewania, a w części przet warza ne są na

Il. 5. Hammarby Sjöstad, Sztokholm, 2004– (fot. P. Haupt, 2012)

Fig. 5. Hammarby Sjöstad, Stockholm, 2004– (photo by P. Haupt, 2012)

Il. 6. Hammarby Sjöstad, Sztokholm, 2004– (fot. P. Haupt, 2012)

Fig. 6. Hammarby Sjöstad, Stockholm, 2004– (photo by P. Haupt, 2012)

Wspólny grunt: architektura – natura – człowiek /Common Ground: architecture – nature – people 35

biogaz, który służy za paliwo napędzające dwie linie auto-

bu sowe obsługujące teren Hammarby Sjöstad. Umiejs co-

wie nie punktów odbioru odpadów w miejscach wi docz-

nych, w pob liżu urządzeń rekreacyj nych było pla no wanym

czyn nikiem wspierającym zacho wania pro eko logicz ne

miesz kańców, stworzeniem kolejnego punktu inter ak cji

mieszkańców działających na rzecz całej wspólnoty.

Podczas badań nad sposobem za cho wania mieszkań-

ców dzielnicy stwierdzono, że 75% za chowań służących

dbałości o środowisko naturalne w za kresie mieszkania,

rekreacji i transportu wynika z za sto sowanych rozwią-

zań projektowych. Walory este tyczne zało żenia, wyso -

ka jakość i standard zabudowy sprawia ją, że miejsce to,

po mimo swojej odmienności, jest oce nia ne jako jedno

z najbardziej atrakcyjnych rejonów mieszkaniowych Sztok

holmu [8].

Strefa przejściowa – dziedziniec

Bryłę siedmiokondygnacyjnego akademika The Tiet-

genkollegiet w kopenhaskiej dzielnicy Ørestad, dyspo-

nującego miejscem dla 400 studentów, oparto na rzucie

koła (il. 7, 8). Malownicze położenie budynek zawdzięcza

zbiornikowi na wodę deszczową, który zapewnia atrak-

cyjny widok z okien i podkreśla odbiór bryły poprzez jego

odbicie w taﬂ i wody. Obiekt został zaprojektowany przez

pracownię Lundgaard & Tranberg, a jego budowa za-

kończyła się w 2006 r. Inspiracją dla projektu były trady-

cyjne chińskie budynki tulou, w których funkcje publicz-

ne i prywatne zamykane są wewnątrz struktury na rzucie

okręgu. Założeniem tej budowli stało się stworzenie prze-

strzeni o charakterze za równo społecznym, jak i prywat -

nym, z zapewnieniem koniecznej intymności. Położono

taki sam nacisk na jakość pomieszczeń współużytkowa -

nych, jak i prywatnych mieszkań.

Hallowi nadano formę rotundy usytuowanej w cen-

trum siedmiokondygnacyjnego walca, stanowiącego for-

mę budowli. Jej przyziemie mieści przestrzeń recepcyjną

lobby, gastronomię, pralnię, parking na rowery, pomiesz-

The public transport system was designed along with

the sewage and waste management. The above the ground

parts of the waste sorting and collection system are in -

corporated into the leisure areas, in the middle of the

build ing blocks. ENVAC sorts the waste for recycling and

compost, which after processing is used to fertilize green

areas. The wastewater from the apartments is also trans-

ported to the central points where it is partly treated,

partly used for the production of thermal energy supporting

the central heating system, and partly processed into

biogas which is used as fuel for two bus lines servicing

the area of Hammarby Sjöstad. The location of the points

of waste collection in visible places near leisure faci-

lities was planned to support the pro-ecology behavior

of the re sidents and offer another point of interaction

for the residents acting for the benefit of the whole

community.

During the research of the behavior of the residents in

the district it was found that 75% of the behavior for the

benefit of the natural environment in the scope of living,

recreation, and transportation results from the application

of design solutions. Due to the aesthetic value of the

development, its high quality, and standard it is appre-

ciated, in spite of its specific distinctiveness, as one of the

most attractive residential areas of Stockholm [8].

The transition zone – courtyard

The layout of Tietgenkollegiet, a seven-storied dor mi-

to ry in Copenhagen in Ørestad district, designed for 400

students, is circular (Fig. 7, 8). The marvelous location of

the building by a rainwater reservoir provides an attractive

view from the windows and emphasizes the shape of the

structure by its reflection in the water. It was designed by

Lundgaard & Tranberg and its construction was completed

in 2006. It was inspired by the traditional Chinese tulou

houses where public and private functions are inside their

circular plan. The objective of that structure was to de -

velop both social and private space with necessary pri-

Il. 7. The Tietgenkollegiet, Lundgaard & Tranberg, Kopenhaga, 2006

(fot. P. Haupt, 2012)

Fig. 7. The Tietgenkollegiet, Lundgaard & Tranberg, Copenhagen, 2006

(photo by P. Haupt, 2012)

Il. 8. The Tietgenkollegiet, Lundgaard & Tranberg, Kopenhaga, 2006

(fot. P. Haupt, 2012)

Fig. 8. The Tietgenkollegiet, Lundgaard & Tranberg, Copenhagen, 2006

(photo by P. Haupt, 2012)

36 Patrycja Haupt

czenia do nauki, sale komputerowe, muzyczne oraz kon-

ferencyjne otwierające się do wspólnego wnętrza. Budy-

nek przecięto pięcioma wertykalnymi pęknięciami, które

dzielą jego bryłę na odrębne funkcjonalnie sekcje oraz za-

pewniają dostęp z zewnątrz do wewnętrznego dziedziń-

ca. Mieszkania studenckie zlokalizowano na wyższych

pięt rach. Wszystkie pokoje, a jest ich w sumie 360 o po-

wierzchni od 26 do 33 m², zapewniają widok na zewnętrz-

ne otoczenie budynku. Od strony wnętrza usytuowano

wspólne kuchnie, sale rekreacyjne, tarasy i pomieszcze-

nia gospodarcze.

Szczególny nacisk położono tutaj na rozwiązania mate-

riałowe. Każdy z użytych produktów fasadowych i zasto-

sowanych do wykończenia wnętrz ma certyﬁ kację Danish

Environmental Protection Agency. Elewacja wykona na

jest ze stopu miedzi i unikatowych przesuwnych elemen-

tów drewnianych, wykonanych z dębu kanadyjs kiego,

inspirowanych tradycyjną południową architekturą chiń-

skiego domu hakka. Użyty stop miedzi zapewnia utrzy-

manie powierzchni fasady w czystości i zabezpiecza

przed czynnikami zewnętrznymi. Przegrody przesuwne

gwa rantują przewietrzanie i dostęp światła słonecz nego.

W budynku zadbano także o wysoką jakość wykończe-

nia. Betonowa posadzka zapewnia trwałość i ciągłość

przestrzeni wnętrza z otwartym dziedzińcem. Wykonane

z brzozowej sklejki ścianki wewnętrzne wyciszają nato-

miast pokoje i poz walają na wytworzenie w nich domo-

wej atmosfery [9].

Wnętrze – zamknięty ogród

BKCity jest wpisaną w rejestr zabytków budowlą

o powierzchni ponad 30 000 m

. Służy obecnie za sie-

dzibę Wydziału Architektury Uniwersytetu Techniczne-

go w Delft. Ten historyczny budynek, wzniesiony z ce-

gły w latach dwu dziestych zeszłego stulecia, ma być

pod dany renowacji. Założeniem tej inwestycji ma stać

się wkomponowanie w strukturę istniejącej budowli

współ czes nego wnęt rza o innowacyjnym charakterze pod

wzglę dem zastosowania zaawansowanych technologii

zrów no ważonych. W dalszej kolejności planowane jest

przekształcenie całe go budynku w obiekt niskoemisyjny

i energooszczędny.

Projekt grupy EXCEPT zakłada stworzenie wewnętrz-

nego dziedzińca – ogrodu, który będzie elementem sys-

temu utrzymywania jakości powietrza, a także wymiany

energii cieplnej. Poprzez kolejne dziesięciolecia ma słu-

żyć nie tylko jako naturalna przestrzeń rekreacyjna, ale

także jako narzędzie dydaktyczne do badań efektywno-

ści zastosowanych systemów zrównoważonych (z możli-

wością adaptacji do bieżących warunków ekonomicznych

i klimatycznych). Działania te mają na celu zwiększe-

nie efektywności energetycznej całego budynku, obniże-

nie kosztów utrzymania historycznej konstrukcji, ale też

stworzenie przyjaznej przestrzeni dla wypoczywających

w niej studentów. W pierwszym etapie, na przestrzeni

wewnętrznego ogrodu postanowiono odnieść się do nastę-

pujących zagadnień: energia i materiały, ekosystem i ga-

tunki, kultura i ekonomia, zdrowie i szczęście. W drugim

etapie zamierza się rozszerzyć badania na stworzenie eko-

vacy. The emphasis placed on the quality of common

rooms was the same as private ones.

The hall has the form of a rotunda located in the center

of the seven-storied cylinder, providing the form of the

structure. Its ground level houses the reception lobby,

eating places, laundry room, parking for bicycles, rooms

for learning, computer, music and conference rooms open

to a common interior. The building was cut by five

vertical cracks which divide it into functionally separate

sections and provide access from outside to the inner

courtyard. The students apartments are located on top

floors. All 360 rooms, each with the area of 26 to 33 m²,

have the view on the external surrounding of the building.

Common kitchens, leisure rooms, terraces and utility

rooms are located on the internal side.

Special emphasis was placed on the building mate rials.

Each of the materials applied on the façade and to finish

the interiors is certified by the Danish Environ -

mental Protection Agency. The façade is made of copper

alloy panels and unique sliding wood screens made

of Canadian oak, inspired by the traditional south ar -

chitecture of Chinese hakka houses. The copper alloy

guarantees the maintenance of the façade surface clean

and protects it against the elements. The moving screens

guarantee airing and access of sunlight. The building

has also high quality finishes. The concrete flooring pro-

vides durability and continuity of the interior space with

an open courtyard. The internal walls made of birch

plywood insulate the rooms and they provide their home

atmosphere [9].

Interior – enclosed garden

BKCity is a structure with the area of more than

30,000 m

listed in the monument register. At present, it

serves as the seat of the Faculty of Architecture at the

Technical University in Delft. This historical brick buil-

ding, raised in the 1920

, is being renovated. The objec-

tive of this investment is to incorporate advanced susta-

inable technologies into the design of a contemporary

enclosure of innovative character. The architects’ assign-

ments include the creation of an enclosure which shall

make it possible to transform the entire building into

a low-emission and energy-efficient one.

The design by EXCEPT assumes the creation of an

internal courtyard – a garden which will make an element

of the system of maintaining the air quality as well as

exchanging thermal energy. In the decades to come, it

should serve as a natural recreational space but also an

edu cational tool for examining the effectiveness of the

applied sustainable systems (with the possibility of adap-

ting them to current economic and climatic conditions).

These actions aim at increasing the energy efficiency of

the entire building, decreasing the costs of maintaining

the historical construction as well as creating a friendly

space for the students. At the first stage, in the space of

the internal garden, the designers decided to refer to the

following issues: energy and materials, the ecosystem and

species, culture and economy, health and happiness. At

the second stage, they are going to extend the research

Wspólny grunt: architektura – natura – człowiek /Common Ground: architecture – nature – people 37

Bibliografia /References

[1] Rudolph P.M., The Changing Philosophy of Architecture, „Archi-

tectural Forum/AIA Journal” 1954, Vol. 22, 65–70.

[2] Rivetti E., COMMONGROUND, Interview with David Chipper-

ﬁ eld, „Il Giornale dell’ Architettura” 2012, 22.07.2012, on-line:

http://www.ilgiornaledellarchitettura.com/articoli/2012/7/

113970.html [accessed: 3.02.2014].

[3] Lynch K., The Image of the City, MIT Press, Cambridge 1960.

[4] Gehl J., Life between Buildings. Using Public Space, Island Press,

London 2011.

[5] Wejchert K., Elementy kompozycji urbanistycznej, Wydawnictwo

Arkady, Warszawa 1984.

[6] Mountain, http://www.dac.dk/en/dac-life/copenhagen-x-gallery/

cases/mountain/ [accessed: 2.12.2013].

[7] Levitt J., Urban Green: The Mountain Dwellings by Bjarke In-

gels Group, http://www.worldchanging.com/archives/011183.html

[accessed: 2.12.2013].

[8] Haupt P., Hammarby Sjöstad – przestrzeń odzyskana, zrównowa-

żona, społeczna, „Środowisko Mieszkaniowe – Housing Environ-

ment” 2012, nr 11, 54–59.

[9] Tietgenkollegiet, http://www.dac.dk/en/dac-life/copenhagen-x-

gallery/cases/tietgenkollegiet/ [accessed: 2.12.2013].

[10] The Making of BK City, http://www.bk.tudelft.nl/en/current/press-

information/the-making-of-bk-city/ [accessed: 2.12.2013].

Streszczenie

XIII Weneckie Biennale w 2012 r. pokazało nowy sposób postrzegania architektury jako elementu przestrzeni publicznej – „wspólnego gruntu”. Taki

sposób myślenia o architekturze zapisać można we wzajemnej relacji współtworzenia zbudowanej z trzech elementów, jakimi są architektura, natu-

ra i człowiek. Projektowanie zrównoważone zapewnia harmonijne współkreowanie i użytkowanie przestrzeni. Konsekwencje rozwijania tej idei wi-

doczne są już dziś w kompozycji architektonicznej i urbanistycznej przestrzeni publicznej miast. Elementy natury stanowią coraz częściej nie tylko

budulec, ale także pretekst do tworzenia społeczności lokalnej, której celem staje się troska o przyrodę.

Słowa kluczowe: przestrzeń społeczna, architektura zrównoważona, relacja architektura–natura

systemu roślin dostosowanych do warunków wewnętrz-

nych oraz kontrolowanie systemu zaopatrzenia w wodę

i odprowadzenia ścieków [10].

Podsumowanie i wnioski

Dzięki współczesnemu sposobowi interakcji z naturą

architektura odzyskuje swój zagubiony wymiar estetycz-

ny. Ta wzajemna relacja przebiega już nie tylko na styku

budynku z otoczeniem. Budowle tworzą krajobraz, z po -

szanowaniem topograﬁ i i charakterystyki biologicznej te-

renu, a elementy naturalne wnikają do wnętrza, stano-

wiąc rodzaj rozbudowanej strefy wejściowej, zacie rając

tym samym granice pomiędzy budowlą a jej sąsiedz-

twem. Tym samym architektura stara się odtworzyć zwią-

zek człowieka z naturą, stanowiąc korzystne środowisko

zamieszkania, pracy, rekreacji, zapewniając w ten sposób

nowy wymiar estetyczny, a także społeczny w relacji ar-

chitektura–natura. Wprowadzenie rozwiązań zrównowa-

żonych w kompozycji budowli i wnętrz urbanistycznych

nie tylko nie ogranicza projektantów, ale wzbogaca ich re-

alizacje. Można również stwierdzić, że współcześnie ﬁ -

lozoﬁ a zrównoważonego rozwoju obecna jest w każdej

fazie inwestycji – projektowaniu, budowaniu i użytkowa-

niu. Dzięki wprowadzanym do kompozycji przestrzen-

nej elementom natury nowy wyraz zyskać może równie

przestrzeń publiczna, która traktowana jest przez użyt-

kowników jako miejsce współtworzone, przyjazne, odpo-

wiednie do bezpośrednich kontaktów społecznych. Wy-

brane przykłady współczesnych realizacji potwierdzają

również, że w podążaniu za nowym charakterem archi-

tektury możliwe jest uzyskanie atrakcyjnej, współczesnej

formy przestrzennej i kształtowanie zarówno obrazu za-

budowy miasta, jak i jego terenów zielonych.

towards the creation of an ecosystem of plants adjusted to

the internal conditions and to control the system of water

supply and sewage discharge [10].

Summary and conclusions

As a result of its interaction with nature contemporary

architecture regains its lost aesthetic dimension. That

mutual relation exists not only at the border between

buildings and their surroundings. Buildings create a land-

scape, respecting topography and biological features

typical of the area, with the natural elements passing

in side, providing a kind of extended entrance and elimi-

nating the borders between the structure and its surroun d-

ing. This way architecture is trying to restore the bond

between man and nature, providing a conducive environ-

ment to reside, work, and relax, offering a new aesthetic

and social dimension in the architecture–nature relation.

The introduction of sustainable solutions into the com-

position of the building and urban enclosures no lon ger

limits the designers – in fact it complements their work. It

can be also claimed that at present the philoso phy of sus-

tainable growth is present at every stage of the investment

– design, construction, and use. The introduction of the

elements of nature to the composition of space can provide

a new value to the space which is treated by the users as

a co-created and friendly place proper for direct social

contacts. The selected examples of contemporary designs

also confirm that it is possible to pursue a new character of

architecture and attractive design of contem po rary space

form in both urban developments and green areas.

Translated by

Tadeusz Szałamacha

38 Patrycja Haupt

Abstract

The 13

Venice Architecture Biennale (2012) showed a new way of perceiving architecture as a component of public space – common ground. This

kind of approach may be revealed in the mutual relation between three elements: architecture, nature and people. Sustainable design nowadays

provides harmonious co-creation and use of space. The consequences of developing this idea are noticeable even today in architectural and urban

composition in the cities’ public space. Elements of nature create not only the substance of shaping spaces, but they also present an opportunity to

build a local community that aims at taking care of the environment.

Key words: public space, sustainable architecture, relation of architecture vs. nature

Common Ground: architecture – nature – people

Patrycja Haupt

doi:10.5277/arc140203

Abstract