Venice – cultural heritage. The issue of saving the city and monuments

Introduction

The condition of Venetian monuments, which are more

and more often flooded by high tides, has been a matter

of serious concern for many years. This is due to climatic

conditions as well as the city location itself – we know

that Venice is an island city. This causes the entire city to

be perceived as a remarkable architectural masterpiece

that is visited by millions of tourists every year. There-

fore, the preservation of Venice’s cultural heritage for

future generations constitutes an important issue.

This article is an attempt at presenting the specifics of

Venice, in particular the issues of saving monuments by

protecting the city against the effects of high tides. Pro-

jects of saving Venice result from carrying out a great

number of research studies and forecasts prepared by

scientists.

The origins of the city and its structure

Venice was founded in the fifth century as a union of

several independent municipalities existing on the islands

of the lagoon off the coast of the Adriatic Sea. During the

reign of the Romans this lagoon was already called Vene-

tia [1, p. 8]. At that time these territories were inhabited

by a small number of poor people dealing with fishing

and salt exploitation. The quiet life of the lagoon inhabi-

tants began to change since the times of barbarian inva-

sions which accompanied the fall of the Western Roman

Empire. They were a direct cause of the city foundation.

2015

1(41)

DOI: 10.5277/arc150103

Krystyna Strumiłło*

Wenecja – dziedzictwo kulturowe.

Problematyka ratowania miasta i zabytków

Venice – cultural heritage.

The issue of saving the city and monuments

Wprowadzenie

Od wielu lat stan zabytków weneckich, coraz częściej

zalewanych przez wysokie przypływy morza, budzi

poważne zaniepokojenie. Przyczyną są zarówno warunki

klimatyczne, jak i samo położenie miasta – Wenecja jest

bowiem miastem wyspą. To sprawia, że całe miasto po -

strzegane jest jak niezwykłe dzieło sztuki architektonicz-

nej i corocznie odwiedza je kilka milionów turystów.

Istotnym zagadnieniem staje się zatem zachowanie dzie-

dzictwa kulturowego Wenecji dla przyszłych pokoleń.

Artykuł jest próbą przedstawienia specyfiki Wenecji,

a w szczególności problematyki ratowania zabytków przez

ochronę miasta przed skutkami wysokich przypływów. Pro-

jekty ratowania Wenecji są wynikiem prowadzenia wie

badań oraz prognoz opracowanych przez nau kowców.

Początki miasta i jego struktura

Wenecja powstała w V w. z połączenia kilku samo-

dziel nych gmin istniejących na wyspach laguny u wybrze-

ży Morza Adriatyckiego. Laguna ta już w czasach pano-

wania Rzymian nosiła nazwę Venetia [1, s. 8]. Tereny te

były wtedy zamieszkane przez nieliczną, ubogą ludność

zajmującą się rybołówstwem i eksploatacją soli. Spokoj-

* Instytut Architektury i Urbanistyki Politechniki Łódzkiej/Institute

of Architecture and Urban Planning, Lodz University of Technology.

32 Krystyna Strumiłło

ne życie mieszkańców laguny zaczęło się zmieniać od

czasu najazdów barbarzyńców, które towarzyszyły upad-

kowi zachodniego imperium rzymskiego. Stały się one

bezpośrednią przyczyną powstania miasta. Największą falę

uciekinierów przyniósł najazd Attyli w latach 452–453.

Mieszkańcy miast leżących na szlaku niszczącego pocho-

du Wizygotów, Hunów i Ostrogotów szukali ucieczki i to

właśnie w Wenecji, na bezpiecznej wyspie, zaczęli budo-

wać swoje domy. Od VI stulecia Wenecja Euganejska

podlegała wpływom Ostrogotów, którzy władali swym

królestwem z Rawenny. Państwo to rozpadło się wraz ze

śmiercią króla Teodoryka w 526 r. i za panowania cesarza

Justyniana Wenecja przeszła znów pod władanie rzym-

skie. Dojście do władzy pierwszego doży w 697 r. i usta -

nowienie prawa dokonało się pod wpływem silnego Bi -

zancjum. Wenecja stała się państwem-miastem na wzór

grec kich polis, o ustroju republikańskim. Bardzo ważne dla

jej tożsamości było sprowadzenie w 828 r. z Aleksandrii

zwłok św. Marka, dla którego wzniesiono kościół. W taki

sposób powstała bazylika – miejsce szczególnego kultu.

Nal

eży wspomnieć, że dzięki potężnej flocie Wenecja

stała się w X w. największym mocarstwem morskim

w re gionie. Zainteresowania polityczne republiki koncen-

tro wały się wokół wschodniej części Morza Śródziemne-

go. Wenecja miała swoje wpływy w rejonach wybrzeża

Adriatyku, Wysp Egejskich, Krety, Cypru, Korfu i innych

wysp. Faktyczna władza spoczywała w rękach Rady

Dzie sięciu oraz Wielkiej Rady (Maggior Consiglio)

li czą cej 1800 członków. Spośród nich wybierano dożę

i jego doradców. Wenecja była wielonarodowościowa

(za mieszkiwali ją Włosi, Grecy, Słowianie), wielokultu-

rowa i wieloreligijna.

Po zajęciu Konstantynopola przez Turków w 1453 r.

kwit nący wcześniej handel ze Wschodem na krótki czas

zamarł. W 1797 r. Wenecja została zdobyta przez Napoleo-

na, któ ry rozwiązał Maggior Consiglio, co oznaczało kres

niemal tysiącletniej niezależności Wenecji. Po pokoju

w Cam po Formio Wenecja przypadła Austrii. Była naj-

dłużej istniejącą republiką w dziejach Europy. Podczas

Wiosny Ludów 17 marca 1848 r. proklamowano na krót-

ko jej niepodległość. W XIX w. Wenecja została włączo-

na do nowo powstałego Królestwa Włoch.

Interesująco przedstawia się nie tylko geneza miasta,

lecz także jego struktura. Miasto składa się z dwóch częś-

ci: starszej położonej w Lagunie Weneckiej na 118 wys-

pach (m.in. San Giorgio Maggiore, Giudecca, Mu rano),

rozdzielonych około 150 kanałami, na których znajduje

się około 400 mostów, oraz z części położonej na stałym

lądzie (m.in. Maestre, Marghera). Obie części połączone

są groblą długości 3,6 km, przez którą przeprowadzono

linię kolejową i drogę.

Najstarszą część stanowi strefa wokół mostu Rialto,

gdzie na początku IX w. przeniosły się ówczesne władze

miasta. W tej części wyspy powstało pierwsze skupisko

Wielka Rada stanowiła podstawę rządów Wenecji. Był to rodzaj

parlamentu, którego skład wybierało w tajnym głosowaniu około 1200

osób uprawnionych do głosownia. Rząd sprawowali arystokraci pocho-

dzący z około stu rodzin zapisanych w tzw. Złotej Księdze. Wielka Rada

powoływała Radę Dziesięciu

The biggest wave of refugees was brought by the invasion

of Attila in the years 452–453. Residents of towns situa-

ted along the route of the destructive procession of

Visigoths, Huns and Ostrogoths sought an escape, and it

was just in Venice on a safe island where they started to

build their homes. Since the sixth century Venezia Euga-

nea was under the influence of Ostrogoths who ruled their

kingdom from Ravenna. The country fell apart along with

the death of King Theodoric in 526 and during the reign

of Emperor Justinian the Great Venice went back under

the dominion of the Roman. The coming to power of the

first doge in 697 and the establishment of law was pro-

vided under the influence of strong Byzantium. Venice

became a city-state on the model of the Greek polis with

a republican system. Bringing the corpse of Saint Mark

from Alexandria in 828, for whom the church was built,

was of great importance for its identity. In this way a ba -

silica was founded – a special place of worship.

It is worth mentioning that due to its powerful fleet

Venice became the biggest maritime superpower in the

region in the 10

century. Political interests of the repub-

lic were focused on the eastern part of the Mediterranean

Sea. Venice had its influences in the regions of the Adria-

tic Sea, Aegean Islands, Crete, Cyprus, Corfu and other

islands.

The actual power lay in the hands of the Council

of Ten and the Great Council (Maggior Consiglio)

with

1800 members. A doge and his advisors were chosen from

among them. Venice was multinational (it was inhabited by

Italians, Greeks, Slavs), multicultural and multi-religious.

After Constantinople was captured by the Turks in

1453 flourishing trade with the East was frozen for a short

time. In 1797 Venice was conquered by Napoleon who

resolved Maggior Consiglio, which put an end to almost

a thousand-year independence of Venice. After the peace

in Campo Formio Venice was incorporated into Austria. It

was the longest existing republic in the history of Europe.

During the Spring of Nations on 17

March 1848 its inde-

pendence was proclaimed for a very short time. In the 19

century Venice was incorporated into the newly formed

Kingdom of Italy.

Not only is the genesis of the city interesting but also

its structure. The city consists of two parts, namely, an

older part situated in the Venetian Lagoon on 118 islands

(inter alia on San Giorgio Maggiore, Giudecca, Murano)

separated by circa 150 canals on which there are about

400 bridges, and another part situated on the mainland (inter

alia Maestre, Marghera). Both parts are connected by the

3.6 km long causeway with a railway line and a road.

The zone around the Rialto Bridge where the then

authorities of the city moved at the beginning of the 19

century constitutes the oldest part of the city. In this part

of the island the first urban agglomeration called Città di

Rialto was founded which soon adopted the name of

The Great Council formed a basis of the government of Venice.

It was a kind of parliament the members of which were chosen in secret

voting by approx. 1200 people entitled to make voting. The Government

consisted the aristocrats from approximately one hundred families

recorded in the so-called. The Golden Book. The Great Council then

appointed the Council of Ten.

Wenecja – dziedzictwo kulturowe /Venice – cultural heritage 33

Venezia. First, the Venetians carried out major earthwork

adapting the existing terrain to the needs of the future city.

A network of canals was dug (Canal Grande and numer-

ous smaller canals) and the earth was used to raise as well

as to strengthen the terrain. The islets created in this way

were strengthened by hammering a great number of thick

oak and fir stakes (brought from the forests of Dalma tia)

on which foundations of houses and palaces were laid

later. The technique which was used by builders consisted

in placing stakes in the bottom so that they could reach

the layers of hard clay [2, p. 8]. The stakes ranging from

two to four meters of length were hammered every

60–80 cm along th e spiral line or in concentric circles

starting from the outline of the future buildings. They

formed a solid foundation on which a sort of double

underlay made of intersecting horizontal logs resembling

a raft was later placed. Then, Istrian stone blocks were put

on it, which were used as a brick foundation plinth of the

building. The number of stakes which were used to build

the foundation is really impressive, e.g. one million of

them were used for the foundation of Santa Maria Della

Salute Church. Wooden foundations in the wet and ana-

ero bic environment may fulfil their functions for hun-

dreds or sometimes for even thousands of years. It is

worth mentioning that soil instability resulted in adjusting

the height of buildings. They do not usually exceed three

floors, whereas buildings with more floors have a reduced

height of the particular floors. This was aimed at reducing

the overall weight of the building.

Venice is an example of a beautiful and functional city

ecosystem created by people [3, p. 252]. A natural lagoon

was transformed by man and artificial water canals were

built which replace streets in Venice. The city is divided

into six districts called sestiere [1, p. 20], i.e. San Marco

in the centre, Castello in the east, Santa Croce, San Polo

in the north-west, Cannaregio in the north and Dorsoduro

in the south-west. They are all independent centres, which

reflects the character of the city consisting of many islands.

Each of them has its own numbering of houses preceded

by a district number. An exception is Saint He lena Island

where after the First World War villas were built which

were identified according to the rules of traditional num-

bering. From a bird’s-eye view the city is in the shape of

a fish intersected by a huge inverted letter S formed by the

Grand Canal. Streets and bridges are used to cover short

routes within districts, whereas longer distances are co -

vered by means of boats. The use of trams and water taxis

as well as gondolas is an unusual attraction for tourists.

Monuments of Venice – tradition and present

Venice is one of the most precious historical cities in

Italy (entered in the World Cultural and Environmental

Heritage List UNESCO). It is worth recalling at least

several of its numerous characteristic and important

places and buildings. St Mark’s Square (Fig. 1) along with

Saint Mark’s Basilica is a symbol of the city. These works

have resisted the test of time and still represent long last-

ing values [4]. Moreover, St Mark’s Square forms an

interesting public space with an attractive functional pro-

miejskie Città di Rialto, które wkrótce przyjęło nazwę

Ve nezia. Wenecjanie przeprowadzili najpierw wielkie ro -

boty ziemne, przystosowując istniejący teren do potrzeb

przyszłego miasta. Wykopano sieć kanałów (Canal Gran-

de i liczne mniejsze kanały), a ziemia z nich została zuży-

ta do podwyższenia i wzmocnienia terenu. Powstałe

w wy niku tego wysepki umocniono wbiciem wielkiej

ilości grubych pali dębowych i jodłowych (sprowadzo-

nych z lasów Dalmacji), na których ustawiono później

fun damenty domów i pałaców. Technika, jaką posługiwali

się budowniczowie, polegała na umieszczeniu pali w dnie,

tak by sięgnęły pokładów twardej gliny [2, s. 8]. Pale te,

o długości od 2 do 4 m, wbijane były w odległości 60–80 cm,

po linii spirali lub w koncentrycznych kręgach, zaczyna-

jąc od obrysu murów przyszłych budowli. One tworzyły

solidną podstawę, na której położono później rodzaj po -

dwójnego podkładu z krzyżujących się poziomych bali,

przypominającego tratwę. Na nim następnie układano

bloki kamienia istryjskiego – podbudowę ceglanego co -

ko łu budowli. Liczba pali użytych do budowy fundamen-

tów może zrobić wrażenie, np. pod kościół Santa Maria

Della Salute było ich ponad milion. Fundamenty drewnia-

ne znajdujące się w mokrym i beztlenowym środowisku

mogą spełniać swoje funkcje przez setki, niekiedy przez

tysiące lat. Należy wspomnieć, że niestabilność podłoża

doprowadziła do regulowania wy sokości budynków.

Zwykle nie przekraczają one trzech kon dygnacji, a te

budowle, które posiadają ich więcej, mają zmniejszoną

wysokość poszczególnych pięter. Miało to na celu ograni-

czenie ogólnego ciężaru budynku.

Wenecja jest przykładem stworzonego przez ludzi

pięknego i funkcjonalnego ekosystemu miejskiego [3,

s. 252]. Naturalna laguna została przekształcona przez

człowieka, powstały sztuczne kanały wodne, które w We -

ne cji zastępują ulice. Miasto podzielone jest na 6 dzielnic

zwanych sestiere [1, s. 20]: San Marco w centrum, Castel-

lo na wschodzie, Santa Croce, San Polo na północnym

zachodzie, Cannaregio na północy i Dorsoduro na połu-

dniowym zachodzie. Wszystkie są samodzielnymi ośrod-

kami, co do dziś oddaje specyfikę miasta, składającego

się z wielu wysp. Każda z nich ma własną numerację

domów, poprzedzoną numerem dzielnicy. Wyjątek stano-

wi Wyspa Świętej Heleny zabudowana po I wojnie świa-

towej willami, które oznaczone zostały zgodnie z zasada-

mi tradycyjnej numeracji. Z lotu ptaka miasto ma kształt

ryby przeciętej ogromną, odwróconą literą S, uformowa-

ną przez Canal Grande. Ulice i mosty służą do pokonywa-

nia krótkich tras w obrębie dzielnic, natomiast większe

odległości pokonuje się łodzią. Dla turystów korzystanie

z tramwajów i taksówek wodnych oraz gondoli jest nie-

zwykłą atrakcją.

Zabytki Wenecji – tradycja i teraźniejszość

Wenecja jest jednym z najcenniejszych miast zabytko-

wych we Włoszech (wpisanych na Listę Światowego

Dzie dzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO).

Warto tutaj przypomnieć chociaż kilka z jej wielu charak-

terystycznych i ważnych miejsc oraz budowli. Symbolem

miasta jest plac św. Marka (il. 1) oraz bazylika św. Marka.

34 Krystyna Strumiłło

Dzieła te oparły się próbie czasu, ciągle reprezentują nie-

przemijające wartości [4]. Ponadto plac św. Marka tworzy

ciekawą przestrzeń publiczną, o atrakcyjnym programie

funkcjonalnym, i jest połączony z Piazzettą San Marco

(il. 2). Ograniczają go budynki Pałacu Dożów i bazyliki

św. Marka. Na wprost bazyliki znajduje się klasycystycz-

ny budynek skrzydła Napoleona (Ala Napoleonica), który

został wzniesiony z jego polecenia. Budynek łączy ze

sobą budynki Starej i Nowej Prokuracji (Procuratie Vec-

chie i Procuratie Nuove). Do budynku Starej Prokuracji

przylega wieża zegarowa (Torre dell’Orologioa), przy

Nowej Prokuracji góruje dzwonnica św. Marka (Campa-

nile di San Marco). Napoleon Bonaparte był zachwycony

architekturą placu św. Marka, uznając go za najpiękniej-

szy salon Europy. Rasmussen uważa, że budynki wokół

placu stanowią niezwykły monument wyjątkowej kultury

miejskiej [5, s. 84]. Z pewnością budowle Wenecji mogą

być źródłem sentymentalnych przeżyć. Projektowane

w różnych okresach wpisują się na trwałe w hi storię mia-

sta i są ściśle związane z jego tożsamością.

W Wenecji działało wielu wybitnych architektów. W cza-

sach

renesansu Mauro Codussi (1440–1500) stworzył

charakterystyczne fasady z białego kamienia istryjskiego

z miękką linią półkolistych zwieńczeń, np. w kościele

S. Zaccaria. Jacopo Tatti, znany jako Sansovino, jest nato-

miast twórcą m.in. biblioteki „Libreria Sansoviniana”

oraz Pallazzo Corner. Przez lata był też głównym archi-

tektem wspomnianego wcześniej budynku Starej Prokura-

cji (Procuratie Vecchie) na placu św. Marka, a od 1529 r.

pełnił funkcję głównego architekta Republiki Weneckiej.

Monumentalne kościoły S. Giorgio Maggiore, Il Redento-

re, Le Zitelle oraz S. Francesco Della Vigna są dziełem

Andrei Palladia. W latach późniejszych działał Baldassa-

re Longhena (1598–1682), autor m.in. kościoła uz na -

wanego za arcydzieło weneckiego baroku, S. Maria Della

Salute, ale także licznych pałaców znajdujących się nad

Canal Grande.

Nieodłącznym elementem miasta są mosty. Początko-

wo w Wenecji budowano wyłącznie mosty drewniane

(il. 3), od 1486 r. rozpoczęto stawianie mostów murowa-

gram and it is connected with Piazzetta San Marco

(Fig. 2). It is limited by the buildings of the Doge’s Palace

and Saint Mark’s Basilica. In front of the Basilica there is

a classical building of Napoleon’s wing (Ala Napoleo-

nica) which was erected on his order. The building is

connected with Procuratie Vecchie and Procuratie Nuove

buildings. There is a clock tower adjacent to the building

of Procuratie Vecchie (Torre dell’Orologioa), while next

to Procuratie Nuove St Mark’s belfry dominates the space

(Campanile di San Marco). Napoleon Bonaparte was de -

lighted with the architecture of St Mark’s Square and

considered it the most beautiful salon of Europe. Ras -

mussen believes that the buildings around the square con-

stitute an extraordinary monument of the city culture [5,

p. 84]. Certainly, the buildings of Venice may be a source

of sentimental experiences. Designed in various periods

they have become a part of the history of the city for ever

and are closely connected with its identity.

Many remarkable architects worked in Venice. During

the Renaissance Mauro Codussi (1440–1500) designed

characteristic facades made of white Istrian stone with

a soft line of semi-circular surmounts, e.g. in S. Zaccaria

Church. Jacopo Tatti, known as Sansovino, is the creator

of “Libreria Sansoviniana” Library as well as Pallazzo

Corner. For many years he was also the main architect of

the aforementioned building of Procuratie Vecchie at St

Mark’s Square and since 1529 he held the function of the

main ar chitect of the Republic of Venice. Monumental

churches such as S. Giorgio Maggiore, Il Redentore, Le

Zitelle and S. Francesco Della Vigna are the work of

Andrea Palladio. Baldassare Longhena (1598–1682)

worked in later years and he was the author of, inter alia,

S. Maria Della Salute Church recognised as a masterpiece

of the Venetian Ba roque as well as numerous palaces situ-

ated along the Grand Canal.

Bridges form an intrinsic part of the city. Initially, only

wooden bridges were built in Venice (Fig. 3) and starting

from 1486 stone bridges were built too. There are only

few original wooden bridges left, i.e. Ponte di San Pietro

di Castello, Ponte di’Tabbazia delia Misericordia and

Il. 1. Plac św. Marka (fot. K. Strumiłło)

Fig. 1. Piazza San Marco (photo by K. Strumiłło)

Il. 2. Placyk św. Marka (fot. K. Strumiłło)

Fig. 2. Piazzetta San Marco (photo by K. Strumiłło)

Wenecja – dziedzictwo kulturowe /Venice – cultural heritage 35

Ponte di San Alvise. Iron bridges appeared in the 19

century during Austrian times. The special City Office

(Provveditori di Comune) existed in the times of the

Republic, which supervised the state of streets and bri d-

ges. The most famous bridges include Ponte Rialto – the

oldest on the Grand Canal, Ponte dei Sospiri (Fig. 4),

connecting the Doge’s Palace with the prison, Ponte de la

Pagia on Riva degli Schiavoni as well as Ponte del Sque-

ro. Another important bridge is Ponte dei Pugni near San

Barbara church. Its name originates from stick fights and

later fist fights (pugne), which traditionally took place up

to the 18

century between residents of Castello and Dor-

soduro districts.

nych. Z mostów drewnianych, oryginalnych, zachowało

się zaledwie kilka, m.in. Ponte di San Pietro di Castello,

Ponte di’Tabbazia delia Misericordia i Ponte di San Alvi-

se. Mosty żelazne pojawiły się w XIX w. za czasów

austriac kich. W czasach republiki istniał specjalny Urząd

Miejski (Provveditori di Comune), sprawujący nadzór

nad stanem ulic i mostów. Do najbardziej znanych mo -

stów należą: Ponte Rialto najstarszy na Canal Grande,

Ponte dei Sospiri (il. 4), łączący Pałac Dożów z więzie-

niem, Ponte de la Pagia na Riva degli Schiavoni oraz

Ponte del Squero. Do znanych należy również Ponte dei

Pugni przy kościele San Barnaba. Wywodzi on swą

nazwę od walk na kije, a później na pięści (pugne), jakie

odbywały się tu tradycyjnie do XVIII w. między miesz-

kańcami dzielnicy Castello i Dorsoduro.

Warto zauważyć, że ostatnio sytuacja demograficzna

Wenecji staje się coraz bardziej niekorzystna. Wystarczy

prześledzić chociażby dane statystyczne: w 1960 r. popu-

lacja Wenecji liczyła 150 tysięcy mieszkańców, obecnie

mniej niż 60 tysięcy. Takie duże wyludnienie jest ostrze-

żeniem przed niebezpieczeństwem zupe

łnego wymarcia

miasta, dlatego tak ważne stają się projekty dotyczące oca-

lenia nie tylko wspaniałych zabytków, ale i całej Wenecji.

Dzisiejsze zagrożenia dla Wenecji

i projekty ochrony miasta

Obecny stan zabytków weneckich, coraz częściej zale-

wanych przez wysokie przypływy morza (il. 5), budzi

poważne zaniepokojenie. Od lat trwają dyskusje, czy

Wenecja ma być miastem „żywym”, czy też dobrze za -

kon serwowanym „miastem-muzeum”. Sprawa stała się

szcze gólnie alarmująca po powodzi, która dotknęła

Wenecję w listopadzie 1966 r. [6, s. 50]. W następnym

roku UNESCO zwróciło się z apelem do wszystkich naro-

dów świata o finansową, naukową i techniczną pomoc

ginącemu miastu. Należy także wspomnieć, że w latach

1988–1997 aż 137 razy woda przypływów przekroczyła

wy sokość 1 m.

Il. 4. Ponte dei Sospiri (most westchnień) (fot. K. Strumiłło)

Fig. 4. Ponte dei Sospiri (Bridge of Sighs) (photo by K. Strumiłło)

Il. 3. Mosty drewniane na skrzyżowaniu kanałów (fot. K. Strumiłło)

Fig. 3. Wooden bridges at the crossing of water channels

(photo by K. Strumiłło)

Il. 5. Wenecja podczas przypływu (źródło: archiwum autorki)

Fig. 5. Venice during high tide (source: archive of the author)

36 Krystyna Strumiłło

It is noteworthy that recently the demographic situation

of Venice has been getting worse and worse. According to

statistical reports: in 1960 the population of Venice was

150 thousand residents while now it is less than 60 thou-

sand. This depopulation is a warning against the danger of

a complete extinction of the city, hence it is extremely

important to implement projects of saving not only the

town’s remarkable monuments but also Venice itself.

Today’s threats to Venice

and the city protection projects

The actual condition of Venice monuments which are

more and more often flooded by high tides of the sea

(Fig. 5) gives rise to serious concern. It has been long

discussed whether Venice should be a “living” city or

a well preserved “city-museum”. This issue has become

par ticularly alarming after the flood in November 1966

[6, p. 50]. Next year the UNESCO appealed to all the

nations of the world for financial, scientific and technical

assistance for the perishing city. It should also be men-

tioned that in the years 1988–1997 in 137 cases the tide

water exceeded the height of one metre.

It is also important for the city that in the 20

century

the area in the vicinity of Venice was largely industrial-

ized. In the 1920

Marghera Harbour

was built and after

World War II industrial areas were significantly extended.

In the 1960

Canal dei Petroli was built, which was a ca -

nal for tankers and its use may have an influence on the

ecological balance within the lagoon. The problem may

not only affect large tankers but also other ships as well

as units of public and private transport. In this situation,

the existence of the city is threatened not only by forces

of nature but also by man’s activities [7, p. 19] disrupting

the balance of the hydro-geophysical surroundings. The

major continuously progressing harmful phenomena to

the environment are as follows:

– lagoon water pollution by chemical sewage of big

industrial plants,

– water pollution by fumes and tanker lubricant left-

overs as well as garbage left in the water,

– urban sewage pollution,

– air pollution by smokes and smog from heating

appliances which do not have filters.

These factors adversely affect not only the buildings

but the whole city and its ecology. Ingredients of chemi-

cal fumes in connection with humid and salt saturated air

began to destroy old stones (resistant to wind and rain for

ages so far). Moreover, smog settling on the white marble

of Venetian buildings started to form dark spots. Sculp-

tures and low reliefs, which have survived almost un -

changed to the present day, under the influence of va rious

chemical factors began to corrode faster and to lose ima-

ges of the face, figure or pattern. In marble and bronze

struc tures there appeared deep cracks and wrinkles and

The harbour is an industrial centre with the main industrial sec-

tors such as metallurgy, oil refinery, shipyard, printing, machine and

chemical industries (fertilizers and pesticide production).

Istotne znaczenie dla miasta ma również to, że w XX w.

doszło do dużego uprzemysłowienia okolic Wenecji.

W la tach 20. powstał port Marghera

, a po II wojnie świa-

towej zasięg terenów przemysłowych jeszcze się powięk-

szył. W latach 60. zbudowano Canal dei Petroli, kanał dla

tankowców, i jego użytkowanie może mieć wpływ na

ekologiczną równowagę w obrębie laguny. Problem doty-

czyć może nie tylko wielkich tankowców, ale i innych

statków, a także jednostek transportu publicznego i pry-

watnego. W tej sytuacji

istnieniu miasta zagrażają nie

tylko siły przyrody, ale także poczynania człowieka [7,

s. 19], zakłócające równowagę hydrogeofizyczną otocze-

nia. Zjawiska szkodliwe dla środowiska to przede wszyst-

kim stale postępujące:

– zanieczyszczenie wód laguny przez ścieki chemicz-

ne wielkich zakładów przemysłowych,

– zanieczyszczenie wód przez spaliny i resztki sma-

rów tankowców, odpadki zostawiane w wodzie,

– zanieczyszczenia ściekami miejskimi,

– zanieczyszczenie powietrza przez dymy oraz smog

z urządzeń grzewczych, które nie mają filtrów.

Czynniki te niekorzystnie wpływają nie tylko na bu -

dowle, ale na całe miasto i jego ekologię. Składniki wy -

ziewów chemicznych, w połączeniu z wilgotnym, nasy-

conym solą powietrzem, zaczęły niszczyć stare kamienie

(dotąd odporne przez wieki na działania wiatru i desz-

czu). Ponadto smog osiadający na białych marmurach

weneckich budowli zaczął tworzyć ciemne plamy. Rzeź-

by i płaskorzeźby, które dotrwały prawie niezmienione do

naszych czasów, pod działaniem różnych czynników

chemicznych zaczęły szybciej ulegać korozji, zatracać

ry sunek twarzy, postaci czy wzoru. W marmurach i brą-

zach pokazały się głębokie szpary i bruzdy, a niektóre

posągi zaczęły spadać z frontonów pałaców i kościołów.

Trujące ścieki zakładów przemysłowych Marghery spo-

wodowały niebezpieczne zakłócenie równowagi biolo-

gicznej wód laguny, wymieranie ryb i flory morskiej. Dal -

sze zakłócenie spowodowane zostało przez wykopanie

głębokich kanałów żeglownych na potrzeby nowo zapro-

jektowanej, rozległej strefy przemysłowej oraz zasypanie

kanałów istniejących [8, s. 934].

Rząd włoski podjął kroki zmierzające do opracowania

programu kompleksowego ratowania miasta i laguny,

wydając wiele ustaw i zarządzeń. W 1973 r. parlament

uchwalił tzw. Ustawę Specjalną, w której uznał sprawę

ratowania Wenecji za najważniejszy problem narodowy

i opowiedział się za utrzymaniem wszystkich żywotnych

funkcji miasta, sprzeciwiając się koncepcji „miasta-

-muzeum”. Wśród zadań i zaleceń sformułowanych przez

dokumenty państwowe do najważniejszych należą: regu-

lacja wysokości przypływów morskich, wzmocnienie

wałów ochronnych wybrzeża, ograniczenie eksploatacji

wody podskórnej, zahamowanie ekspansji przemysłowej

Marghery i zmiana profilu jej produkcji, utrzymanie eko-

logicznej równowagi środowiska wodnego, ochrona

Port jest ośrodkiem przemysłowym, główne gałęzie przemysłu

to: hutnictwo metali, rafineria ropy naftowej, stocznia, przemysł poli-

graficzny, maszynowy, chemiczny (nawozów i produkcji pestycydów).

Wenecja – dziedzictwo kulturowe /Venice – cultural heritage 37

some sta tues started to fall down from pediments of pal-

aces and churches. Toxic waste of Marghera indu strial

plants re sulted in dangerous disturbances of the biologi cal

balance of the lagoon water as well as the extinction of

fish and marine life. A further disturbance was caused by

digging deep navigable canals for the needs of a newly

designed extensive industrial zone and backfilling the

existing canals [8, p. 934].

The Italian government has taken steps to develop

a comprehensive program of saving the city and the

lagoon issuing a series of laws and regulations. In 1973

the Parliament passed the so-called Special Act in which

it acknowledged the issue of saving Venice as the most

important national problem and

spoke in favour of keep-

ing all the vital functions of the city objecting to the con-

cept of a “city-museum”. Among the tasks and recom-

mendations formulated by the national documents the

most significant are the following: tidal height adjust-

ment, strengthening the coast embankments, limiting the

use of subsoil water, inhibition of Marghera industrial

expansion and changing the profile of its production,

maintaining the ecological balance of the aquatic environ-

ment, protecting the air and water from industrial and

other types of pollution as well as protecting the historical

centre, restoration of art monuments and providing appro-

priate municipal and social conditions for the residents of

Venice.

Another negative manifestation is the process of steady

lowering of the island ground, which was already observed

after 1920. It results from the changes which occurred in

the level of groundwater due to its excessive exploitation.

In recent years, there was an alarmingly rapid increase in

the number of high tides showing a progressive process of

the land collapse (subsidence). It is an average of 1–2 mm

per year. Forecasts referring to the consequences of

global warming are an additional issue

, namely the rise

in the sea level of approximately 2 mm, which relatively

gives a figure of around 4 mm within a year

. By the end

of this century it is expected that the sea and ocean levels

will rise by at least 50 cm

Scientists want to reverse this process that proceeds in

Venice. Some projects to save the city were developed

already many years ago. In 1969 Eugenio Miozzi (the

main city architect) was the first to propose raising

Venice. His project assumed pumping water to a depth of

This issue is discussed by J. Gyurkovich in the book entitled:

Architektura w przestrzeni miasta (Architecture in the city space). In the

chapter on the city residential environment the author mentions prob-

lems connected with global warming and its effects such as the massive

population migration from the areas situated on the coasts of seas and

oceans [9].

Measurement data taken from GPS observations and interfero-

metric satellite radars (InSAR) carried out in the years 2000–2010

(source: http://nauka.gadzetomania.pl/). We must bear in mind that sub-

sidence of Venice is a long known fact and measurements of its speed

were taken already in 1872. A certain image of the city collapsing can

be seen in paintings by Canaletto (an uncle of the Warsaw landscapist)

who presented architecture in a detailed way. On the walls of the houses

he painted it was possible to determine the level of the highest tides and

on that basis it was ascertained that since 1727 Venice sank by 60 cm.

Information on website www.atmosphere.mpg.de/enid/2lt.html

powietrza i wody przed zanieczyszczeniem przemysło-

wym i innym, a także ochrona centrum historycznego

i restauracja zabytków sztuki oraz stworzenie odpowied-

nich warunków bytowo-społecznych dla mieszkańców

Wenecji.

Kolejnym niekorzystnym objawem jest stałe obniżanie

się gruntu wyspy, które zaobserwowano już po 1920 r.

Jest ono rezultatem zmian, jakie zaszły w poziomie wód

gruntowych wskutek ich nadmiernej eksploatacji. W os -

tatnich latach zanotowano niepokojąco szybki wzrost

liczby wysokich przypływów, świadczących o postępują-

cym procesie zapadania się terenu (subsydencji). Wynosi

ono średnio 1–2 mm rocznie. Dochodzą do tego prognozy

dotyczące skutków globalnego ocieplenia

, a więc wzrost

poziomu morza o mniej więcej 2 mm, co relatywnie

w ciągu roku daje wynik około 4 mm

. Do końca obecne-

go stulecia przewiduje się, że poziom mórz i oceanów

podniesie się o co najmniej 50 cm

Uczeni pragną odwrócić ten proces, który postępuje

w We necji. Już wiele lat temu zaczęto opracowywać pro-

jek ty ratowania miasta. W 1969 r. Eugenio Miozzi (głów-

ny inżynier miejski) jako pierwszy zaproponował podnie-

sienie Wenecji. Jego projekt zakładał wpompowanie

wody na głębokość zaledwie 200 m [za: 10, s. 78]. Nie

został jednak zrealizowany, ponieważ wstępne badania

wykazały, że miejski grunt podnosiłby się nierównomier-

nie, co mogłoby doprowadzić do nieodwracalnego znisz-

czenia weneckich zabytków. Opinię jednak wydano bez

przeprowadzenia dokładniejszych pomiarów i profesjo-

nalnych obliczeń. Później prof. Giuseppe Gambolati

z Uniwersytetu w Padwie wykonał analizę skał w Chiog-

gia Mare, dawnym szybie gazowym na południe od We -

necji. Wynika z niej, że warstwa piasku i skał pochłania-

jących wodę znajdująca się na głębokości 650–1000 m

jest jednolita, co pozwoliło przypuszczać, że będzie się

rozszerzać równomiernie. Od dołu i od góry ograniczają

ją warstwy gliny, dzięki czemu wpompowana woda nie

wydostałaby się na

powierzchnię [11].

Początkowo uczeni z Padwy

brali pod uwagę dwa

scenariusze. Pierwszy zakładał wpompowanie pod ziemię

sprężonego dwutlenku węgla, co jednocześnie pozwoliło-

Zagadnienia te opisuje J. Gyurkovich w książce pt.: Architektura

w przestrzeni miasta. W rozdziale poświęconym miejskiemu środowi-

sku mieszkaniowemu autor wymienia problemy związane z globalnym

ociepleniem i jego skutki, m.in. masowe migracje ludności z terenów

położonych u wybrzeży mórz i oceanów [9].

Dane pomiarowe pochodzą z obserwacji GPS oraz interferome-

trycznych radarów satelitarnych (InSAR), prowadzonych w latach

2000–2010 (źródło: http://nauka.gadzetomania.pl/). Warto dodać, że

subsydencja Wenecji znana jest od dawna, pomiary jej tempa prowadzo-

no już w 1872 r. Wyobrażenie o zapadaniu się miasta dają obrazy

Canaletta (wuja warszawskiego pejzażysty), który drobiazgowo przed-

stawiał architekturę. Na ścianach malowanych przez niego domów

udało się określić poziom najwyższych pływów i na tej podstawie

wyliczono, że od 1727 r. Wenecja zapadła się o 60 cm.

Informacje na stronie www.atmosphere.mpg.de/enid/2lt.html

Autorzy książki Venice Shall Rise Again, Gambolati i Teatini,

przez wiele lat starannie studiowali geologię oraz poziom wód podziem-

nych rejonu Wenecji i niedawno zaproponowali śmiałe, nowatorskie

podejście inżynieryjne, które mogłoby spowodować znaczne podniesie-

nie terenu [11].

38 Krystyna Strumiłło

by zmniejszyć zanieczyszczenie środowiska. Obliczenia

wykazały jednak, że takie rozwiązanie doprowadzi do

podniesienia poziomu Wenecji zaledwie o 12 cm. Władze

Wenecji wydały zgodę na szczegółowe badania, które

mają potwierdzić skuteczność drugiej koncepcji ratowa-

nia miasta, zaproponowanej przez prof. Gambolatiego.

Metoda przewiduje wywiercenie 12 szybów okalających

118 wysp i wysepek Wenecji. Każdy z szybów ma sięgać

do wspomnianej wyżej jednolitej warstwy piasku i skał

wchłaniających wodę, położonej na głębokości 650–

1000 m. Wpompowanie tam 150 mln m

wody morskiej

sprawi, że skały nasiąkną nią jak gąbka, powiększą swoją

objętość, powodując wypiętrzenie terenu w obrębie nie-

mal całej laguny o 25–30 cm.

Ostatecznie w 2003 r. podjęto decyzję o rozpoczęciu

projektu Mose (Modulo sperimentale elettromeccanico),

którego celem jest utrzymanie w lagunie weneckiej stałe-

go poziomu wód. Naukowcom z Padwy udało się uzyskać

wsparcie konsorcjum Corila skupiającego ośrodki akade-

mickie i przedstawicieli przemysłu. Zebrano fundusze na

przygotowanie projektu. Koncepcję opracowano już w la -

tach 70. ubiegłego wieku. Polega ona na umieszczeniu

78 sta lowych, podnoszonych za pomocą sprężonego po -

wietrza zapór (o wymiarach 5 × 20 × 30 m). Mają one być

umieszczone przy trzech cieśninach łączących lagunę

wenecką z Adriatykiem: Lido, Malamocco i Chioggi (il. 6).

200 meters [in: 10, p. 78]. Nevertheless, it was not put

into practice because preliminary studies showed that the

urban land would lift up unevenly and this could lead to

the irreparable destruction of Venetian monuments.

However, the opinion was issued without carrying out

accurate measurements and professional calculations.

Later on, Professor Giuseppe Gambolati from the Uni-

versity of Padua carried out an analysis of rocks in

Chioggia Mare in the old gas shaft south of Venice. The

analysis shows that a layer of sand and rocks absorbing

water which is located at a depth of 650–1000 m is uni-

form, which made it possible to suppose that it will ex -

pand steadily. From the bottom and from the top it is

limited by layers of clay due to which the pumped water

would not escape to the surface [11].

Initially, the scholars of Padua

took into consideration

two scenarios. The first one assumed pumping com-

pressed carbon dioxide into the ground, which at the same

time would reduce pollution of the environment.

Calculations showed, however, that such a solution would

lead to raising the level of Venice by only 12 cm. The

authorities of Venice gave permission for detailed studies

which were to confirm the effectiveness of the other con-

cept of saving the city proposed by Professor Gambolati.

The method provides for the drilling of 12 wells sur-

rounding the 118 islands and islets of Venice. Each of the

shafts is to reach the aforementioned uniform layer of

sand and rocks absorbing water located at a depth of

650–1000 m. Pumping 150 million m

of seawater to

these places will make the rocks soak like a sponge and

they will increase their volume resulting in uplifting the

land within almost the entire lagoon by 25–30 cm.

Authors of the book Venice Shall Rise Again, Gambolati and

Teatini, for many years studied thoroughly the geology and groundwater

level of the area of Venice and they recently suggested a bold and novel

engineering solution that could result in the significant elevation of the

area [11].

Il. 6. Miejsca lokalizacji zapór (autor: Magistrato alle Acque

di Venezia – Consorzio Venezia Nuova [CC BY-SA 3.0], http://com-

mons.wikimedia.org/wiki/File:Localizzazione_GB.jpg?uselang=pl)

Fig. 6. Places of location of dams (author: Magistrato alle Acque

di Venezia – Consorzio Venezia Nuova [CC BY-SA 3.0], http://com-

mons.wikimedia.org/wiki/File:Localizzazione_GB.jpg?uselang=pl)

Il. 7. Cieśnina Lido z zaporami (autor: Magistrato alle Acque

di Venezia – Consorzio Venezia Nuova [CC BY-SA 3.0], http://commons.

wikimedia.org/wiki/File:Lido_progetto_GB.jpg?uselang=pl)

Fig. 7. Lido Strait with dams (author: Magistrato alle Acque

di Venezia – Consorzio Venezia Nuova [CC BY-SA 3.0], http://commons.

wikimedia.org/wiki/File:Lido_progetto_GB.jpg?uselang=pl)

Wenecja – dziedzictwo kulturowe /Venice – cultural heritage 39

W 2013 r. zrealizowano zapory w północnej części

laguny Lido (il. 7), a ostateczne ukończenie projektu Mose

przewidziano na rok 2015. Zapory (il. 8, 9) mają być pod-

noszone tylko w przypadku przypływów przekracza-

jących 1,1 m, czyli 5–7 razy do roku. W ten sposób po -

wstanie tama chroniąca miasto.

Należy wspomnieć, że projekt wzbudził liczne kontro-

wersje, które są związane z problemem zaburzenia rów-

nowagi ekosystemu. W Wenecji bowiem większość ście-

ków odprowadzana jest bezpośrednio do kanałów. Jeśli

zapory będą często zamykane, może to doprowadzić do

katastrofy ekologicznej. Profesor Albert Ammerman

z Colgate University w stanie Nowy Jork przeprowadził

wiele obliczeń

, z których wynika, że w XXI w. poziom

wody w stosunku do chodników może wzrosnąć nawet

o metr [za: 10, s. 79]. Zapory będą zatem musiały być

używane coraz częściej i istnieją obawy, że mogą one

zablokować naturalną wymianę wody w lagunie.

Profesor Ammerman i jego współpracownicy badali kolejne

warstwy weneckich chodników, które od setek lat układano, by przeciw-

działać skutkom zapadania się miasta. Datowanie kolejnych warstw

przy użyciu metody węglowej pozwoliło wyznaczyć średnie tempo

obniżania się gruntu.

Finally, in 2003 the decision was made to start the

project Mose (Modulo sperimentale elettromeccanico)

aimed at keeping a constant water level of the Venetian

lagoon. Scientists from Padua managed to get the support

of the Corila consortium comprising academic centres

and industry representatives. Funds were collected for the

preparation of the project. The concept was developed

already in the 1970

. It consists in preparing 78 steel dams

raised by means of compressed air (5 × 20 × 30 m). They

will be located at three straits connecting the Ve netian

lagoon with the Adriatic Sea, i.e. Lido, Ma la mocco and

Chioggi (Fig. 6).

In 2013 dams in the northern part of the Lido lagoon

were completed (Fig. 7) and the Mose project is planned

to be finally accomplished in the year 2015. The dams

(Fig. 8 and 9) shall be raised only when the tides exceed

1.1 m, i.e. 5–7 times during the year. In this way a dam

protecting the city shall be built.

We should mention that the project gave rise to contro-

versy connected with the problem of disturbing the bal-

ance of the ecosystem. In Venice most waste water is

discharged directly into the canals so if the dams are

closed too often it may lead to an ecological disaster.

Professor Albert Ammerman from Colgate University in

New York State carried out calculations

, which show that

in the 21

century the water level may rise even one metre

[in: 10, p. 79]. Hence the dams will have to be used more

and more often and this may result in blocking the natural

water exchange in the lagoon.

In the meantime, many other measures have been taken

to protect the city of Venice, i.e. the width of the entrance

to the ports of Lido, Chioggia and Malamocco was

reduced and the rocky coastline mounds separating the

lagoon from the open sea were strengthened and increased

by almost 2 m. It was also decided to finalize clean -

ing treat ments of the canals and raise the foundations of

Ve netian houses as well as to raise the lowest part of

the city.

Professor Ammerman with his collaborators examined subse-

quent layers of Venetian pavements which have been laid for centuries

in order to prevent the effects of gradual collapse of the city. Dating

successive layers with the use of the carbon method made it possible to

determine the average rate of lowering of the ground.

Il. 9. Zapory hydrauliczne (źródło: http://losyziemi.pl/)

Fig. 9. Hydraulic dams (source: http://losyziemi.pl/)

Il. 8. Schemat działania zapór według projektu Mose (oprac. autorki)

Fig. 8. Diagram of dams by Mose project (developed by the author)

zapora\dam

20 m

(3,65–5 m)

(18–28 m)

powietrze

air

woda\water

pompowane

powietrze

pumped air

40 Krystyna Strumiłło

Tymczasem podjęto wiele innych działań mających na

celu ochronę Wenecji: ograniczono szerokość wejścia do

portów Lido, Chioggia i Malamocco, umocniono i pod-

wyższono o prawie 2 m linie brzegowe skalistych usypisk

oddzielających lagunę od otwartego morza. Postanowio-

no także doprowadzić do końca zabiegi czyszczenia kana-

łów i podwyższania fundamentów weneckich domów

oraz podwyższania najniżej położonej części miasta.

Prognoza, monitorowanie i analiza historyczna zja-

wisk wysokich przypływów w lagunie Wenecji były te -

matami badawczymi prowadzonego w latach 2006–2010

Projektu Vector

. Miał on na celu analizę ekstremalnych

przypływów z przeszłości i dostarczenie metod progno-

zowania ich w przyszłości. Pomimo podjętych inicjatyw

Wenecja nadal jest miastem, któremu zagraża degradacja

środowiska przez wysokie przypływy oraz ryzyko zakłó-

cenia równowagi ekologicznej, dlatego nie bez znaczenia

jest odpowiednie zarządzanie i koordynacja instytucjo-

nalna projektów

[3, s. 251]. Debaty na temat ochrony

i przyszłości Wenecji powinny mieć zatem integralny cel.

Tymczasem, aby ograniczyć zanieczyszczenia z tankow-

ców i zapobiec skutkom ewentualnych awarii (w pobliżu

Wenecji), którym mogą one ulec, podjęto decyzję o zbu-

dowaniu na otwartym morzu specjalnej platformy. Plat-

forma będzie połączona podmorskim rurociągiem z rafi-

neriami w Porto Marghera.

Obecnie Wenecja jest przedmiotem troski nie tylko

nau kowców. Przykładem może być zaprezentowany na

Biennale Architektury w Wenecji w 2010 r. futurystyczny,

oryginalny, ale i kontrowersyjny projekt ratowania miasta

Aqualta 2060 autorstwa duńskiego biura projektowego

JDS (Julien De Smedt Architects). Projekt zakładał, że

Wenecję miałby otoczyć pierścień wieżowców zbudowa-

nych na sztucznych wyspach

[12], które tworzyłyby czę-

ściową barierę przed powodziami, ale i pewnego rodzaju

oprawę sceniczną dla jej przyszłych mieszkańców.

Podsumowanie

Omówione badania miały pomóc w określeniu skali

i szybkości obniżania się miasta oraz stopnia i czasu, na

jaki realizacja projektu Mose ten proces zatrzyma. Jednak

ze względu na zmiany klimatyczne, otrzymane wyniki

i prognozy mogą ulegać wahaniom, a rozwiązania wdra-

żane będą w zależności od zmieniających się warunków.

Kluczowe staje się zatem dobre instytucjonalne zarządza-

nie oraz dalsze opracowywanie alternatywnych koncepcji

ochrony cennych zabytków Wenecji – miasta, które musi

żyć w symbiozie z otaczającą je wodą.

Należy podkreślić, że wszystkie podjęte działania mają

na celu zabezpieczenie i ratowanie wyjątkowo cennego

dziedzictwa kulturowego Wenecji. Stanowi ona bowiem

nie powtarzalną przestrzeń o niespotykanym bogactwie

architektury i sztuki. Zachowanie tych wartości może stać

się istotnym świadectwem dla przyszłych pokoleń.

Projekt został poparty przez Zakład Nauk Geologicznych i Geo-

tech nologicznych Milano-Bicocca University w Mediolanie.

Forecasts, monitoring and the historical analysis of the

high tides phenomena in the lagoon of Venice were the

research topics of the Vector Project

conducted in the

years 2006–2010. This was aimed at analyzing extreme

tides from the past and delivering methods of forecasting

them in the future. In spite of the undertaken initiatives

Venice is still a city threatened with environmental degra-

dation by high tides and the risk of disturbing the eco-

logical balance, therefore the appropriate management

and coordination of institutional projects is of great sig-

nificance [3, p. 251]. Debates on protection and the future

of Venice should therefore have an integral goal.

Meanwhile, to reduce pollution from tankers and prevent

the consequences of their possible failures (in the vicinity

of Venice) a decision to build a special platform in the

open sea was taken. The platform shall be connected with

the refinery in Porto Marghera by means of an underwater

pipeline.

Today, Venice is a matter of concern not only for scien-

tists. An example could be the original but controversial

project to rescue the city of Aqualta 2060 which was

presented at the Venice Architecture Biennale in 2010 by

Danish Design Studio JDS (Julien De Smedt Architects).

According to the project, Venice would be surrounded by

a ring of skyscrapers built on artificial islands [12] which

would create a partial barrier against flooding, but would

also be a kind of stage setting for its future residents.

Summary

The discussed studies were to help determine the scale

and speed of the lowering of the city as well as the degree

and time during which the Mose project completion will

stop this process. However, due to climate changes the

obtained results and forecasts may fluctuate and future

solutions will be implemented depending on the changing

conditions. Thus, it appears a crucial issue to provide

good institutional management and to prepare alternative

concepts of protecting precious monuments of Venice –

a city that must live in symbiosis with the surrounding

water.

We must bear in mind that all these measures are taken

with a view to protecting and saving the remarkable valu-

able cultural heritage of Venice. This place constitutes

a unique space characterised by an unprecedented wealth

of art and architecture. Managing to preserve these values

may become an important testimony for future genera-

tions.

Translated by

Bogusław Setkowicz

The Project received support from the Geological and Geo-

technological Science Institute of Milano-Bicocca University in Milan.

Wenecja – dziedzictwo kulturowe /Venice – cultural heritage 41

Bibliografia /References

[1] Kamiński M., Sztuka i architektura. Wenecja, Könemann, Köln

2001.

[2] Francik M., Wenecja: perła Adriatyku, Videograf II, Chorzów

2007.

[3] Suman D., Guerzoni S., Molinaroli E., Integrated coastal manage-

ment in the Venice lagoon and its watershed, „Hydrobiologia”

2005, Nr 1(550), 251–269.

[4] Schultz Ch.N., Bycie, czas, architektura, Wydawnictwo Murator,

Warszawa 2000.

[5] Rasmussen S.E., Odczuwanie architektury, Wydawnictwo Murator,

Warszawa 1999.

[6] Boulton S., Catling Ch., Ray S., Wenecja i Veneto, Wydawnictwo

Wiedza i Życie, Warszawa 2008.

[7]

Ravera O., The Lagoon of Venice: the result of both natural factors

and human influence, „Journal of Limnology” 2000, Nr 1(59), 19–30.

[8] Sarretta A., Pillon S., Molinaroli E., Guerzoni S., Fontolan G.,

Sediment budget in the Lagoon of Venice, Italy, „Continental Shelf

Research” 2010, Nr 8(30), 934–949.

[9] Guyrkovich J., Architektura w przestrzeni miasta. Wybrane proble-

my, PK, Kraków 2010.

[10] Górecki P., Pompowanie Wenecji, „Wprost” 2004, Nr 36(1136),

78–79.

[11] Gambolati G., Teatini P., Venice Shall Rise Again – Engineered Up -

lift of Venice Through Seawater Injection, Elsevier, London 2014.

[12] Settis S., Wenn Venedig stirbt, „Süddeutsche Zeitung” z dn. 18.12.

2012.

Streszczenie

Artykuł jest próbą przedstawienia specyfiki Wenecji jako miasta oraz problematyki ratowania jej dziedzictwa przez stworzenie ochrony przed skut-

kami wysokich przypływów.

Wenecja jest miastem szczególnym – miastem wyspą, miastem kanałów i gondoli, ale przede wszystkim miastem zabytków. Zarówno warunki

klimatyczne, jak i położenie Wenecji sprawiają, że jest ona bardzo często zatapiana, a to z kolei jest przyczyną pogarszającego się stanu budowli.

Słowa kluczowe: Wenecja, zabytki, dziedzictwo kulturowe, ratowanie miasta

Abstract

This article is an attempt to present the specificity of Venice as the city and the issue of saving its heritage by providing protection against the effects

of high tides.

Venice is a special city – the island city, the city of canals and gondolas, but most of all the city of sights. Both the climate and the location of

Venice make it very often susceptible to flooding and this in turn is the cause of the deteriorating condition of the buildings.

Key words: Venice, monuments, cultural heritage, saving the city

Stojak do suszenia dorszy w Gjesvær, Finnmark

(fot. E. Cisek)

Cod drying rack in Gjesvær, Finnmark

(photo by E. Cisek)

Venice – cultural heritage. The issue of saving the city and monuments

Krystyna Strumiłło

doi:10.5277/arc150103

Abstract