Numer 4(48)/2016

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre艣ci

Spis tre艣ci

Otw贸rz spis tre艣ci

  1. Artyku艂y

    1. Karolina A. Kro艣nicka - Rekonstrukcja ewolucji uk艂adu przestrzennego 艣redniowiecznego miasta i portu Szczecin
    2. Marzanna Jagie艂艂o, Wojciech Brzezowski - Ogrody rezydencji gorzanowskiej w XVII i XVIII w.
    3. Aleksandra Marcin贸w - Wsp贸艂czesne adaptacje zabudowy folwarcznej na terenie Kotliny Jeleniog贸rskiej
    4. Alena Kononowicz - Dawne miasteczka 鈥 dzisiejsze osiedla Wroc艂awia w opinii ich mieszka艅c贸w
    5. Jan Rabiej, Aleksandra Tomkiewicz - Architektura modernistycznych osiedli mieszkaniowych lat 1950鈥1990. Katowickie osiedle Tysi膮clecia na tle przyk艂ad贸w europejskich
    6. Ewa Angoneze-Grela - Percepcja i ocena przestrzeni publicznych, rekreacji i transportu w mie艣cie na przyk艂adzie Rio de Janeiro i Bras铆lii
    7. Marcin Proch - Wroc艂awska minigaleria murali
    8. Agnieszka Boyko - Tendencje w kszta艂towaniu formy plastycznej obiekt贸w kultury na przyk艂adzie konkursu w Pusan

Artyku艂y

Karolina A. Kro艣nicka - Rekonstrukcja ewolucji uk艂adu przestrzennego 艣redniowiecznego miasta i portu Szczecin

doi:10.5277/arc160401

Praca rekonstruuje ewolucj臋 uk艂adu osadniczego Szczecina w okresie od po艂owy VIII w. do pocz膮tku XIV w., w oparciu o interpretacj臋 dost臋pnej literatury naukowej dotycz膮cej historii i archeologii Szczecina oraz metod臋 analizy planistycznej. Bardzo istotnym elementem opisu struktury urbanistycznej wczesno艣redniowiecznego Szczecina by艂o okre艣lenie roli i po艂o偶enia portu. W wyniku analizy zmian uk艂adu przestrzennego miasta w omawianym okresie wy艂oniono sze艣膰 kolejnych etap贸w jego rozwoju: 1. Osada otwarta na Wzg贸rzu Zamkowym i jej przysta艅 (2. po艂. VIII w.鈥 2. po艂. IX w.), 2. Gr贸d i przysta艅 grodu (2. po艂. IX w.鈥2. po艂. X w.), 3. Wczesno艣redniowieczny kompleks osadniczy: gr贸d, podgrodzie i port podgrodzia (2. po艂. X w.鈥損o艂. XII w.), 4. O艣rodek wczesnomiejski: gr贸d, podgrodzie s艂owia艅skie i port podgrodzia, podgrodzie niemieckie i Havening, osady otwarte (2. po艂. XII w.鈥搆oniec 1. 膰w. XIII w.), 5. 艢redniowieczne miasto podw贸jne: 鈥瀌olne miasto鈥, 鈥瀏贸rne miasto鈥 (koniec 1. 膰w. XIII w.鈥 8. dekada XIII w.), 6. Proces wykszta艂cania si臋 miasta 艣redniowiecznego (8. dekada XIII w.鈥搆oniec 1. 膰w. XIV w.). 聽聽聽 Rozw贸j Szczecina w okresie wczesno艣redniowiecznym i 艣redniowiecznym odbywa艂 si臋 skokowo, poprzez przy艂膮czanie kolejnych, autonomicznych funkcjonalnie i zorganizowanych przestrzennie osad. Tak przebiegaj膮cy proces wzrostu miasta, polegaj膮cy na istnieniu miast 鈥瀙odw贸jnych i wielokrotnych鈥, stanowi膰 mo偶e ciekaw膮 alternatyw臋 dla rozwoju wsp贸艂czesnych aglomeracji, borykaj膮cych si臋 na co dzie艅 ze zjawiskiem 鈥瀠rban sprawl鈥. Przedstawiona koncepcja w wielu miejscach bazuje na przypuszczeniach wynikaj膮cych z logiki proces贸w osiedle艅czych znanych z urbanistyki. Dlatego te偶 do chwili zweryfikowania jej za pomoc膮 nowych dowod贸w archeologicznych nale偶y j膮 traktowa膰 jako hipotez臋 badawcz膮.

S艂owa kluczowe:
  •     szczecin
  •     miasto-wczesno艣redniowieczne
  •     port-wczesno艣redniowieczny
  •     dynamika-rozwoju-miasta
  •     miasta-wielokrotne
  • Pobierz artyku艂

    Marzanna Jagie艂艂o, Wojciech Brzezowski - Ogrody rezydencji gorzanowskiej w XVII i XVIII w.

    doi:10.5277/arc160402

    Artyku艂 traktuje o jednym z najbardziej interesuj膮cych ogrod贸w dawnego hrabstwa k艂odzkiego, zrealizowanym w oparciu o bogaty program funkcjonalny przewidziany dla za艂o偶e艅 wielkodworskich. Prezentacja dotyczy dw贸ch faz przekszta艂ce艅 tego za艂o偶enia przeprowadzonych w okresie od po艂owy XVII do po艂owy XVIII w.

    S艂owa kluczowe:
  •     sztuka-ogrodowa
  •     ogr贸d-dworski
  •     xvii鈥搙viii-w.
  •     hrabstwo-k艂odzkie
  • Pobierz artyku艂

    Aleksandra Marcin贸w - Wsp贸艂czesne adaptacje zabudowy folwarcznej na terenie Kotliny Jeleniog贸rskiej

    doi:10.5277/arc160403

    W ostatnich latach, kiedy w Polsce coraz wi臋cej dawnych rezydencji zostaje zaadaptowanych do wsp贸艂czesnych funkcji u偶ytkowych, istotn膮 rol臋 zaczynaj膮 pe艂ni膰 r贸wnie偶 towarzysz膮ce im za艂o偶enia folwarczne. Budynki te po II wojnie 艣wiatowej by艂y cz臋sto zaniedbywane przez r贸偶nych u偶ytkownik贸w. Obecnie obiekty gospodarcze cz臋sto radykalnie zmieniaj膮 swoje pierwotne przeznaczenie. Dokonywane s膮 w贸wczas znaczne ingerencje w ich substancj臋 zabytkow膮. Przeprowadzone badania mia艂y za zadanie pokaza膰, na ile podczas wykonywanych prac zachowywany jest autentyzm cennych budynk贸w folwarcznych. Analizie poddano pi臋膰 za艂o偶e艅 zlokalizowanych na terenie Kotliny Jeleniog贸rskiej (Bukowiec, 艁omnica, Stanisz贸w Dolny, Stanisz贸w G贸rny, Wojan贸w). W najwi臋kszym stopniu zatraci艂y warto艣膰 autentyzmu zespo艂y gospodarcze przeznaczone na cele hotelowe (Stanisz贸w Dolny, Stanisz贸w G贸rny, Wojan贸w), a w najmniejszym budynki nawi膮zuj膮ce do swojej pierwotnej funkcji (艁omnica). Je艣li chodzi o zesp贸艂 w Bukowcu, to dopiero za kilka lat, po zako艅czeniu prac we wszystkich jego obiektach, b臋dzie mo偶na ca艂o艣ciowo oceni膰 uzyskany efekt. Jak pokaza艂y wymienione przyk艂ady, podczas adaptacji zabudowy folwarcznej przede wszystkim maleje autentyzm funkcji, materia艂u oraz technologicznej i konstrukcyjnej struktury budowli. Zatraca si臋 r贸wnie偶 wa偶ny podczas odbioru zabytku autentyzm oddzia艂ywania i skojarze艅.

    S艂owa kluczowe:
  •     zabytek
  •     adaptacja
  •     konserwacja
  •     zabudowa-folwarczna
  •     kotlina-jeleniog贸rska
  • Pobierz artyku艂

    Alena Kononowicz - Dawne miasteczka 鈥 dzisiejsze osiedla Wroc艂awia w opinii ich mieszka艅c贸w

    doi:10.5277/arc160404

    W artykule przedstawiono trzy osiedla Wroc艂awia 鈥 Broch贸w, Le艣nic臋 i Psie Pole 鈥 kt贸re zosta艂y wybrane na przedmiot bada艅 ze wzgl臋du na ich dawn膮 samodzielno艣膰 jako miasteczek. Po kr贸tkiej charakterystyce historycznej i nakre艣leniu cech architektoniczno-przestrzennych skupiono si臋 mi臋dzy innymi na ocenie, w jakim stopniu atmosfera przestrzeni dawnych miasteczek oddzia艂uje dzisiaj na ich mieszka艅c贸w, poprzez om贸wienie wynik贸w bada艅 spo艂ecznych i ich analizy. 聽聽聽 Badania empiryczne potwierdzi艂y zwi膮zki spo艂eczno艣ci z zamieszkiwan膮 przez ni膮 przestrzeni膮 miejsk膮, wyp艂ywaj膮ce z systemu warto艣ci, wiedzy i wyobra藕ni, kt贸re sprzyjaj膮 poczuciu to偶samo艣ci i wspomagaj膮 identyfikacj臋 z danym obszarem. Klimat dawnych miasteczek Brochowa, Le艣nicy i Psiego Pola dzi臋ki zachowaniu w nich dawnych uk艂ad贸w urbanistyczno-przestrzennych kszta艂tuje odczucia mieszka艅c贸w w sferze to偶samo艣ci. Wa偶na zatem jest dba艂o艣膰 o przestrze艅 nie tylko ze wzgl臋du na jej bezcenn膮 warto艣膰, ale r贸wnie偶 dlatego, 偶e odpowiednio ukszta艂towana pomaga w utrzymywaniu poprawnych relacji spo艂ecznych.

    S艂owa kluczowe:
  •     broch贸w
  •     le艣nica
  •     psie-pole
  •     wroc艂aw
  •     dawne-miasteczka
  •     badania-spo艂eczne
  • Pobierz artyku艂

    Jan Rabiej, Aleksandra Tomkiewicz - Architektura modernistycznych osiedli mieszkaniowych lat 1950鈥1990. Katowickie osiedle Tysi膮clecia na tle przyk艂ad贸w europejskich

    doi:10.5277/arc160405

    Modernistyczna koncepcja miasta funkcjonalnego i odpowiadaj膮cy jej model wielokondygnacyjnego budynku wielorodzinnego zadecydowa艂y o kierunku rozwoju miast europejskich w 2. po艂owie XX w. Dzia艂ania w tym zakresie podejmowane po II wojnie 艣wiatowej realizowa艂y zapisy Karty Ate艅skiej i postulaty wypracowane przez Mi臋dzynarodowy Kongres Architektury Nowoczesnej. Stanowi艂y one pr贸b臋 naprawy sytuacji przestrzennej o艣rodk贸w dotkni臋tych gwa艂town膮 industrializacj膮 i zniszczeniami wojennymi. 聽聽聽 Celem pracy jest wskazanie wp艂yw贸w powojennego modernizmu na przestrze艅 miejsk膮 Katowic. Skala przeprowadzonych interwencji oraz warto艣ci estetyczne 贸wczesnych realizacji w spos贸b zdecydowany wp艂yn臋艂y na oblicze miasta. Dzia艂aj膮cy w Katowicach architekci wykazali szczeg贸ln膮 dba艂o艣膰 o nowoczesn膮 form臋 i indywidualny charakter nowych inwestycji. Powsta艂e w tym czasie osiedla mieszkaniowe wpisuj膮 si臋 w g艂贸wne tendencje kszta艂towania zabudowy wielorodzinnej w Polsce w 2. po艂owie XX w. Jednocze艣nie stanowi膮 wa偶ny element dorobku europejskiego modernizmu. Wskazuj膮 na to analogie w sposobie kszta艂towania ca艂ych za艂o偶e艅 i pojedynczych budynk贸w. Potwierdzeniem tych zale偶no艣ci s膮 wnioski wynikaj膮ce z analiz por贸wnawczych osiedla Tysi膮clecia w Katowicach z wybranymi przyk艂adami europejskimi: osiedlem Beaulieu 鈥 Le Rond-Point we francuskim Saint-脡tienne i zespo艂em Grindtorp w szwedzkim T盲by. 聽聽聽 W oparciu o metod臋 morfologiczn膮 w artykule scharakteryzowane zosta艂y cechy kompozycyjne g艂贸wnych element贸w sk艂adowych zabudowy osiedli wskazanych do bada艅: sylweta ca艂ych za艂o偶e艅, forma budynk贸w mieszkalnych i ich relacje z otoczeniem, detal architektoniczny. Analizy por贸wnawcze wykaza艂y, 偶e zbadane cechy osiedla Tysi膮clecia w Katowicach zachowuj膮 charakterystyczne analogie do osiedli modernistycznych zbudowanych po II wojnie 艣wiatowej w miastach zachodniej Europy.

    S艂owa kluczowe:
  •     architektura-osiedli
  •     powojenny-modernizm
  •     socmodernizm
  •     katowicki-modernizm
  • Pobierz artyku艂

    Ewa Angoneze-Grela - Percepcja i ocena przestrzeni publicznych, rekreacji i transportu w mie艣cie na przyk艂adzie Rio de Janeiro i Bras铆lii

    doi:10.5277/arc160406

    W prezentowanym artykule zamieszczono wyniki bada艅 przeprowadzonych na stuosobowej grupie mieszka艅c贸w dw贸ch brazylijskich miast: Rio de Janeiro i Bras铆lii. Celem bada艅 by艂o sprawdzenie, jak mieszka艅cy oceniaj膮 przestrzenie publiczne, transport i bezpiecze艅stwo w obu o艣rodkach miejskich, oraz zestawienie i por贸wnanie otrzymanych wynik贸w z analizami urbanistycznymi i obserwacjami dokonanymi na miejscu. W pierwszej cz臋艣ci artyku艂u przedstawiono charakterystyk臋 wybranych miast 鈥 Rio de Janeiro jako miasta rozwijaj膮cego si臋 w spos贸b niekontrolowany oraz Bras铆lii 鈥 miasta zaprojektowanego przez L煤cia Cost臋. W drugiej cz臋艣ci pracy zaprezentowano wyniki bada艅 podzielone na nast臋puj膮ce kategorie: przestrzenie publiczne w mie艣cie, transport publiczny i indywidualny oraz bezpiecze艅stwo. Przedstawiono te偶 opini臋 Brazylijczyk贸w na temat zmian urbanistycznych zwi膮zanych z organizacj膮 Mistrzostw 艢wiata w Pi艂ce No偶nej 2014.

    S艂owa kluczowe:
  •     miasto-utopijne
  •     urbanizacja-niekontrolowana
  •     przestrze艅-publiczna
  •     mistrzostwa-艣wiata-w-pi艂ce-no偶nej-2014
  • Pobierz artyku艂

    Marcin Proch - Wroc艂awska minigaleria murali

    doi:10.5277/arc160407

    Artyku艂 opisuje zjawisko wyst臋powania wielkoformatowego malarstwa 艣ciennego (murali) w przestrzeni miejskiej oraz wyja艣nia zwi膮zany z tym zjawiskiem termin 鈥瀙laster鈥 i jego rol臋 w modyfikowaniu otoczenia. Badanie przeprowadzono na przyk艂adzie jednej z arterii miejskich Wroc艂awia 鈥 ul. S. Wyszy艅skiego, na kt贸rej w niewielkiej odleg艂o艣ci wyst臋puje pi臋膰 murali. Szczeg贸艂owa analiza kompozycyjno-plastyczna, a tak偶e funkcjonalno-przestrzenna okre艣la ich znaczenie w kontek艣cie miejsca i pokazuje ich wp艂yw na przestrze艅, w kt贸rej istniej膮. Ukazane cechy oraz zale偶no艣ci mi臋dzy nimi wyst臋puj膮ce pozwalaj膮 r贸wnie偶 zobrazowa膰 i wyt艂umaczy膰 fakt istnienia plenerowej galerii, kt贸r膮 tworz膮.

    S艂owa kluczowe:
  •     mural
  •     przestrze艅-miejska
  •     kompozycja-przestrzenna
  •     plaster
  •     street-art
  •     uliczna-galeria
  • Pobierz artyku艂

    Agnieszka Boyko - Tendencje w kszta艂towaniu formy plastycznej obiekt贸w kultury na przyk艂adzie konkursu w Pusan

    doi:10.5277/arc160408

    Wsp贸艂cze艣nie wiele program贸w rewitalizacyjnych w nadziei na o偶ywienie zdegradowanej przestrzeni stara si臋 powt贸rzy膰 fenomen 鈥瀍fektu Bilbao鈥. Bardzo cz臋sto w takich przestrzeniach projektuje si臋 miejsca dla kultury. Przyk艂adami takich obiekt贸w s膮 powsta艂e w 1. dekadzie XXI w.: opera w Oslo, Harpa w Reykjav铆ku, filharmonia w Hamburgu. Na pocz膮tku tego stulecia wiele projekt贸w budynk贸w u偶yteczno艣ci publicznej zosta艂o wybranych na drodze konkurs贸w, co znacznie podnios艂o jako艣膰 formy plastycznej i rozwi膮za艅 architektonicznych. W artykule na przyk艂adzie konkursu na budynek opery w Pusan wyr贸偶niono tendencje we wsp贸艂czesnym projektowaniu. Presti偶owy charakter, pretendowanie do bycia ikon膮, nieograniczone mo偶liwo艣ci konstrukcyjne, materia艂owe i technologiczne sprawiaj膮, 偶e architekci dowolnie kszta艂tuj膮 form臋 obiektu. Przyczynia si臋 to do rozwini臋cia indywidualnych technik projektowych, co w efekcie prowadzi do bardzo du偶ej r贸偶norodno艣ci. Niemo偶liwe staje si臋 jednoznaczne przyporz膮dkowanie obiekt贸w do stylu lub konkretnego nurtu architektonicznego. Bior膮c pod uwag臋 i analizuj膮c wszystkie dominuj膮ce cechy, 艣rodki i relacje bry艂y, tektoniki oraz materii, stworzono typologi臋 projekt贸w konkursowych i przyporz膮dkowano je do nast臋puj膮cych kategorii kompozycji: a) organicznej niejednorodnej; b) organicznej jednorodnej; c) geometrycznej, dynamicznej, jednorodnej; d) geometrycznej, dynamicznej, niejednorodnej; e) geometrycznej statycznej; f) mieszanej. W konkursie istnieje silna tendencja do projektowania obiekt贸w o organicznych kszta艂tach. Du偶o mniej popularne jest stosowanie kompozycji geometrycznej, kt贸ra zazwyczaj jest dynamiczna. Wi臋kszo艣膰 prac konkursowych to charakterystyczne budynki-rze藕by. S膮 one monumentalne, oryginalne, abstrakcyjne, a w efekcie wyznaczaj膮 trendy w projektowaniu na kolejne lata.

    S艂owa kluczowe:
  •     kompozycja-przestrzenna-w-architekturze
  •     budynek-ikona
  •     鈥瀍fekt-bilbao鈥
  •     rewitalizacja
  • Pobierz artyku艂