Numer 4(56)/2018

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre艣ci

Spis tre艣ci

Otw贸rz spis tre艣ci

  1. Artyku艂y

    1. Tomasz Ja偶d偶ewski, Aleksander Piwek - Zegary s艂oneczne ko艣cio艂a pw. Wniebowzi臋cia Naj艣wi臋tszej Panny Marii w Gda艅sku
    2. Ma艂gorzata Doroz-Turek - Badania architektoniczne dzwonnicy ko艣cio艂a pw. 艣w. Jakuba Aposto艂a w Sandomierzu
    3. Ma艂gorzata Milecka - Przekszta艂cenia ogrod贸w przy klasztorze oo. bernardyn贸w w Piotrkowie Trybunalskim
    4. Ewa 艢wi臋cka - W pogoni za orygina艂em 鈥 palimpsest w malarstwie 艣ciennym. Eksponowanie odkrywek
    5. Maria Ludwika Lewicka - Staromiejskie obwarowania Olsztyna w koncepcji miejskich plant 鈥 mi臋dzy konserwacj膮 a kreacj膮
    6. Piotr Molski - Warto艣ciowanie dziedzictwa architektonicznego a warsztat architekta
    7. Cezary G艂uszek - Waloryzacja murowo-ziemnych obiekt贸w pofortecznych 鈥 t艂o problemu
    8. Konrad Szumi艅ski - Szko艂a modernizmu 鈥 problem warto艣ciowania architektury budynk贸w szkolnych Warszawy okresu 20-lecia mi臋dzywojennegona przyk艂adzie dawnej Szko艂y Zawodowej 呕e艅skiej

Artyku艂y

Tomasz Ja偶d偶ewski, Aleksander Piwek - Zegary s艂oneczne ko艣cio艂a pw. Wniebowzi臋cia Naj艣wi臋tszej Panny Marii w Gda艅sku

doi:10.5277/arc180401

Artyku艂 przedstawia najnowsze ustalenia na temat formy, funkcji i historii zegar贸w s艂onecznych ko艣cio艂a Mariackiego w Gda艅sku. Omawiane zegary znajduj膮 si臋 na 艣cianie po艂udniowej transeptu ko艣cio艂a. Po stronie zachodniej okna zachodniego, przy kraw臋dzi 艣ciany znajduje si臋 zegar, kt贸rego autorstwo przypisywane jest Lorenzo Zachau. Mia艂 on powsta膰 w 1533 r. Tarcza zegara rozdzielona jest poziom膮 lini膮 na dwie cz臋艣ci. W g贸rnej zawarto gwiazdy i s艂o艅ce z metalow膮 wskaz贸wk膮 (polos). Dolna cz臋艣膰 ma podzia艂y oznaczaj膮ce godziny i p贸艂godziny oraz cyfry i liczby. Badania prowadzone w zwi膮zku z trwaj膮cymi pracami konserwatorskimi wykaza艂y, 偶e dotychczasowe nieregularne tynki na wsch贸d od tego zegara, po lewej stronie centralnego okna, s膮 reliktami drugiego zegara s艂onecznego. Jego tarcz臋 wyznaczaj膮 dodatkowo nasieki na ceg艂ach, a w g贸rnej partii znaleziono otw贸r, w kt贸rym by艂 osadzony polos. Umieszczony by艂 pod rynn膮 i spadaj膮ca woda spowodowa艂a jego zniszczenie, porzucenie miejsca i zmian臋 lokalizacji (przy kraw臋dzi). Z tych okoliczno艣ci mo偶na wnioskowa膰 o czasie powstania tego reliktu zegara. Prawdopodobnie zegar ten zosta艂 wykonany w 2. po艂owie XV w. By艂by to najstarszy zegar s艂oneczny w Gda艅sku. Warto艣膰 dw贸ch zegar贸w s艂onecznych na ko艣ciele Mariackim wynika z czasu ich powstania i z wyj膮tkowej formy.

S艂owa kluczowe:
  •     zegar-s艂oneczny
  •     ko艣ci贸艂-mariacki
  •     gda艅sk
  • Pobierz artyku艂

    Ma艂gorzata Doroz-Turek - Badania architektoniczne dzwonnicy ko艣cio艂a pw. 艣w. Jakuba Aposto艂a w Sandomierzu

    doi:10.5277/arc180402

    W artykule zaprezentowano wyniki bada艅 architektonicznych przeprowadzonych w dzwonnicy ko艣cio艂a pw. 艣w. Jakuba Aposto艂a klasztoru dominikan贸w w Sandomierzu. Celem bada艅 by艂o ukazanie autentycznej formy dzwonnicy na tle p贸藕niejszych przeobra偶e艅 i prac remontowo-konserwatorskich. Przedstawiony zosta艂 kr贸tki zarys historii powstania zakonu dominikan贸w, erekcji klasztoru w Sandomierzu oraz pocz膮tki 艣redniowiecznej architektury dominika艅skiego ko艣cio艂a. Kwerenda archiwalna i stan bada艅 pozwoli艂y na przeprowadzenie analizy i interpretacji 藕r贸de艂 ikonograficznych na tle historycznych dokument贸w. Dzi臋ki temu i na podstawie w艂asnych bada艅 architektonicznych, opartych na dok艂adnej inwentaryzacji tej cz臋艣ci ko艣cio艂a, autorka podj臋艂a si臋 pr贸by okre艣lenia faz budowy dzwonnicy.

    S艂owa kluczowe:
  •     dominikanie
  •     艣redniowiecze
  •     architektura
  •     dzwonnica
  •     ko艣ci贸艂-艣w.-jakuba-aposto艂a
  •     sandomierz
  • Pobierz artyku艂

    Ma艂gorzata Milecka - Przekszta艂cenia ogrod贸w przy klasztorze oo. bernardyn贸w w Piotrkowie Trybunalskim

    doi:10.5277/arc180403

    Artyku艂 po艣wi臋cono prezentacji reliktu dawnego ogrodu bernardyn贸w w Piotrkowie Trybunalskim. W oparciu o przeanalizowany materia艂 藕r贸d艂owy autorka przedstawi艂a losy ogrodu w kontek艣cie historii klasztoru. Ukaza艂a zas贸b wsp贸艂czesny dawnego ogrodu bernardyn贸w i okre艣li艂a stan zachowania historycznego uk艂adu. To pozwoli艂o na zrekonstruowanie ewolucji za艂o偶enia i wyprowadzenie wniosk贸w na temat ochrony dziedzictwa ogrodowego, a nast臋pnie sformu艂owanie zalece艅 dotycz膮cych kszta艂towania krajobrazu historycznego centrum Piotrkowa. W wyniku analiz dowiedziono, 偶e warto艣ci historyczne i artystyczne piotrkowskiego zespo艂u bernardy艅skiego s膮 du偶e. Historia tego zespo艂u zieleni, jego kompozycja i ranga dla wsp贸艂czesnego uk艂adu urbanistycznego zas艂uguj膮 na bli偶sz膮 prezentacj臋, co uczyniono w artykule. Za艂o偶enie jest interesuj膮cym przyk艂adem ewolucji uk艂ad贸w zieleni i 艣wiadectwem wielkiego wp艂ywu zgromadze艅 zakonnych na kszta艂towanie krajobrazu miasta.

    S艂owa kluczowe:
  •     bernardyni
  •     klasztor
  •     ogr贸d
  •     piotrk贸w-trybunalski
  • Pobierz artyku艂

    Ewa 艢wi臋cka - W pogoni za orygina艂em 鈥 palimpsest w malarstwie 艣ciennym. Eksponowanie odkrywek

    doi:10.5277/arc180404

    W artykule przedstawiono problemy zwi膮zane z nale偶膮cym do procesu bada艅 powierzchni architektonicznych ods艂anianiem malowide艂 艣ciennych. Om贸wiono te偶 spos贸b przygotowywania w przesz艂o艣ci wt贸rnych pow艂ok przed nanoszeniem kolejnych dekoracji oraz podstawowe zasady post臋powania konserwatorskiego. 聽聽聽 Warstwy stratygraficzne malarstwa 艣ciennego stanowi膮: murowane pod艂o偶e, tynki, pobia艂y i warstwy barwne. Nie zawsze zdejmowane s膮 wszystkie wt贸rne nawarstwienia z ca艂ej powierzchni oryginalnej dekoracji, czasami wykonuje si臋 jedynie niewielkie odkrywki. Zdejmowanie przemalowa艅 jest prowadzone w ramach prac konserwatorskich, dlatego du偶a cz臋艣膰 rozstrzygni臋膰 nale偶y do specjalist贸w z tej dziedziny. W przesz艂o艣ci konserwatorzy ods艂aniali zwykle w ca艂o艣ci zachowan膮 warstw臋 najstarsz膮; p贸藕niejsze by艂y po prostu tracone. Dzi艣 istnieje wiele metod konserwacji i sposob贸w ekspozycji, aby ocali膰 malowid艂a pochodz膮ce z kilku okres贸w historycznych, stworzone na tej samej 艣cianie. R贸偶ne sposoby i formy ich ekspozycji pokazano w artykule na fotografiach. Nale偶y podkre艣li膰, 偶e jednoczesna prezentacja malowide艂 pochodz膮cych z kilku okres贸w to g艂贸wnie kwestia estetyczna. Nie wolno te偶 zapomina膰, 偶e dekoracja malarska nie tylko jest dzie艂em sztuki, ale stanowi dokument los贸w historycznej budowli.

    S艂owa kluczowe:
  •     malarstwo-艣cienne
  •     konserwacja
  •     autentyzm
  •     stratygrafia
  •     palimpsest
  • Pobierz artyku艂

    Maria Ludwika Lewicka - Staromiejskie obwarowania Olsztyna w koncepcji miejskich plant 鈥 mi臋dzy konserwacj膮 a kreacj膮

    doi:10.5277/arc180405

    Tematem pracy jest konserwatorski proces przygotowania naukowych podstaw dla rozwi膮za艅 projektowych przysz艂ych plant w Olsztynie. W artykule przedstawiono efekt cz臋艣ci prowadzonych przez autork臋 od 20 lat bada艅: historycznych, architektonicznych z archeologi膮 oraz konserwatorskich studi贸w przedprojektowych 鈥 wybranych pod k膮tem powi膮za艅 z realizacj膮 plant wed艂ug projektu wy艂onionego w wyniku og贸lnopolskiego konkursu architektoniczno-urbanistycznego. Om贸wiono te偶 historyczn膮 warto艣膰 staromiejskich obwod贸w obronnych oraz sam膮 ide臋 miejskich plant.聽聽聽 聽聽聽 Konkurs na miejskie planty og艂osi艂 Urz膮d Miasta w Olsztynie w 2017 r. Zwyci臋ska praca b臋dzie realizowana. Dokumentacje z dotychczasowych bada艅 i studi贸w konserwatorskich nad 艣redniowiecznymi obwarowaniami miasta i zamku stanowi艂y merytoryczn膮 jej podstaw臋. Wy艂oniony w konkursie projekt satysfakcjonuje pod wzgl臋dem poziomu opracowa艅 kulturowych i projektowanych rozwi膮za艅 oraz uwzgl臋dnienia tego, co najistotniejsze w dorobku studialnym i badawczym przygotowanym w przesz艂o艣ci na zam贸wienie s艂u偶b konserwatorskich w Olsztynie. Na obszarze przysz艂ych plant zabytkowe budowle wsp贸艂istnie膰 b臋d膮 ze wsp贸艂czesnymi obiektami staromiejskiej infrastruktury i zieleni膮 parkow膮.

    S艂owa kluczowe:
  •     zabytki
  •     architektura-obronna
  •     olsztyn
  •     planty
  •     konserwacja
  • Pobierz artyku艂

    Piotr Molski - Warto艣ciowanie dziedzictwa architektonicznego a warsztat architekta

    doi:10.5277/arc180406

    Post臋powanie z zabytkami pozostaje w 艣cis艂ym zwi膮zku z przemianami cywilizacyjnymi i pozakonserwatorskimi uwarunkowaniami spo艂eczno-gospodarczymi. Przemiany w ostatnim p贸艂wieczu wymagaj膮 korekt w systemie ochrony zabytk贸w w Polsce uwzgl臋dniaj膮cych ochron臋 ich warto艣ci kulturowych z dostosowaniem do wsp贸艂czesnych wymog贸w u偶ytkowych. Te dwa cele trudne s膮 do pogodzenia. Ilustruj膮 to koncepcje architektoniczne 鈥 np. zabudowy cytadeli Twierdzy Modlin czy Twierdzy K艂odzko. Podstaw膮 optymalizacji projekt贸w zagospodarowania historycznych obiekt贸w i zespo艂贸w zabytkowych jest metoda ich ewaluacji pozwalaj膮ca r贸偶nicowa膰 atrybuty warto艣ci w odniesieniu do ich materialnych no艣nik贸w, a w efekcie rygory ochrony i dopuszczalne przekszta艂cenia modernizacyjne obiekt贸w i ich element贸w strukturalnych. Tre艣ci膮 artyku艂u s膮 pr贸by opracowania modelu warto艣ciowania zabytk贸w architektury zintegrowanego z warsztatem projektowym.

    S艂owa kluczowe:
  •     dziedzictwo
  •     warto艣ciowanie
  •     warsztat
  •     architekt
  • Pobierz artyku艂

    Cezary G艂uszek - Waloryzacja murowo-ziemnych obiekt贸w pofortecznych 鈥 t艂o problemu

    doi:10.5277/arc180407

    Istnieje du偶o przyk艂ad贸w na brak wiedzy o typach, funkcjonowaniu i zasadach ochrony dzie艂 fortyfikacyjnych 鈥 skutkuj膮cy znacznymi b艂臋dami konserwatorskimi w zakresie ich rewaloryzacji: wprowadzania wsp贸艂czesnych funkcji i form architektonicznych. Dlatego podstaw膮 rozpocz臋cia prac inwestycyjnych musi by膰 obiektywna waloryzacja istniej膮cych obiekt贸w: ich autentyzmu, stopnia zachowania itp. Niniejszy tekst dotyczy tej problematyki i sygnalizuje kierunki post臋powania konserwatorsko-projektowego. Artyku艂 powsta艂 w efekcie autorskich bada艅 terenowych i bibliograficznych zagadnienia warto艣ciowania zabytk贸w architektury. Zarysowano w nim t艂o problematyki waloryzacji murowo-ziemnych obiekt贸w pofortecznych. Na podstawie bada艅: 1) rozpoznano historyczne formy umocnie艅 oraz rodzaje budulca, z jakiego je wykonywano, 2) identyfikowano pozosta艂o艣ci umocnie艅 ziemnych oraz ich stopie艅 i stan zachowania, ze szczeg贸lnym uwzgl臋dnieniem Fortu Cze (Pi艂sudskiego), 3) wyodr臋bniono potencjalne warto艣ci omawianej kategorii dziedzictwa architektonicznego. Na zako艅czenie przedstawiono negatywny konserwatorsko przyk艂ad adaptacji Fortu Cze (Pi艂sudskiego), przekazuj膮cy nieprawdziwy obraz historycznego obiektu.

    S艂owa kluczowe:
  •     fort
  •     umocnienia-ziemne
  •     warto艣ciowanie
  •     realizacje
  •     b艂臋dy
  • Pobierz artyku艂

    Konrad Szumi艅ski - Szko艂a modernizmu 鈥 problem warto艣ciowania architektury budynk贸w szkolnych Warszawy okresu 20-lecia mi臋dzywojennegona przyk艂adzie dawnej Szko艂y Zawodowej 呕e艅skiej

    doi:10.5277/arc180408

    Celem artyku艂u jest przedstawienie modelowego post臋powania w zakresie rozpoznania i oceny warto艣ci kulturowych modernistycznych budynk贸w szkolnych z okresu 20-lecia mi臋dzywojennego. G艂贸wn膮 cz臋艣ci膮 pracy jest studium problemowe przyk艂adowej szko艂y z tego okresu, kt贸rego architektura zosta艂a poddana ocenie warto艣ciuj膮cej. Pozwoli艂o to na okre艣lenie, w jaki spos贸b zdefiniowane warto艣ci kulturowe i ich no艣niki wyst臋puj膮ce w zabytku przek艂adaj膮 si臋 na wnioski do opracowania koncepcji dopuszczalnych przekszta艂ce艅 w wybranym zespole zabudowy. Artyku艂 jest pr贸b膮 odpowiedzi na pytanie, jak analiza warto艣ciuj膮ca obiekt zabytkowy wp艂ywa na ko艅cowe uczytelnienie zidentyfikowanych warto艣ci przy projektowaniu wsp贸艂czesnych form architektury w historycznym kontek艣cie. Prezentowany proces badawczy powinien stanowi膰 standard post臋powania z podobnymi przyk艂adami architektury doby modernizmu.

    S艂owa kluczowe:
  •     modernizm
  •     dwudziestolecie-mi臋dzywojenne
  •     warto艣ciowanie-dziedzictwa
  •     szko艂a
  •     warszawa
  • Pobierz artyku艂