Numer 1(33)/2013

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre艣ci

Spis tre艣ci

Otw贸rz spis tre艣ci

  1. Artyku艂y

    1. Wojciech Brzezowski - 艢l膮zacy a teoria sztuki ogrodniczej od XVI do XVIII w. w 艣wietle zbior贸w Biblioteki Uniwersyteckiej we Wroc艂awiu
    2. Ewa Ma艂achowicz - Fontanna Neptuna z placu Nowy Targ we Wroc艂awiu
    3. Bogna Ludwig - Najmniejsze osiedla projektu Ernsta Maya. Jak stworzy膰 kameralny zesp贸艂 mieszkaniowy
    4. Ma艂gorzata Bartnicka - Zapomniane wzorce, wypaczone idee. Nowatorstwo prze艂omu lat 20. i 30. XX w. 鈥 co po nim zosta艂o
    5. Ewa Cisek - Norweskie zespo艂y gniazdowe w kontek艣cie 鈥瀏艂臋bokiej ekologii鈥 Arne N忙ssa
    6. Piotr Furmanek - W poszukiwaniu zasad architektury fraktalnej
    7. Dagmara Sietko-Sierkiewicz, David Weclawowicz, Pawe艂 Kirschke - Transformacja lotniska Tegel (TXL) w Berlinie

Artyku艂y

Wojciech Brzezowski - 艢l膮zacy a teoria sztuki ogrodniczej od XVI do XVIII w. w 艣wietle zbior贸w Biblioteki Uniwersyteckiej we Wroc艂awiu

doi:10.5277/arc130101

O randze, jak膮 nadawano ogrodom w okresie renesansu i baroku, 艣wiadczy膰 mog膮 nie tylko realizacje, ale tak偶e liczba po艣wi臋conych im traktat贸w. W kolekcji starodruk贸w Biblioteki Uniwersyteckiej we Wroc艂awiu znajduje si臋 poka藕ny zbi贸r dzie艂 po艣wi臋conych agronomii, botanice i sztuce ogrodowej. Znaczna ich cz臋艣膰 by艂a w u偶yciu na 艢l膮sku w XVII i XVIII w., pochodz膮 one bowiem ze zbior贸w dawnych bibliotek wroc艂awskich czy 艣l膮skich bibliotek klasztornych. Ale 艢l膮zacy byli nie tylko biernymi odbiorcami dzie艂 po艣wi臋conych ogrodom, mieli tak偶e sw贸j udzia艂 w rozpowszechnianiu wiedzy o sztuce ogrodniczej. Ju偶 w 1590 r. ukaza艂o si臋 dzie艂o po艣wi臋cone agronomii autorstwa Martina Grossera, proboszcza z podwroc艂awskiej miejscowo艣ci Szewce (Schewitz). W 1664 r. wydano w Brzegu traktat Johanna Christofa Hibnera, ogrodnika ksi膮偶臋cego w O艂awie, zatytu艂owany Horticultura [鈥. Znajduje si臋 tam pierwsza w historii 艢l膮ska wzmianka o ziemniaku. Praca ta zawiera tak偶e wykaz ro艣lin ogrodo wych zajmuj膮cy ponad 40 stron. Wydaje si臋 ma艂o prawdopodobne, by w owym czasie wszystkie z wymienionych przez Hibnera ro艣lin by艂y uprawiane w 艢l膮s kich ogrodach i tekst ten jest raczej wyrazem idealnej wizji. Niemniej mia艂 on niew膮tpliwy wp艂yw na rozpowszechnienie nowych tendencji w sztuce ogrodowej. Podobn膮 funkcj臋 pe艂ni艂o drugie z XVII-wiecznych dzie艂 艣l膮skich ogrodnik贸w 鈥 opublikowany w 1692 r. traktat Georga Herbsta Des Schlesischen G盲rtners Lustiger Spatziergang. Autor pe艂ni艂 funkcj臋 ogrodnika ksi臋cia ole艣nickiego Christiana Ulricha von W眉rtemberga. Wydarzeniem wykraczaj膮cym poza teren 艢l膮ska by艂o wydanie we Wroc艂awiu w 1708 r. niemieckiego t艂umaczenia dzie艂a Curiositez de la nature et de l鈥檃rt sur la v茅g茅tation, kt贸rego autorem by艂 Pierre le Lorrain de Vallemont. T艂umaczem dzie艂a by艂 cz艂onek wroc艂awskiej rady miejskiej Ferdinand Ludwig von Bre脽ler und Aschenburg. Wymieni膰 tu tak偶e trzeba wydrukowane w 1727 r. w drukarni wroc艂awskiego kolegium jezuickiego po艣wi臋cone ogrodnictwu dzie艂o Jacques鈥檃 Vani猫re鈥檃 Praedium rusticum. We wroc艂awskich zbiorach znajduje si臋 obecnie tak偶e wiele innych traktat贸w ogrodniczych. Znaki w艂asno艣ciowe i dawne numery inwentarzowe wskazuj膮, 偶e wi臋kszo艣膰 z nich nale偶a艂a do dawnych bibliotek 艣l膮skich, a wi臋c by艂a tu znana i z ca艂膮 pewno艣ci膮 oddzia艂ywa艂a na poziom sztuki ogrodniczej na 艢l膮sku.

S艂owa kluczowe:
  •     teoria
  •     sztuka-ogrodowa
  •     艣l膮sk
  • Pobierz artyku艂

    Ewa Ma艂achowicz - Fontanna Neptuna z placu Nowy Targ we Wroc艂awiu

    doi:10.5277/arc130102

    Artyku艂 powsta艂 z powodu odkrycia fragment贸w rze藕biarskiej oraz architektonicznej barokowej dekoracji Fontanny Neptuna stoj膮cej na pl. Nowy Targ do 1945 r. Mia艂o ono miejsce podczas wykopalisk archeologicznych prowadzonych przez zesp贸艂 archeolog贸w Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wroc艂awskiego pod kierunkiem prof. Jerzego Piekalskiego. Odnalezione fragmenty oraz analiza dost臋pnych 藕r贸de艂 ikonograficznych przynosz膮 nowe informacje dotycz膮ce znanego, cho膰 niezachowanego dzie艂a ma艂ej architektury. Umo偶liwi艂y r贸wnie偶 prezentowan膮 rysunkow膮 rekonstrukcj臋 zabytku autorstwa dr. in偶. arch. Macieja Ma艂achowicza oraz mgr. in偶. arch. Rafa艂a Karnickiego.

    S艂owa kluczowe:
  •     barok
  •     rze藕ba
  •     wroc艂aw
  •     fontanna-neptuna
  •     plac-nowy-targ
  •     jan-adam-karinger
  •     jan-baptista-lemberger
  •     jan-jakub-bauer
  • Pobierz artyku艂

    Bogna Ludwig - Najmniejsze osiedla projektu Ernsta Maya. Jak stworzy膰 kameralny zesp贸艂 mieszkaniowy

    doi:10.5277/arc130103

    W pejza偶u przedmie艣膰 miast i miasteczek dolno艣l膮skich mo偶na zaobserwowa膰 wyr贸偶niaj膮c膮 si臋 grup臋 zespo艂贸w budynk贸w mieszkalnych. Ma艂e/ par terowe, czasem pi臋trowe domy jednorodzinne lub kilkurodzinne, o skromnej architekturze nawi膮zuj膮cej do form lokalnego klasycyzmu, tworz膮 zwykle urozmaicone uk艂ady ulic i plac贸w. Wszystkie te zespo艂y mieszkaniowe powsta艂y w wyniku dzia艂alno艣ci dw贸ch sp贸艂ek budowlanych 鈥濻chlesische Landgesellschaft鈥 i 鈥濻chlesisches Heim鈥 (鈥濻chlesische Heimst盲tte鈥) w stosunkowo kr贸tkim okresie ich dzia艂alno艣ci w pierwszych latach po pierwszej wojnie 艣wiatowej, kiedy kierownikiem architektonicznym obydwu pozostawa艂 Ernst May. Stanowi膮 przyk艂ad bardzo ciekawej pr贸by rozwi膮zania problemu mieszkaniowego, swoistej alternatywy dla rozbudowy miast. Najmniejsze z nich to najlepsze przyk艂ady realizacji idei architektonicznej i urbanistycznej tzw. ma艂ych osiedli (Kleinsiedlung). By艂y to pierwsze kroki na drodze kszta艂towania teorii i praktyki projektowania osiedli zabudowy jednorodzinnej. Podczas ca艂ej dzia艂alno艣ci 鈥濻chlesische Heimst盲tte鈥 zajmowa艂a si臋 wznoszeniem ma艂ych osiedli i ten aspekt prac, zgodny zreszt膮 z dyrektywami pa艅stwowymi, traktowano jako podstawowy. Ma艂e osiedla, w zale偶no艣ci od podejmowanych zlece艅, mia艂y r贸偶n膮 funkcj臋. By艂y to wi臋c osiedla rolnicze (Dobroszyce, Czarne, Nowy Folwark k. Jelcza), p贸艂rolnicze na peryferiach miast (Brzeg Dolny, Z膮bkowice 艢l膮skie, osiedla w gminach podwroc艂awskich), osiedla robotnicze przy kopalniach i zak艂adach przemys艂owych oraz kolei (Stary Lesieniec, Ma艂ujowice, Ole艣nica, Dzier偶oni贸w, Nowa Ruda, Chojn贸w, Prudnik). R贸wnie偶 w projekty rozbudowy miast wprowadzano uk艂ady tzw. ma艂ych osiedli (Radk贸w, Niemcza, L膮dek-Zdr贸j, Kluczbork). W zale偶no艣ci od wielko艣ci terenu, jego ukszta艂towania i s膮siedniej zabudowy otrzymywa艂y r贸偶n膮 kompozycj臋 urbanistyczn膮 i dostosowane do niej rozwi膮zania architektoniczne budynk贸w. Pocz膮tkowo w architekturze domk贸w i rozwi膮zaniach urbanistycznych du偶e znaczenie mia艂y jeszcze zasady projektowania dziedziczone po secesji oraz regionalizm, z czasem coraz wi臋ksz膮 rol臋 odgrywa艂y regu艂y funkcjonalizmu. Ma艂e osiedla okresu mi臋dzywojennego na Dolnym 艢l膮sku nale偶膮 zapewne do jednych z ciekawszych przyk艂ad贸w rozwi膮za艅 zespo艂贸w mieszkaniowych. Najbardziej charakterystyczn膮 ich cech膮, kt贸ra stanowi o szczeg贸lnym uroku, jest ukszta艂towanie niewielkich wn臋trz urbanistycznych 鈥 placyk贸w, zakoli ulicznych czy ma艂ych skwer贸w. Wszystkie te rozwi膮zania stanowi膮 do dzi艣 godne powielenia pomys艂y przy projektowaniu architektury i urbanistyki osiedli mieszkaniowych.

    S艂owa kluczowe:
  •     ernst-may
  •     regionalizm
  •     osiedla-mieszkaniowe
  •     dolny-艣l膮sk
  •     urbanistyka-xx-w.
  • Pobierz artyku艂

    Ma艂gorzata Bartnicka - Zapomniane wzorce, wypaczone idee. Nowatorstwo prze艂omu lat 20. i 30. XX w. 鈥 co po nim zosta艂o

    doi:10.5277/arc130104

    Na prze艂omie XIX i XX w. dostrze偶ono, 偶e zaanga偶owanie cz艂owieka w prac臋 zale偶y od jego warunk贸w bytowych, samopoczucia psychicznego oraz stanu zdrowotnego. Niepomierny wp艂yw mia艂y na to warunki mieszkaniowe. Istot膮 wzmo偶onego budownictwa mieszkaniowego, w tym czasie, sta艂o si臋 poszukiwanie rozwi膮za艅 pozwalaj膮cych na szybkie i tanie tworzenie zabudowy dla wci膮偶 nap艂ywaj膮cych nowych mieszka艅c贸w miast. Jednocze艣nie mieszkania te mia艂y by膰 zdrowe, w szczeg贸lno艣ci zapewnia膰 dost臋p s艂o艅ca, powietrza i 艣wiat艂a. R贸wnolegle propagowano nowe propozycje konstrukcyjne i materia艂owe. Pomys艂y te i dokonania eksponowane by艂y podczas wystaw mieszkaniowych. Cz臋艣ci膮 pokazu stawa艂y si臋, pecjalnie na nie wybudowane, eksperymentalne osiedla mieszkaniowe. Zaprojektowane w nich modelowe mieszkania by艂y w p贸藕niejszym okresie przeznaczone do wynaj臋cia. Najbardziej znane sta艂y si臋 osiedla zaprojektowane i wybudowane pod patronatem Werkbundu: Weissenhof (1927, Stuttgart), Nov媒 D暖m (1928, Brno), WUWA (1929, Wroc艂aw), Eglis茅e (1930, Bazylea), Neub眉hl (1931, Zurych), Lainz (1932, Wiede艅) i Baba (1932, Praga). Wiele z zaproponowanych w nich rozwi膮za艅 wesz艂o, w latach p贸藕niejszych, do kanonu budownictwa mieszkaniowego, cho膰 nie zawsze zgodnie z pierwotnymi ideami tw贸rc贸w. W obecnych czasach modyfi kacje w przepisach budowlanych wskazuj膮 na post臋puj膮ce lekcewa偶enie zaproponowanych w dawnych latach wzorc贸w. Najbardziej zagro偶ony jest, uzyskany na pocz膮tku XX w., dost臋p ka偶dego mieszkania do promieni s艂onecznych.

    S艂owa kluczowe:
  •     budownictwo-mieszkaniowe
  •     osiedla-eksperymentalne
  •     艣wiat艂o-s艂oneczne
  • Pobierz artyku艂

    Ewa Cisek - Norweskie zespo艂y gniazdowe w kontek艣cie 鈥瀏艂臋bokiej ekologii鈥 Arne N忙ssa

    doi:10.5277/arc130105

    Obecny w tw贸rczo艣ci Arne N忙ssa holistyczny obraz 艣wiata, ukazuj膮cy jego biologiczn膮 r贸偶norodno艣膰 i niekwestionowan膮 warto艣膰 wszystkich 偶yj膮cych byt贸w sta艂 si臋 podstaw膮 nurtu filozofii 艣rodowiskowej znanej jako g艂臋boka ekologia. My艣l filozoficzna N忙ssa po dzi艣 dzie艅 ma znacz膮cy wp艂yw na spos贸b postrzegania 艣wiata, natury, cz艂owieka i jego akt贸w tw贸rczych. Przekonanie, 偶e wszelkie 偶ycie jest ze sob膮 splecione na podobie艅stwo nordyckiego splotu znajduje swoje odzwierciedlenie tak偶e w sposobie kszta艂towania przez Norweg贸w form architektonicznych i struktur mieszkaniowych w otwartym krajobrazie. Na szczeg贸ln膮 uwag臋 zas艂uguj膮 uk艂ady gniazdowe zabudowy farmerskiej rozpowszechnione g艂贸wnie we wschodniej cz臋艣ci kraju. S膮 one odzwierciedleniem jednego z najwa偶niejszych archetyp贸w 鈥 ko艂a z zaakcentowanym centrum, symbolizuj膮cego wed艂ug Carla Gustava Junga obraz pe艂ni 鈥 Ja藕ni, kt贸rej wszystkie elementy sk艂adowe pozostaj膮 ze sob膮 w 艣cis艂ej wsp贸艂zale偶no艣ci, r贸wnowadze i harmonii. Widoczna w idei gniazdowej formy ludzkiego siedliska my艣l filozoficzna, dotykaj膮ca nurtu g艂臋bokiej ekologii, ukazuje architektoniczn膮 tw贸rczo艣膰 cz艂owieka w ca艂kiem nowym 艣wietle. Nie nale偶y przy tym postrzega膰 postawy wobec natury jako romantycznej, nie jest bowiem ca艂kiem pozbawiona utylitaryzmu. Jest to raczej postawa respektuj膮ca jej prawa, uznaj膮ca, 偶e przyroda ma wewn臋trzn膮 warto艣膰, nie tylko instrumentaln膮. W celu harmonijnego wsp贸艂偶ycia z ni膮 nale偶y rozpocz膮膰 prac臋 od podstaw: wyeliminowa膰 藕r贸d艂a zanieczyszcze艅, ograniczy膰 nadmiern膮 konsumpcj臋, promowa膰 偶ycie w oparciu o proste 艣rodki, albowiem o jako艣ci 偶ycia nie 艣wiadczy jego standard, tylko to, jak do艣wiadcza si臋 siebie i otaczaj膮cy 艣wiat. W ma艂ych norweskich spo艂eczno艣ciach, zamieszkuj膮cych gniazdowe struktury, wprowadzane s膮 zatem rozwi膮zania ekologiczne, polegaj膮ce na planowaniu i wykorzystywaniu ziemi, produkcji i konsumpcji miejscowych, zielonych produkt贸w, edukacji ekologicznej i ekologicznym rolnictwie.

    S艂owa kluczowe:
  •     g艂臋boka-ekologia
  •     arne-n忙ss
  •     zabudowa-gniazdowa
  • Pobierz artyku艂

    Piotr Furmanek - W poszukiwaniu zasad architektury fraktalnej

    doi:10.5277/arc130106

    W roku 2002 Charles Jencks, znany ameryka艅ski architekt, historyk i krytyk architektury, do jednego z wa偶niejszych dzie艂 w swoim dorobku (J臋zyk postmodernistycznej architektury) doda艂 dwa rozdzia艂y: 鈥濼he New Paradigm I 鈥 Complexity Architecture鈥 (Nowy paradygmat I 鈥 Architektura z艂o偶o no艣ci) oraz 鈥濼he New Paradigm II 鈥 芦Fractal Architecture禄鈥 (Nowy paradygmat II 鈥 Architektura fraktalna). W rozdzia艂ach tych autor g艂osi narodziny nowych kierunk贸w, twierdz膮c, 偶e przysz艂o艣膰 architektury nale偶e膰 b臋dzie do fraktali, kosmosu i form faluj膮cych. Analizuj膮c dok艂adniej postawione tezy, daje si臋 dostrzec pewne nie艣cis艂o艣ci w zakresie doboru przyk艂ad贸w ilustruj膮cych postawione tezy. W artykule podj臋to polemik臋 z autorem, sugeruj膮c w艂a艣ciwe zasady kszta艂towania architektury fraktalnej oparte na matematycznej teorii fraktali.

    S艂owa kluczowe:
  •     obiekty-fraktalne
  •     system-funkcji-iterowanych
  •     architektura-fraktalna
  • Pobierz artyku艂

    Dagmara Sietko-Sierkiewicz, David Weclawowicz, Pawe艂 Kirschke - Transformacja lotniska Tegel (TXL) w Berlinie

    doi:10.5277/arc130107

    Prezentowany projekt autorstwa Dagmary Sietko-Sierkiewicz i Davida Weclawowicza Transformation TXL zdoby艂 w 2013 r. g艂贸wn膮 nagrod臋 za prac臋 w dziedzinie architektury 158. mi臋dzynarodowego konkursu im. Karla Schinkla, zorganizowanego przez Stowarzyszenie Architekt贸w i In偶ynier贸w w Berlinie. Jest to projekt przebudowy berli艅skiego portu lotniczego Tegel na nowoczesn膮 dzielnic臋 mieszkalno-przemys艂ow膮, gdzie sfera prywatna i zawodowa 偶ycia powi膮zane s膮 w innowacyjny spos贸b. Koncepcja urbanistyczna zak艂ada stworzenie ci膮g贸w budynk贸w przemys艂owo-us艂ugowo-mieszkalnych zorientowanych zgodnie z kierunkami najwa偶niejszych osi wyznaczonych przez terminal lotniska. Hale produkcyjne dost臋pne s膮 z ulicy dostawczej, a towarzysz膮ce jej us艂ugi, sklep, manufaktury i mieszkania otwieraj膮 si臋 w stron臋 pieszych plac贸w znajduj膮cych si臋 wewn膮trz kwarta艂贸w zabudowy. Hal臋, jej zaplecze i wej艣cia do niej zaprojektowano tak, aby po godzinach pracy mog艂a zosta膰 przekszta艂cona w miejsce sp臋dzania czasu wolnego. Szkieletowy uk艂ad konstrukcyjny umo偶liwia przygotowanie mieszka艅 r贸偶nych typ贸w i szybkie zbudowanie budynku, a tak偶e daje mo偶liwo艣膰 ponownego wykorzystania prefabrykowanych element贸w. W projekcie du偶y nacisk po艂o偶ono na rozwi膮zania proekologiczne, kt贸re nie wymagaj膮 du偶ego nak艂adu finansowego i skomplikowanych rozwi膮za艅 technologicznych.

    S艂owa kluczowe:
  •     konkurs-im.-schinkla
  •     karl-friedrich-schinkel
  •     berlin
  •     lotnisko-tegel
  •     manufaktura
  •     rewitalizacja
  •     produkcja
  •     rozw贸j-zr贸wnowa偶ony
  • Pobierz artyku艂