Numer 4(44)/2015

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre┼Ťci

Spis tre┼Ťci

Otw├│rz spis tre┼Ťci

  1. Artykuły

    1. Hanna Golasz-Szo┼éomicka - Okna maswerkowe na ┼Ül─ůsku z XV do po┼éowy XVI w.
    2. Mi┼éos┼éawa Sieradzka, Ma┼égorzata Milecka - Ogrody klasztoru si├│str niepokalanek w Nowym S─ůczu
    3. Aleksander Serafin - Ekspresja architektury Coop Himmelb(l)au na tle koncepcji estetycznej Gillesa DeleuzeÔÇÖa
    4. Dorota ┼üuczewska, Barbara Siomkaj┼éo - Ochrona i dokumentacja tradycyjnej przestrzeni Szklarskiej Por─Öby ÔÇô pr├│by zachowania genius loci
    5. Joanna Jabłońska - Typologia wielkoskalowych wewnętrznych przestrzeni publicznych współczesnych hoteli
    6. Jerzy Olek - Niedoskona┼éo┼Ť─ç symetrii
    7. Witold Szymański, Beata Kania, Maurycy J. Kin - Przestrzeń w architekturze, przestrzeń architektury
    8. Stanis┼éaw A. Des┼éawski - Analiza architektury wn─Ötrz mieszkalnych w ÔÇ×wielkiej p┼éycieÔÇŁ jako podstawa okre┼Ťlenia terminu ÔÇ×architekturaÔÇŁ
    9. Tadeusz Barucki - Frei Otto (1925ÔÇô2015). Laur i ┼Ťmier─ç

Artykuły

Hanna Golasz-Szo┼éomicka - Okna maswerkowe na ┼Ül─ůsku z XV do po┼éowy XVI w.

doi:10.5277/arc150401

W artykule przedstawiono ┼Ťl─ůskie maswerki, kt├│re zachowa┼éy si─Ö w 10 ko┼Ťcio┼éach wzniesionych od pocz─ůtku XV w. do oko┼éo po┼éowy XVI w. oraz w kaplicach ko┼Ťcio┼é├│w wcze┼Ťniej uko┼äczonych. Pod wzgl─Ödem kompozycji mo┼╝na je podzieli─ç na centralne i kilkupoziomowe. Wykorzystano w nich formy k├│┼é, ostro┼éuk├│w, ┼é─Ök├│w p├│┼ékolistych, wieloli┼Ťci i rybich p─Öcherzy stosowane w poprzednich okresach. Z element├│w tych powsta┼éy nowe kompozycje, cz─Östo stanowi─ůce zwielokrotnienie uk┼éad├│w wcze┼Ťniejszych, poniewa┼╝ tworzono je dla szerokich okien cztero-, sze┼Ťcio-, a nawet o┼Ťmiodzielnych. Nowy uk┼éad pojawi┼é si─Ö w centralnej kompozycji okna w ko┼Ťciele ┼Ťw. Piotra i Paw┼éa w Legnicy, wzorowany na p├│┼énocnej rozecie katedry w Chartres. Rzadko wyst─Öpowa┼éy wiruj─ůce rybie p─Öcherze, poniewa┼╝ tworzono z nich nowe kompozycje. W kilku oknach ca┼ée pod┼éucza zape┼énione zosta┼éy jednakowymi, drobnymi motywami. Pojawi┼éy si─Ö formy i kompozycje krzywolinijne. Angielskie pochodzenie maj─ů maswerki, w kt├│rych g─Öste laskowanie ┼é─ůcz─ů w g├│rze pojedyncze ostro┼éuki, oraz z laskowaniami przecinaj─ůcymi si─Ö w pod┼éuczu. Budowniczowie ┼Ťl─ůscy znali maswerki stosowane na Zachodzie i z podobnych element├│w tworzyli w┼éasne, nowe kompozycje.

Słowa kluczowe:
  •     ┼Ťl─ůsk
  •     ko┼Ťcio┼éy-xvÔÇôxvi-w.
  •     maswerki
  • Pobierz artyku┼é

    Mi┼éos┼éawa Sieradzka, Ma┼égorzata Milecka - Ogrody klasztoru si├│str niepokalanek w Nowym S─ůczu

    doi:10.5277/arc150402

    Zgromadzenie Si├│str Niepokalanego Pocz─Öcia Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny zawi─ůza┼éo si─Ö w Rzymie w roku 1859 pod przewodnictwem Matki J├│zefy Karskiej oraz Matki Marceliny Darowskiej. Celem powstania zgromadzenia opr├│cz s┼éu┼╝by dla Boga by┼éa praca dla Polski, dla jej przysz┼éo┼Ťci, dla jej odrodzenia poprzez chrze┼Ťcija┼äskie wychowanie kobiety do odpowiedzialno┼Ťci, wzmocnienia duchowego rodziny ÔÇô w czasach zabor├│w i prze┼Ťladowa┼ä polsko┼Ťci. W roku 1863 domem macierzystym zgromadzenia sta┼é si─Ö Jaz┼éowiec w Galicji Wschodniej, gdzie wypracowano model funkcjonowania tej wsp├│lnoty i przygotowano j─ů do dzie┼éa wychowawczego, kt├│re siostry rozpocz─Ö┼éy ju┼╝ we wrze┼Ťniu tego roku. Z czasem, ze zwi─Ökszaj─ůc─ů si─Ö liczb─ů powo┼éa┼ä, ale te┼╝ uczennic, tworzono kolejne fundacje. Fundacja nowos─ůdecka nazywana Bia┼éym Klasztorem powsta┼éa w latach 1894ÔÇô1897 jako czwarta fundacja galicyjska tego zgromadzenia. ┬á┬á┬á W niniejszym artykule zaprezentowano zesp├│┼é ogrod├│w towarzysz─ůcych klasztorowi si├│str niepokalanek w Nowym S─ůczu. Powsta┼é on pod koniec XIX w. na dawnej posiad┼éo┼Ťci ojc├│w franciszkan├│w, osadzonych tu jeszcze przez ┼Ťw. King─Ö (1234ÔÇô1292), a wyrugowanych przez cesarza J├│zefa II (1785). Przedstawiono kr├│tk─ů histori─Ö zespo┼éu z uwypukleniem historii kszta┼étowania kompozycji ogrodowej, nast─Öpnie om├│wiono g┼é├│wne problemy konserwatorskie, badania szaty ro┼Ťlinnej i kompozycji ogrodowej, a w konsekwencji propozycj─Ö kierunku rewaloryzacji ogrod├│w.

    Słowa kluczowe:
  •     siostry-niepokalanki
  •     nowy-s─ůcz
  •     ogrody-klasztorne
  • Pobierz artyku┼é

    Aleksander Serafin - Ekspresja architektury Coop Himmelb(l)au na tle koncepcji estetycznej Gillesa DeleuzeÔÇÖa

    doi:10.5277/arc150404

    Artyku┼é ma na celu zwr├│cenie uwagi na wsp├│┼ézale┼╝no┼Ť─ç pomi─Ödzy estetyk─ů barokow─ů a wsp├│┼éczesn─ů architektur─ů, odznaczaj─ůc─ů si─Ö ekspresyjnym wyrazem. Przyczynkiem do rozwa┼╝a┼ä sta┼éa si─Ö teoria filozoficzna Gillesa DeleuzeÔÇÖa, kt├│ry postrzega┼é architektur─Ö poprzez pryzmat barokowej ci─ůg┼éo┼Ťci i p┼éynno┼Ťci form. Analiz─Ö w tym kontek┼Ťcie przeprowadzono w oparciu o wybrane realizacje grupy Coop Himmelb(l)au. Tw├│rczo┼Ť─ç tego zespo┼éu projektowego z jednej strony charakteryzuje kosmopolityzm, podejmowanie wyzwa┼ä dotycz─ůcych architektury komercyjnej, z drugiej za┼Ť strony zdaje si─Ö sprawnie pod wzgl─Ödem kulturowym wpisywa─ç w ci─ůg┼éo┼Ť─ç austriackiej i po┼éudniowoniemieckiej tradycji architektonicznej. Zar├│wno bowiem barok, jak i ekspresjonizm odegra┼éy du┼╝─ů rol─Ö w jej ukszta┼étowaniu.

    Słowa kluczowe:
  •     forma-architektoniczna
  •     coop-himmelb(l)au
  •     fa┼éda
  •     leibniz
  •     barok
  • Pobierz artyku┼é

    Dorota ┼üuczewska, Barbara Siomkaj┼éo - Ochrona i dokumentacja tradycyjnej przestrzeni Szklarskiej Por─Öby ÔÇô pr├│by zachowania genius loci

    doi:10.5277/arc150405

    W artykule om├│wiono rol─Ö, jak─ů w kszta┼étowaniu lokalnego kolorytu Szklarskiej Por─Öby odegra┼éy kolejne kolonie artystyczne. Przedstawiono te┼╝ specyfik─Ö zespo┼é├│w architektoniczno-urbanistycznych miasta oraz ich zwi─ůzek z histori─ů i naturalnymi uwarunkowaniami tego obszaru. Poruszony zosta┼é r├│wnie┼╝ temat aktywnego zapobiegania degradacji uformowanego przez stulecia charakteru tego miejsca. Studia rysunkowe i malarskie ÔÇô plastyczna dokumentacja zespo┼é├│w architektoniczno-urbanistycznych w plenerze ÔÇô przedstawione zosta┼éy jako jeden ze sposob├│w poznawania takich zespo┼é├│w oraz wzbogacania w┼éasnych umiej─Ötno┼Ťci i mo┼╝liwo┼Ťci projektowych.

    Słowa kluczowe:
  •     szklarska-por─Öba
  •     architektura-regionalna
  •     procesy-kszta┼écenia
  •     rysunek-i-malarstwo
  • Pobierz artyku┼é

    Joanna Jabłońska - Typologia wielkoskalowych wewnętrznych przestrzeni publicznych współczesnych hoteli

    doi:10.5277/arc150406

    Du┼╝e przestrzenie hotelowe to najcz─Ö┼Ťciej strefy powi─ůzane z otoczeniem, miastem, dost─Öpne dla wszystkich u┼╝ytkownik├│w i stanowi─ůce wizyt├│wk─Ö danej jednostki. Opr├│cz rozwi─ůza┼ä przestrzennych, estetycznych, plastycznych ich pozytywny odbi├│r zapewnia prawid┼éowo zaprojektowany plan. Niniejszy artyku┼é koncentruje si─Ö na zagadnieniach zr├│┼╝nicowania typ├│w konfiguracji rzut├│w, ich cechach charakterystycznych, zaletach i praktycznym zastosowaniu. Opracowanie prezentuje r├│wnie┼╝ autorsk─ů typologi─Ö du┼╝ych przestrzeni hotelowych sformu┼éowan─ů w oparciu o istniej─ůce systematyki i koncepcje uporz─ůdkowania plan├│w budynk├│w u┼╝yteczno┼Ťci publicznej. Powsta┼ée w ten spos├│b narz─Ödzie mo┼╝e mie─ç szerokie zastosowanie w badaniu obiekt├│w o du┼╝ych przestrzeniach og├│lnodost─Öpnych.

    Słowa kluczowe:
  •     projektowanie-hoteli
  •     typologia-hoteli
  •     hotelowe-przestrzenie-publiczne
  • Pobierz artyku┼é

    Jerzy Olek - Niedoskona┼éo┼Ť─ç symetrii

    doi:10.5277/arc150407

    W artykule przedstawiono rozwa┼╝ania na temat symetrii, percepcji symetrii oraz jej atrakcyjno┼Ťci (czy te┼╝ nieatrakcyjno┼Ťci) jako zasady kompozycji w sztuce i architekturze. Symetryczno┼Ť─ç ┼Ťwiata, potwierdzona przez uczonych i przez potoczne do┼Ťwiadczenie, mo┼╝e wyja┼Ťnia─ç nasze do niej upodobanie. Jako jeden z przyk┼éad├│w przekonuj─ůcych nas o ÔÇô jak si─Ö okazuje z┼éudnej ÔÇô symetryczno┼Ťci podano lustro, z kt├│rym nierozerwalnie zwi─ůzany jest problem zr├│┼╝nicowania skali. Autor odwo┼éuje si─Ö do Hermanna Weyla omawiaj─ůcego rozmaite rodzaje symetrii i wi─ů┼╝─ůcego z ni─ů kategori─Ö pi─Ökna. Nast─Öpnie cytuje przyk┼éady symetrii w architekturze (np. budowle Palladia, mozaiki geometryczne na posadzkach ko┼Ťcio┼é├│w z intryguj─ůcym wzrok sze┼Ťcianem Neckera). Mozaiki wprowadzaj─ů w─ůtek iluzji optycznych i zale┼╝no┼Ťci percepcji od oczekiwa┼ä, co mo┼╝e otwiera─ç drzwi do ┼Ťwiata z┼éudze┼ä. Dlatego czysto geometryczna symetria ÔÇô dowodzi autor ÔÇô nie jest atrakcyjna dla sztuki. Znacznie bardziej p┼éodna jest dwuznaczno┼Ť─ç. ┬á┬á┬á Siatka z kilkuosiowi─ů symetryczno┼Ťci─ů, tak u┼╝yteczna dla du┼╝ego obszaru sztuki, jest antynarracyjna, antyewolucyjna i ahistoryczna i cho─ç znakomicie porz─ůdkuje formalnie, mo┼╝e nu┼╝y─ç monotoni─ů. Jako przyk┼éad na odej┼Ťcie od tego toku my┼Ťlenia autor daje przyk┼éad Asymetrii Zbigniewa D┼éubaka, budynku muzeum w Bilbao (Frank Gehry), dworca kolejowego w Kioto (Hiroshi Hara) czy centrum sztuki w Stockton-on-Tees (Richard Wilson). Europejskie przywi─ůzanie do symetrii autor kontrastuje z jej odrzuceniem w filozofii zen i b─Öd─ůcej pod jej wp┼éywem kultur─ů Japonii, Korei i Chin.

    Słowa kluczowe:
  •     symetria
  •     asymetria
  •     postrzeganie
  •     architektura
  •     sztuka
  • Pobierz artyku┼é

    Witold Szymański, Beata Kania, Maurycy J. Kin - Przestrzeń w architekturze, przestrzeń architektury

    doi:10.5277/arc150408

    W pracy om├│wiono relacje architektury, pojmowanej jako jeden z element├│w kultury, z innymi obiektami przestrzeni spo┼éecznej. Podano przyk┼éady zjawisk istniej─ůcych we wsp├│┼éczesnej kulturze i ich zwi─ůzk├│w z architektur─ů, kt├│r─ů rozpatrywano jako obraz rzeczywisto┼Ťci spo┼éecznej i technologicznej. Przedstawiaj─ůc wiele wybranych zagadnie┼ä, wskazano zakresy rozwa┼╝a┼ä, w kt├│rych mo┼╝na i nale┼╝a┼éoby niezmiennie prowadzi─ç procesy poznawania dotycz─ůce tego, co okre┼Ťla przestrze┼ä architektury. Procesowi poznawczemu musi towarzyszy─ç w─ůtpliwo┼Ť─ç. Jest ona warunkiem niezb─Ödnym do stawiania pyta┼ä. A tylko wtedy, gdy zadajemy pytania, mo┼╝emy uzyskiwa─ç odpowiedzi. S─ů to niezb─Ödne warunki ka┼╝dego post─Öpu. Polemiczny charakter artyku┼éu, zdaniem autor├│w, spe┼énia ten postulat.

    Słowa kluczowe:
  •     kultura
  •     architektura
  •     uwarunkowania
  • Pobierz artyku┼é

    Stanis┼éaw A. Des┼éawski - Analiza architektury wn─Ötrz mieszkalnych w ÔÇ×wielkiej p┼éycieÔÇŁ jako podstawa okre┼Ťlenia terminu ÔÇ×architekturaÔÇŁ

    doi:10.5277/arc150409

    Zmiany w kszta┼écie i funkcji wn─Ötrz dokonywane przez lokator├│w podczas zasiedlania mieszka┼ä z ÔÇ×wielkiej p┼éytyÔÇŁ pozwalaj─ů na poznanie powod├│w tych przekszta┼éce┼ä i rozumienia architektury przez u┼╝ytkownik├│w. W artykule przekszta┼écenia przedstawione s─ů na wybranym spo┼Ťr├│d 36 badanych mieszka┼ä przyk┼éadzie. Wprowadzone formy uj─Öte s─ů tu tabelarycznie oraz modelowo diagramami. Uzyskane tak materialne ┼Ťlady architektonicznej samowiedzy mieszka┼äc├│w ÔÇô a nie tylko ich deklaracje ÔÇô daj─ů podstaw─Ö do charakterystyki terminu ÔÇ×architekturaÔÇŁ, jego cech i zakresu.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura
  •     wn─Ötrza-mieszkalne
  •     style-┼╝ycia
  •     przekszta┼écenia
  •     definicja
  • Pobierz artyku┼é

    Tadeusz Barucki - Frei Otto (1925ÔÇô2015). Laur i ┼Ťmier─ç

    doi:10.5277/arc150410

    Najwi─Öksze uhonorowanie dzia┼éalno┼Ťci Freia Otta w postaci nagrody Pritzkera zbieg┼éo sie z jego ┼Ťmierci─ů w roku 2015. Jego specyficzna tw├│rczo┼Ť─ç znana g┼é├│wnie z konstrukcji namiotowych (pawilon niemiecki na EXPO w Montrealu) obejmuje znacznie szerszy zakres rozwi─ůza┼ä konstrukcyjnych czerpanych cz─Östo ze wzor├│w przyrody. W tym w┼éa┼Ťnie zakresie ÔÇô stosunkowo mniej znanym ÔÇô Frei Otto uruchomi┼é mi─Ödzynarodow─ů inicjatyw─Ö rokuj─ůc─ů zachowanie warto┼Ťci ┼Ťrodowiska naturalnego w rozwijaj─ůcym si─Ö intensywnie ┼Ťwiecie. Dla zawodowego ┼Ťrodowiska polskiego wa┼╝ny jest jego pe┼éen sympatii stosunek i zaoferowanie nam w trudnych czasach izolacji od ┼Ťwiata zachodniego swoich do┼Ťwiadcze┼ä ÔÇô w postaci eksponowanej w Warszawie wystawy swej tw├│rczo┼Ťci, po┼é─ůczonej z wyk┼éadem na Wydziale Architektury, jak r├│wnie┼╝ udost─Öpnienia ksi─ů┼╝ki Dachy wisz─ůce. Swoistym zrz─ůdzeniem losu ÔÇô w aspekcie kontakt├│w z Polsk─ů ÔÇô by┼éo to, ┼╝e jedn─ů z ostatnich swych nagr├│d Frei Otto otrzyma┼é w┼éa┼Ťnie w naszym kraju, we Wroc┼éawiu, na Mi─Ödzynarodowym Sympozjum IASS w roku 2013. W niniejszym artykule przedstawiono sylwetk─Ö tego wybitnego architekta oraz najbardziej charakterystyczne jego obiekty, jak wn─Ötrze Instytutu w Stuttgarcie, b─Öd─ůce prototypem planowanego pawilonu niemieckiego na EXPO w Montrealu, ten┼╝e pawilon, stadion olimpijski w Monachium, a tak┼╝e wn─Ötrze hali wystawowej w Mannheim.

    Słowa kluczowe:
  •     przekrycia-namiotowe
  •     dachy-wisz─ůce
  •     biologia-i-budowle
  •     architektura-organiczna
  •     nagroda-im.-eduardo-torroja
  •     frei-otto
  • Pobierz artyku┼é