Numer 3(55)/2018

doi:10.37190/arc (doi:10.5277/arc)

Pobierz spis tre┼Ťci

Spis tre┼Ťci

Otw├│rz spis tre┼Ťci

  1. Artykuły

    1. Ewa ┼üu┼╝yniecka - Ko┼Ťci├│┼é opacki w Henrykowie na podstawie ratowniczych bada┼ä architektonicznych z lat 2008ÔÇô2009
    2. Piotr Sam├│l, Monika Kasprzak - Relikty piwnicy z XVI w. przy ko┼Ťciele Wniebowzi─Öcia NMP w Gda┼äsku
    3. Bogna Ludwig - Relief perspektywiczny jako technika projektowa elewacji nowo┼╝ytnych. Czas baroku
    4. Marzanna Jagie┼é┼éo, Wojciech Brzezowski - Najwcze┼Ťniejsze polskie ogrody krajobrazowe w ┼Ťwietle materia┼é├│w ┼║r├│d┼éowych (opis├│w, traktat├│w i poemat├│w)
    5. Maria Brykowska - Album rysunk├│w z historii architektury studenta Politechniki Lwowskiej Ottona Fedaka i jego p├│┼║niejsza tw├│rczo┼Ť─ç zawodowa
    6. Tomasz Omieciński - Wybrane założenia estetyczne minimalizmu architektonicznego
    7. Agata Szmitkowska - Architektura pracowniczych o┼Ťrodk├│w wczasowych w Polsce. Zarys problematyki
    8. Andrzej Ch─ůdzy┼äski, Marek Pir├│g - Budynki z konstrukcj─ů przys┼éupow─ů. Termomodernizacja ┼Ťcian zewn─Ötrznych i dachu
    9. Sylwia Szefler - Rozpoznanie i waloryzacja warto┼Ťci przyrodniczych obszar├│w wiejskich na przyk┼éadzie gminy Me┼égiew jako element procesu planowania rozwoju zr├│wnowa┼╝onego

Artykuły

Ewa ┼üu┼╝yniecka - Ko┼Ťci├│┼é opacki w Henrykowie na podstawie ratowniczych bada┼ä architektonicznych z lat 2008ÔÇô2009

doi:10.5277/arc180301

W artykule om├│wiono badania ratownicze ko┼Ťcio┼éa opactwa cysterskiego w Henrykowie prowadzone w latach 2008ÔÇô2009, podczas wykonywania wykop├│w drena┼╝owych przy ┼Ťcianach zewn─Ötrznych ┼Ťwi─ůtyni. W trakcie tych prac pod kierunkiem autorki zosta┼éy przeprowadzone analizy architektoniczne, a tak┼╝e oczyszczono z tynku wi─ůzania mur├│w i wybrane fragmenty lic, wydobywaj─ůc pozosta┼éo┼Ťci styk├│w, detali architektonicznych oraz element├│w konstrukcyjnych. Nast─Öpnie zinwentaryzowano uk┼éad warstw budulca, wykonano jego pomiary, prze┼Ťledzono cechy techniczne i formalne mur├│w oraz okre┼Ťlono sk┼éad zapraw i nawarstwienia tynk├│w. W trakcie bada┼ä wykonywano dokumentacj─Ö pomiarow─ů w postaci numerycznej typu CAD i cyfrowej z wykorzystaniem fotogrametrii, zapisywanej metod─ů jednoobrazow─ů. Ich uzupe┼énieniem by┼éa pr├│ba datowania zapraw metod─ů analizy radioaktywnej w─Ögla 14C, kierowana przez prof. Tadeusza Goslara z Laboratorium Radiow─Öglowego przy Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. ┬á┬á┬á Na podstawie wynik├│w bada┼ä przedstawiono kilka u┼Ťci┼Ťle┼ä wcze┼Ťniejszej hipotezy autorki dotycz─ůcej pierwszej fazy budowlanej ko┼Ťcio┼éa henrykowskiego oraz hipotezy zwi─ůzanej z kaplic─ů ┼Üwi─Ötego Krzy┼╝a. Wykonane prace doprowadzi┼éy tak┼╝e do odkrycia nieznanych do tej pory element├│w ko┼Ťcio┼éa. Nale┼╝─ů do nich: ┼Ťredniowieczna kaplica o tr├│jbocznym zako┼äczeniu i przyporach przek─ůtniowych, poprzedzaj─ůca budow─Ö kaplicy ┼Ťw. J├│zefa; kaplica p├│┼énocna, wybudowana przy trzecim od zachodu prz─Ö┼Ťle korpusu nawowego; masywne przypory wspieraj─ůce od p├│┼énocy niezachowane do dzi┼Ť mury p├│┼énocnego ci─ůgu wie┼äca kaplic, ┼Ťlad po porta mortuorum.

Słowa kluczowe:
  •     ko┼Ťci├│┼é
  •     cystersi
  •     ┼Ťredniowiecze
  •     henryk├│w
  • Pobierz artyku┼é

    Piotr Sam├│l, Monika Kasprzak - Relikty piwnicy z XVI w. przy ko┼Ťciele Wniebowzi─Öcia NMP w Gda┼äsku

    doi:10.5277/arc180302

    Ko┼Ťci├│┼é Wniebowzi─Öcia NMP w Gda┼äsku, jedna z najwi─Ökszych ceglanych ┼Ťwi─ůty┼ä gotyckich na ┼Ťwiecie, pozbawiony jest kaplic zewn─Ötrznych ÔÇô z wyj─ůtkiem Izby Rajc├│w. Jego forma nie jest jednak wynikiem realizacji jednego projektu, a kilku zmieniaj─ůcych si─Ö koncepcji. Odkrycie relikt├│w XVI-wiecznych piwnic, zlokalizowanych w naro┼╝niku transeptu i nawy p├│┼énocnej korpusu nawowego daje pogl─ůd o procesie zabudowywania przestrzeni wok├│┼é ┼Ťwi─ůtyni, kt├│ry zosta┼é przerwany przez reformacj─Ö. ┬á┬á┬á Artyku┼é podsumowuje dotychczasowe etapy bada┼ä architektonicznych i archeologicznych, kt├│re by┼éy prowadzone w zwi─ůzku z trwaj─ůcymi od 2016 r. pracami konserwatorskimi. Ich cz─Ö┼Ťci─ů jest tak┼╝e adaptacja dawnej nieu┼╝ywanej kot┼éowni z 1929 r. na sal─Ö multimedialn─ů. To w┼éa┼Ťnie w jej murach odkryto starsze konstrukcje, swoimi pocz─ůtkami si─Ögaj─ůce ko┼äca ┼Ťredniowiecza. Celem niniejszego artyku┼éu jest przedstawienie wynik├│w prowadzonych bada┼ä oraz om├│wienie kontekstu historycznego i funkcjonalnego odnalezionych relikt├│w piwnic ko┼Ťcio┼éa Wniebowzi─Öcia NMP w Gda┼äsku.

    Słowa kluczowe:
  •     ko┼Ťci├│┼é-mariacki
  •     gda┼äsk
  •     piwnica
  •     gotyk
  •     system-ogrzewania
  •     adaptacja
  • Pobierz artyku┼é

    Bogna Ludwig - Relief perspektywiczny jako technika projektowa elewacji nowo┼╝ytnych. Czas baroku

    doi:10.5277/arc180303

    Artyku┼é prezentuje wykorzystanie technik zapo┼╝yczonych z rze┼║by ÔÇô reliefu niskiego do wysokiej p┼éaskorze┼║by ÔÇô w projektach architektonicznych czasu baroku. Technika reliefu perspektywicznego by┼éa wynalazkiem renesansu. Jednak wszystkie jej mo┼╝liwo┼Ťci wyzyskali dopiero projektanci barokowi. Barokowi arty┼Ťci operowali szerok─ů gam─ů nasile┼ä cienia nadaj─ůcych r├│┼╝ne warto┼Ťci plam ┼Ťwiat┼éocieniowych i wszelkich efekt├│w modelowania rysunku na elewacji. ┼Ümia┼éo ┼é─ůczyli techniki iluzyjne, poczynaj─ůc od zast─Öpowania architektury malarstwem, przez stosowanie iluzji optycznej, anamorfoz a┼╝ do rodzaju sta┼éych dekoracji.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura-nowo┼╝ytna
  •     perspektywa
  •     barok
  •     technika-projektowa
  • Pobierz artyku┼é

    Marzanna Jagie┼é┼éo, Wojciech Brzezowski - Najwcze┼Ťniejsze polskie ogrody krajobrazowe w ┼Ťwietle materia┼é├│w ┼║r├│d┼éowych (opis├│w, traktat├│w i poemat├│w)

    doi:10.5277/arc180304

    Artyku┼é przedstawia histori─Ö rozwoju ogrod├│w nieformalnych w Polsce. Najwcze┼Ťniejsze za┼éo┼╝enia tego typu powsta┼éy w 3. tercji XVIII w. T─Ö pierwsz─ů faz─Ö zak┼éadania ogrod├│w swobodnych odnotowali licznie przybywaj─ůcy w├│wczas do nas publicy┼Ťci, podr├│┼╝nicy, dyplomaci, naukowcy, kt├│rzy pozostawili po sobie bezcenne ┼║r├│d┼éowo ÔÇ×opisy podr├│┼╝yÔÇŁ. Ich os─ůd bywa┼é nieraz bole┼Ťnie szczery. Wielu w┼éa┼Ťcicielom tych ogrod├│w zarzucano bowiem ch─Ö─ç b┼éyszczenia i popisu, cz─Östo nieudolne i niesmaczne na┼Ťladowanie wzorc├│w obcych, a bardzo rzadko szczere zami┼éowanie. Tego ostatniego nie spos├│b odm├│wi─ç zas┼éu┼╝onym polskim ogrodnikom-dyletantom: Izabeli Czartoryskiej, Aleksandrze Lubomirskiej, Aleksandrze Ogi┼äskiej, Helenie Radziwi┼é┼éowej i Stanis┼éawowi Kostce Potockiemu. To dzi─Öki nim, inspirowanym wieloma europejskimi podr├│┼╝ami i jeszcze liczniejszymi publikacjami po┼Ťwi─Öconymi sztuce ogrodowej, powsta┼éa w ostatnich latach istnienia Rzeczpospolitej i pierwszych jej unicestwienia mozaika form ogrodowych, trudnych czasami do sklasyfikowania, kt├│re p├│┼║niej przyj─Öto nazywa─ç ÔÇ×angielskimiÔÇŁ, cho─ç bli┼╝ej im w├│wczas by┼éo do wielu krajobrazowych ogrod├│w francuskich.

    Słowa kluczowe:
  •     ogr├│d-krajobrazowy
  •     rzeczpospolita
  •     materia┼éy-┼║r├│d┼éowe
  • Pobierz artyku┼é

    Maria Brykowska - Album rysunk├│w z historii architektury studenta Politechniki Lwowskiej Ottona Fedaka i jego p├│┼║niejsza tw├│rczo┼Ť─ç zawodowa

    doi:10.5277/arc180305

    Artyku┼é po┼Ťwi─Öcono albumowi rysunk├│w ma┼éo znanego dot─ůd architekta Ottona Fedaka (z Czerniowiec) i jego p├│┼║niejszej tw├│rczo┼Ťci zawodowej. Odkrycie tego albumu umo┼╝liwi┼éo poszerzenie wiedzy na temat nauczania historii architektury na Wydziale Architektonicznym Politechniki Lwowskiej oraz zwr├│ci┼éo uwag─Ö na p├│┼║niejsz─ů tw├│rczo┼Ť─ç projektow─ů jego autora. Omawiany zbi├│r rysunk├│w stanowi prac─Ö studenck─ů wykonan─ů w roku akademickim 1926/1927, na zaj─Öciach prof. dr J. Zubrzyckiego. ┬á┬á┬á Fedak uzyska┼é dyplom w 1930/1931 r. W 1934 r. wsp├│┼épracowa┼é przy projekcie konkursowym Miejskich Zak┼éad├│w Elektrycznych (T. Wr├│bel i L. Karasi┼äski), a nast─Öpnie wykona┼é projekt szko┼éy na Bogdan├│wce (1936) i ko┼Ťcio┼éa w Potaszynie na Wo┼éyniu. Bra┼é udzia┼é w projektowaniu targowiska we Lwowie (1937) oraz w konkursach na ko┼Ťci├│┼é w Ko┼éomyi (przed 1939) i na odbudow─Ö cerkwi ┼Ťw. Ducha we Lwowie (1942). Po II wojnie ┼Ťwiatowej in┼╝. arch. O. Fedak mieszka┼é w Polsce, w O┼Ťwi─Öcimiu i w My┼Ťlenicach. Jest autorem kilku projekt├│w ko┼Ťcio┼é├│w w metropolii krakowskiej: w Tenczynie (1947ÔÇô1968), w Przytkowicach (1948ÔÇô1953), w Skomielnej Czarnej (1949ÔÇô1960) i w Starych ┼╗ukowicach (1957ÔÇô1961), a w latach 1960ÔÇô1967 prowadzi┼é budow─Ö ko┼Ťcio┼éa w Skomielnej Bia┼éej, wed┼éug projektu W. C─Öckiewicza. Tw├│rczo┼Ť─ç O. Fedaka nale┼╝a┼éa do nurtu ÔÇ×harmonijnego modernizmuÔÇŁ (staranne zestawianie bry┼é, kamienne w─ůtki, uproszczony detal, tradycyjne sklepienia b─ůd┼║ stropy ┼╝elbetowe). Zrealizowane ko┼Ťcio┼éy, mimo ┼╝e nie nale┼╝─ů mo┼╝e do wybitnych dzie┼é, stanowi─ů cenne przyk┼éady tw├│rczo┼Ťci architekta m.in. w trudnych dla budowy ┼Ťwi─ůty┼ä latach PRL.

    Słowa kluczowe:
  •     historia-architektury
  •     wydzia┼é-architektoniczny-politechniki-lwowskiej
  •     otton-fedak-z-czerniowiec)
  •     ko┼Ťci├│┼é
  •     projekt
  •     metropolia-krakowska
  • Pobierz artyku┼é

    Tomasz Omieciński - Wybrane założenia estetyczne minimalizmu architektonicznego

    doi:10.5277/arc180306

    Celem niniejszego artyku┼éu jest analiza wybranych za┼éo┼╝e┼ä estetycznych minimalizmu architektonicznego. Pierwsza cz─Ö┼Ť─ç tekstu przybli┼╝a histori─Ö ruch├│w upraszczaj─ůcych i uniwersalizuj─ůcych w sztuce, szczeg├│lnie w architekturze. Druga cz─Ö┼Ť─ç omawia kolejno pi─Ö─ç najbardziej wyrazistych zabieg├│w stosowanych przez architekt├│w minimalistycznych do osi─ůgni─Öcia pi─Ökna w budowlach.

    Słowa kluczowe:
  •     pi─Ökno
  •     estetyka
  •     minimalizm
  • Pobierz artyku┼é

    Agata Szmitkowska - Architektura pracowniczych o┼Ťrodk├│w wczasowych w Polsce. Zarys problematyki

    doi:10.5277/arc180307

    Celem artyku┼éu jest og├│lna prezentacja dorobku architektury polskiej w zakresie realizacji s┼éu┼╝─ůcych wypoczynkowi urlopowemu pracownik├│w. Dzi─Öki prze┼Ťledzeniu uwarunkowa┼ä prawno-socjologicznych przedstawiono genez─Ö powstania pierwszych obiekt├│w tego typu w dwudziestoleciu mi─Ödzywojennym, wytyczono okresy szczeg├│lnie intensywnej popularno┼Ťci i wreszcie wyja┼Ťniono przyczyny niemal ca┼ékowitego zaprzestania ich realizacji pod koniec lat 80. XX w. W skr├│towy spos├│b zaprezentowano najbardziej udane architektonicznie pracownicze o┼Ťrodki wczasowe doby II Rzeczpospolitej i Polski Ludowej z uwzgl─Ödnieniem zar├│wno aspektu estetycznego, jak i funkcjonalnego. Podj─Öto pr├│b─Ö zarysowania ewolucji, jakiej podlega┼éa architektura polskich o┼Ťrodk├│w wczasowych pod wp┼éywem szerszych, og├│lnoeuropejskich nurt├│w stylistycznych.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura
  •     pracowniczy-o┼Ťrodek-wczasowy
  •     modernizm
  •     socmodernizm
  • Pobierz artyku┼é

    Andrzej Ch─ůdzy┼äski, Marek Pir├│g - Budynki z konstrukcj─ů przys┼éupow─ů. Termomodernizacja ┼Ťcian zewn─Ötrznych i dachu

    doi:10.5277/arc180308

    Tematem artyku┼éu jest termomodernizacja przegr├│d zewn─Ötrznych (dachu i ┼Ťcian) budynk├│w drewnianych o konstrukcji przys┼éupowej. Zagadnienie to dotyczy obiekt├│w licz─ůcych w wi─Ökszo┼Ťci kilkadziesi─ůt i wi─Öcej lat. W artykule poruszono kwesti─Ö konieczno┼Ťci ich remont├│w i dostosowania przegr├│d do wsp├│┼éczesnych wymaga┼ä w zakresie izolacyjno┼Ťci termicznej. Na podstawie analizy formy budynk├│w drewnianych z konstrukcj─ů przys┼éupow─ů zaproponowano sposoby wykonania docieplenia zewn─Ötrznych ┼Ťcian wie┼äcowych, ryglowych i po┼éaci dachu. Przedstawiono kierunek post─Öpowania w tym procesie, bior─ůc szczeg├│lnie pod uwag─Ö rodzaj materia┼éu, jakim jest drewno, wyj─ůtkowy charakter budynk├│w o konstrukcji przys┼éupowej oraz ich znaczenie dla krajobrazu kulturowego.

    Słowa kluczowe:
  •     konstrukcja-przys┼éupowa
  •     termomodernizacja
  • Pobierz artyku┼é

    Sylwia Szefler - Rozpoznanie i waloryzacja warto┼Ťci przyrodniczych obszar├│w wiejskich na przyk┼éadzie gminy Me┼égiew jako element procesu planowania rozwoju zr├│wnowa┼╝onego

    doi:10.5277/arc180309

    Celem artyku┼éu jest przedstawienie modelowego post─Öpowania w zakresie rozpoznania i oceny warto┼Ťci przyrodniczych gminy, jako przyk┼éad bada┼ä krajobrazu wykonywanych na potrzeby dokument├│w planowania przestrzennego. Metod─Ö zaprezentowano na przyk┼éadzie gminy Me┼égiew. Podstaw─ů pracy by┼éo okre┼Ťlenie sposobu zagospodarowania teren├│w oraz ocena wybranych komponent├│w ┼Ťrodowiska. Wykonano waloryzacj─Ö warto┼Ťci przyrodniczych gleb oraz ┼Ťrodowiska w oparciu o szat─Ö ro┼Ťlinn─ů na poziomie krajobrazowym. Analizowanym elementom przypisano warto┼Ťci wynikaj─ůce ze stopnia ich naturalno┼Ťci. Synteza wynik├│w uzyskanych na podstawie oceny gleb oraz szaty ro┼Ťlinnej umo┼╝liwi┼éa obliczenie ┼Ťredniej warto┼Ťci przyrodniczej ca┼éej gminy. Waloryzacja warto┼Ťci przyrodniczej pozwoli┼éa na okre┼Ťlenie tempa i kierunk├│w zmian zachodz─ůcych w krajobrazie. Analiza wynik├│w tak przeprowadzonych bada┼ä ma umo┼╝liwi─ç prognozowanie przysz┼éych proces├│w dotycz─ůcych ┼Ťrodowiska gminy i jej s─ůsiedztwa. Prezentowany proces badawczy powinien by─ç standardem post─Öpowania na poziomie lokalnego planowania przestrzennego w zakresie waloryzacji ┼Ťrodowiska przyrodniczego, a tym samym krajobrazu.

    Słowa kluczowe:
  •     gmina-me┼égiew
  •     planowanie-przestrzenne
  •     waloryzacja-przyrodnicza
  • Pobierz artyku┼é