Numer 1(69)/2022

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre┼Ťci

Spis tre┼Ťci

Otw├│rz spis tre┼Ťci

  1. Artykuły

    1. Franciszek Hackemer - Kilka uwag na temat tzw. portalu o┼ébi┼äskiego z ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Marii Magdaleny we Wroc┼éawiu
    2. Artur Kwa┼Ťniewski - Pr├Ąchtiges Haus ÔÇô festes Haus. Uwagi o ÔÇ×miejskimÔÇŁ i ÔÇ×wiejskimÔÇŁ modusie domu w ┼Ťrodowisku patrycjatu Wroc┼éawia w pocz─ůtkach epoki nowo┼╝ytnej
    3. Zygmunt Łuniewicz - Nil timide, nil tumide. O najstarszym widoku Strzelina i zwieńczeniach jego wież
    4. Ulrich Schaaf, Maciej Prarat - Sztuka ciesielska na prze┼éomie XVIII i XIX w. Studium przypadku: wi─Ö┼║ba dachowa ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Krzy┼╝a w Lesznie
    5. Agnieszka Gryglewska, Mateusz Rabiega - Elektrownia sp├│┼éki Elektrizit├Ątswerk Schlesien A.-G. w Siechnicach. Zak┼éad przemys┼éowy w XX w. ÔÇô dzie┼éo in┼╝yniera i architekta-artysty
    6. Kl├íra Pal├ínov├í, Ond┼Öej Jura─Źka - Cmentarze i architektura funeralna w Czechach ÔÇô problem integracji z krajobrazem miejskim ÔÇô badania i studia projektowe
    7. Sebastian Wr├│blewski - Rekonstrukcja krajobrazu urbanistycznego z ko┼äca XIX i pocz─ůtku XX w. w historycznym centrum Bejrutu
    8. Daria Br─Öczewska-Kulesza - ÔÇ×Esgrafiado segovianoÔÇŁ jako wyraz regionalnej tradycji i to┼╝samo┼Ťci miasta
    9. Shayan Al Zangana, Bartosz Ka┼║mierczak, Anna Kulig, Dominika Pazder - ÔÇ×Skarb w skrzyni, skrzynia po┼Ťr├│d skarb├│wÔÇŁ: promocja lokalnego dziedzictwa kulturowego i sztuki poza obiektem muzeum. Studium przypadku Starego Miasta w As-Sulajmanijja
    10. Andrzej Sobolewski, Roman Czajka - Osiedle Zach├│d II na wroc┼éawskim Szczepinie ÔÇô miejsce zbudowane na nowo
    11. Szymon Rozalski - Ochrona zabytkowych za┼éo┼╝e┼ä zieleni we Wroc┼éawiu. Prace inwestycyjno-remontowe w parku Szczytnickim w okresie 2000ÔÇô2018
    12. Agnieszka Ma┼äkowska, Artur Zagu┼éa - Architektura tymczasowa XXI w. jako wyraz zmian zachodz─ůcych we wsp├│┼éczesnym spo┼éecze┼ästwie

Artykuły

Franciszek Hackemer - Kilka uwag na temat tzw. portalu o┼ébi┼äskiego z ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Marii Magdaleny we Wroc┼éawiu

doi:10.37190/arc220101

Artyku┼é stanowi opis kluczowych problem├│w badawczych dotycz─ůcych tzw. portalu o┼ébi┼äskiego z ko┼Ťcio┼éa pw. ┼Ťw. Marii Magdaleny we Wroc┼éawiu, pierwotnie pochodz─ůcego z opactwa na O┼ébinie. Portal jest bez w─ůtpienia jednym z najwa┼╝niejszych dzie┼é roma┼äskiej rze┼║by architektonicznej w tej cz─Ö┼Ťci Europy. Jego pierwotna forma pozostaje jednak nieznana ÔÇô obecna stanowi wynik XVI-wiecznego zabiegu osadzenia portalu w nowym miejscu, po kasacie i zburzeniu opactwa. Do cel├│w inwentaryzacyjnych autor stworzy┼é fotogrametryczny model 3D portalu, stanowi─ůcy r├│wnie┼╝ podstaw─Ö p├│┼║niejszych rozwa┼╝a┼ä. Praca zawiera przeprowadzon─ů przez autora analiz─Ö ikonografii oraz obecnego stanu portalu, wraz z p┼éyn─ůcymi z nich wnioskami dotycz─ůcymi datowania jego poszczeg├│lnych element├│w. Na tej podstawie powsta┼éa ilustracja ca┼éo┼Ťciowego rozwarstwienia kolejnych faz budowlanych portalu. Podj─Öta zosta┼éa r├│wnie┼╝ pr├│ba lepszego zrozumienia programu ikonograficznego dzie┼éa oraz zwr├│cenia uwagi na niepomijalne problemy interpretacyjne, wynikaj─ůce przede wszystkim ze zniszcze┼ä, jakich portal dozna┼é w wyniku dostosowywania go do wmurowania w ┼Ťcian─Ö ko┼Ťcio┼éa Marii Magdaleny w 1546 r. Praca zwraca uwag─Ö na wiele nierozwi─ůzanych do tej pory problem├│w badawczych, takich jak identyfikacja postaci rze┼║bionych w w─Ögarach czy pierwotna forma kapiteli zewn─Ötrznych kolumn, oraz na pewne przyj─Öte w dotychczasowej literaturze przedmiotu przeoczenia dotycz─ůce g┼é├│wnie efekt├│w XIX-wiecznych zabieg├│w konserwatorskich.

Słowa kluczowe:
  •     wroc┼éaw
  •     o┼ébin
  •     ko┼Ťci├│┼é-┼Ťw.-marii-magdaleny
  •     portal
  •     fotogrametria
  • Pobierz artyku┼é

    Artur Kwa┼Ťniewski - Pr├Ąchtiges Haus ÔÇô festes Haus. Uwagi o ÔÇ×miejskimÔÇŁ i ÔÇ×wiejskimÔÇŁ modusie domu w ┼Ťrodowisku patrycjatu Wroc┼éawia w pocz─ůtkach epoki nowo┼╝ytnej

    doi:10.37190/arc220102

    We wsp├│┼éczesnych badaniach nad architektur─ů dawn─ů coraz cz─Ö┼Ťciej kwesti─ů pierwszoplanow─ů staje si─Ö spo┼éeczny sens i kontekst dzie┼éa architektonicznego. W takim uj─Öciu zasadne jest definiowanie obszaru bada┼ä i analizowanie zjawisk z perspektywy ┼Ťrodowiska spo┼éecznego, kt├│re pos┼éugiwa┼éo si─Ö architektur─ů, a nie wed┼éug tradycyjnego klucza ÔÇ×tematu architektonicznegoÔÇŁ, ÔÇ×genezy artystycznejÔÇŁ itp. Autor artyku┼éu zwraca uwag─Ö na zjawisko architektury rezydencjonalnej w kr─Ögu patrycjatu Wroc┼éawia w okresie wczesnonowo┼╝ytnym i postuluje, aby przedmiotem bada┼ä uczyni─ç relacje zachodz─ůce w sferze architektury mi─Ödzy miejskim i wiejskim domem patrycjuszowskim. Tre┼Ť─ç artyku┼éu stanowi─ů architektoniczne wyr├│┼╝niki tych siedzib, interpretowane pod k─ůtem komunikowanych tre┼Ťci i znacze┼ä. Autor w skr├│towy spos├│b charakteryzuje cechy siedzib miejskich (wyr├│┼╝niaj─ůc grup─Ö dom├│w realizuj─ůcych formu┼é─Ö ÔÇ×pa┼éacu miejskiegoÔÇŁ) oraz siedzib wiejskich (wskazuj─ůc na powszechno┼Ť─ç formu┼éy zamkowej). Analizuj─ůc j─Özyk form domu miejskiego i wiejskiego, wskazuje istotne r├│┼╝nice wynikaj─ůce z funkcji ideowych, jakie ka┼╝da z siedzib realizowa┼éa: z jednej strony wytworno┼Ť─ç, kunsztowno┼Ť─ç, nowatorstwo, z drugiej ÔÇô epatowanie warowno┼Ťci─ů, rozmy┼Ťlna surowo┼Ť─ç, akcentowanie ÔÇ×dawno┼ŤciÔÇŁ. W konkluzjach zosta┼éy m.in. zawarte postulaty dotycz─ůce przysz┼éych bada┼ä architektonicznych, kt├│re powinny by─ç prowadzone ze ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů retrospektywnego programu podwroc┼éawskich siedzib patrycjuszowskich doby wczesnonowo┼╝ytnej.

    Słowa kluczowe:
  •     historia-architektury
  •     ┼Ťl─ůsk
  •     epoka-nowo┼╝ytna
  •     wroc┼éaw
  •     patrycjat
  • Pobierz artyku┼é

    Zygmunt Łuniewicz - Nil timide, nil tumide. O najstarszym widoku Strzelina i zwieńczeniach jego wież

    doi:10.37190/arc220103

    W artykule poddano analizie nowo odnalezion─ů wedut─Ö Strzelina, zestawiaj─ůc widoczne na niej budowle z informacjami zawartymi w ┼║r├│d┼éach pisanych i ikonografii. Panorama ta pochodzi z wystawionego na sprzeda┼╝ sztambucha brzeskiego duchownego Johanna Christopha Letscha (*1634, ÔÇá1686). Przedstawia miasto w widoku od p├│┼énocy, wraz z pier┼Ťcieniem fortyfikacji, zabudow─ů i wie┼╝ami dominant architektonicznych. Pod rysunkiem umieszczono napis Nil timide, nil tumide / Bartholomeus Pilgram/ Strel. Consul Ao 1653/ 16 7-bris, kt├│ry pozwala zidentyfikowa─ç autora wpisu jako Bartholom├Ąusa Pilgrama, burmistrza Strzelina w okresie 26 XI 1642 ÔÇô 11 XII 1671. Przeprowadzone post─Öpowanie badawcze mia┼éo na celu zweryfikowanie rzetelno┼Ťci przekazu ikonograficznego metodami stosowanymi dla analiz materia┼é├│w ikonograficznych. Obj─Ö┼éy one por├│wnanie zachowanych budowli, relikt├│w archeologicznych oraz przekaz├│w w ┼║r├│d┼éach pisanych i ikonografii. W toku bada┼ä uda┼éo si─Ö potwierdzi─ç, ┼╝e ukazane na widoku budowle maj─ů kszta┼éty zgodne z danymi zawartymi w ┼║r├│d┼éach pisanych oraz zachowanymi reliktami. Zgadza si─Ö wzajemne po┼éo┼╝enie, przy pewnym zmniejszeniu odleg┼éo┼Ťci pomi─Ödzy budowlami. Szczeg├│lnym walorem weduty s─ů jedyne znane dotychczas przedstawienia he┼ém├│w wie┼╝: na ko┼Ťciele ┼Ťw. Micha┼éa, wzniesiona prawdopodobnie w 1596 r. lub nieco p├│┼║niej, w 1619 r., oraz ponad ko┼Ťcio┼éem ┼Ťw. Gotarda ÔÇô wysoki, dwuprzezroczowy he┼ém z 1620 r., brakuj─ůcy element XVII-wiecznej przebudowy. Wie┼╝a ratuszowa zosta┼éa ukazana ze wzniesionym zaledwie pi─Ö─ç lat wcze┼Ťniej, w 1648 r., dwuprzezroczowym he┼émem, znanym dotychczas jedynie z opisu. Przedstawienie zdesakralizowanego ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Krzy┼╝a, pozbawionego dachu i zwie┼äczenia wie┼╝y, pozwala przyj─ů─ç, ┼╝e pierwotnie budowla mia┼éa nieznane dotychczas szczyty. Wie┼╝e i baszty mur├│w miejskich narysowano wraz z krytymi ceramik─ů dachami z kr├│tk─ů kalenic─ů oraz attykami w stanie, jaki uzyska┼éy podczas remontu w roku, w kt├│rym wykonano wpis. Zawarta na karcie data dzienna: 16 wrze┼Ťnia 1653 r. pozwala stwierdzi─ç, ┼╝e omawiane ┼║r├│d┼éo jest o 60 lat starsze od najwcze┼Ťniejszej dotychczas znanej ikonografii Strzelina. Panorama przy wpisie Pilgrama, pomimo pewnej schematyczno┼Ťci, pozwala rozszerzy─ç wiedz─Ö na temat architektury miasta, pomimo niemal ca┼ékowitego zniszczenia istotnej cz─Ö┼Ťci jego zabudowy.

    Słowa kluczowe:
  •     strzelin
  •     he┼ém-wie┼╝owy
  •     ratusz
  •     sztambuch
  •     xvii-w.
  •     ikonografia-┼Ťl─ůska
  • Pobierz artyku┼é

    Ulrich Schaaf, Maciej Prarat - Sztuka ciesielska na prze┼éomie XVIII i XIX w. Studium przypadku: wi─Ö┼║ba dachowa ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Krzy┼╝a w Lesznie

    doi:10.37190/arc220104

    W 1790 r. po┼╝ar strawi┼é g├│rn─ů cz─Ö┼Ť─ç ko┼Ťcio┼éa pw. ┼Ťw. Krzy┼╝a w Lesznie, kt├│ry zbudowany zosta┼é w latach 1711ÔÇô1715. Odbudowa wi─Ö┼║by dachowej i sklepie┼ä nast─ůpi┼éa w latach 1798ÔÇô1802. By┼éo to niezwykle skomplikowane zadanie, albowiem by┼éa to konstrukcja roz┼éo┼╝ona nad prostok─ůtnym korpusem o wymiarach 24 ├Ś 44 m z wpisanym w nim wyd┼éu┼╝onym przesklepionym oktogonem. Celem niniejszego tekstu jest przedstawienie tej skomplikowanej konstrukcji. Metoda bada┼ä polega┼éa na analizie systemu i uk┼éadu konstrukcyjnego, z┼é─ůcz ciesielskich, budulca i jego obr├│bki, systemu ciesielskich znak├│w monta┼╝owych. Badania architektoniczne wykonane w po┼é─ůczeniu ze studium ┼║r├│de┼é i literatury przedmiotu pozwoli┼éy na odtworzenie historii budowlanej od ko┼äca XVIII do 2. po┼éowy XX w. oraz wydobycie pierwotnie zastosowanej sztuki ciesielskiej. Omawiana konstrukcja to wolna wi─Ö┼║ba j─Ötkowa o stolcach le┼╝─ůcych na dolnej kondygnacji i konstrukcja wieszarowa jednowieszakowa na g├│rnej. Wieszak wsparto dodatkowo zastrza┼éami i mieczami si─Ögaj─ůcymi przez obie kondygnacje, a rozp├│r tak┼╝e dodatkowymi zastrza┼éami na dolnej kondygnacji. S─ů to rozwi─ůzania znane z konstrukcji rozporowo-wieszarowej i rozporowej. Ponadto podwieszono stopki do konstrukcji jedno- lub dwuwieszakowej w obr─Öbie wewn─Ötrznego oktogonu. Ten skomplikowany system konstrukcyjny wymaga┼é u┼╝ycia r├│┼╝nych rodzaj├│w wi─ůzar├│w dachowych, od pe┼énego i niepe┼énego do naro┼╝nego i kulawkowego. Wyst─Öpuj─ů one w dodatku w r├│┼╝nych odmianach i wariantach. Wyniki bada┼ä mog─ů si─Ö sta─ç przyczynkiem do szerszych analiz sztuki ciesielskiej na prze┼éomie XVIII i XIX w.

    Słowa kluczowe:
  •     leszno
  •     wi─Ö┼║ba-dachowa
  •     badania-architektoniczne
  •     sztuka-ciesielska
  • Pobierz artyku┼é

    Agnieszka Gryglewska, Mateusz Rabiega - Elektrownia sp├│┼éki Elektrizit├Ątswerk Schlesien A.-G. w Siechnicach. Zak┼éad przemys┼éowy w XX w. ÔÇô dzie┼éo in┼╝yniera i architekta-artysty

    doi:10.37190/arc220105

    Tematem artyku┼éu jest architektura elektrowni Tschechnitz (obecnie Elektrociep┼éownia Czechnica) w Siechnicach pod Wroc┼éawiem. Obiekt budowany w okresie intensywnego rozwoju przemys┼éu elektroenergetycznego na Dolnym ┼Ül─ůsku na pocz─ůtku XX w. by┼é efektem postulowanej przez tw├│rc├│w zwi─ůzanych z Deutscher Werkbund wsp├│┼épracy in┼╝yniera i architekta-artysty. Celem pracy jest prezentacja historii i przekszta┼éce┼ä elektrowni, artystycznego kszta┼étowania jej uk┼éadu urbanistycznego, elewacji, reprezentacyjnych wn─Ötrz maszynowni, warsztat├│w mechanicznych i obiekt├│w o funkcji reklamy. Analiza historii i stanu obecnego kompleksu by┼éa mo┼╝liwa dzi─Öki przeprowadzonym przez autor├│w badaniom terenowym, kwerendzie materia┼é├│w ┼║r├│d┼éowych, tekst├│w w prasie fachowej oraz ikonografii z lat 1910ÔÇô2019. Przeprowadzone badania stanowi─ů podstaw─Ö dla okre┼Ťlenia zakresu ochrony konserwatorskiej oraz rewitalizacji tego zak┼éadu po jego planowanym zamkni─Öciu w 2024 r. wskutek polityki likwidacji elektrowni w─Öglowych w Polsce.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura-przemys┼éowa-xx-w.
  •     sztuka
  •     elektrownia
  •     siechnice
  •     historyzm
  •     funkcjonalizm
  • Pobierz artyku┼é

    Kl├íra Pal├ínov├í, Ond┼Öej Jura─Źka - Cmentarze i architektura funeralna w Czechach ÔÇô problem integracji z krajobrazem miejskim ÔÇô badania i studia projektowe

    doi:10.37190/arc220106

    W Republice Czeskiej sto lat po pierwszej kremacji nast─ůpi┼éa stagnacja w rozwoju cmentarzy, krematori├│w i architektury funeralnej. Stagnacja ta spowodowana jest niskim zainteresowaniem zar├│wno spo┼éecze┼ästwa, jak i rz─ůdu. Autorzy artyku┼éu przeprowadzili wywiady i badania terenowe w celu okre┼Ťlenia mocnych i s┼éabych stron 20 obiekt├│w pogrzebowych (cmentarzy, krematori├│w oraz sal ceremonialnych i ┼╝a┼éobnych) oraz om├│wienia nowych kierunk├│w rozwoju. Na podstawie przeprowadzonych wywiad├│w i analizy obiekt├│w dokonano oceny potrzeb i wymaga┼ä obecnego spo┼éecze┼ästwa oraz operator├│w zak┼éad├│w pogrzebowych. Przedstawiono r├│wnie┼╝ jedn─ů z prac studenckich, w kt├│rej zaproponowano sposoby radzenia sobie ze zidentyfikowanymi s┼éabo┼Ťciami. Pokazuje ona, ┼╝e bardzo korzystne jest projektowanie nowych obiekt├│w ┼é─ůcz─ůcych wiedz─Ö o tradycjach narodu, nowych trendach i zwyczajach spo┼éecze┼ästwa. Dzi─Öki innowacyjnemu podej┼Ťciu nawet cmentarze po┼éo┼╝one poza miastami mog─ů sta─ç si─Ö funkcjonalnymi elementami krajobrazu, na przyk┼éad poprzez po┼é─ůczenie kilku s─ůsiaduj─ůcych ze sob─ů wsi i stworzenie nowych punkt├│w┬áorientacyjnych.

    Słowa kluczowe:
  •     cmentarze
  •     krematoria
  •     architektura-funeralna
  •     planowanie-przestrzenne
  •     ┼╝a┼éoba
  • Pobierz artyku┼é

    Sebastian Wr├│blewski - Rekonstrukcja krajobrazu urbanistycznego z ko┼äca XIX i pocz─ůtku XX w. w historycznym centrum Bejrutu

    doi:10.37190/arc220107

    Jedn─ů z najwi─Ökszych w skali ┼Ťwiatowej prac zwi─ůzanych z rekonstrukcj─ů krajobrazu kulturowego miasta przeprowadzono w stolicy Libanu. Projekt przygotowany przez Solidere obejmowa┼é rekonstrukcj─Ö za┼éo┼╝enia przestrzennego po zniszczeniach powsta┼éych w trakcie wojny domowej, najbardziej warto┼Ťciowej pod wzgl─Ödem urbanistycznym dzielnicy centralnej. W Bejrucie powsta┼éy nie tylko rekonstrukcje architektury przedwojennej, ale i wsp├│┼éczesne obiekty architektoniczne dopasowane do specyficznej estetyki dzielnicy. G┼é├│wnym za┼éo┼╝eniem artyku┼éu jest prezentacja i ocena tych r├│┼╝norodnych rozwi─ůza┼ä urbanistycznych i architektonicznych zastosowanych w Bejrucie w odniesieniu do wsp├│┼éczesnej architektury odwo┼éuj─ůcej si─Ö do estetyki z ko┼äca XIX w. i art d├ęco, osadzonej w zrekonstruowanej przestrzeni miejskiej oraz wsp├│┼éczesnych rozwi─ůza┼ä detalu urbanistycznego. W badaniach skupiono si─Ö na zagadnieniach zwi─ůzanych z ocen─ů architektury kontekstowej oraz rekonstrukcji i adaptacji obiekt├│w w centralnych cz─Ö┼Ťciach miasta.

    Słowa kluczowe:
  •     bejrut
  •     architektura
  •     xix-w.
  •     xx-w.
  •     rekonstrukcja
  •     urbanistyka
  • Pobierz artyku┼é

    Daria Br─Öczewska-Kulesza - ÔÇ×Esgrafiado segovianoÔÇŁ jako wyraz regionalnej tradycji i to┼╝samo┼Ťci miasta

    doi:10.37190/arc220108

    Historyczne centrum Segowii obfituje w budynki z elewacjami w ca┼éo┼Ťci lub w cz─Ö┼Ťci pokrytymi dekoracj─ů wykonan─ů w technice sgraffito. Sp├│jna forma zdobienia elewacji budynk├│w, konsekwentnie stosowana i rozwijana przez stulecia, sta┼éa si─Ö elementem wyr├│┼╝niaj─ůcym architektur─Ö miastan i ca┼éego regionu. Celem artyku┼éu jest zbadanie segowia┼äskiego sgraffito jako wyrazu regionalnej tradycji i to┼╝samo┼Ťci miasta. ┬á┬á┬á W trakcie bada┼ä przeprowadzono studia historyczne nad rozwojem tradycji sgraffito w Hiszpanii. Pozwoli┼éy one na uwypuklenie odr─Öbno┼Ťci tej formy dekoracji w Segowii na tle innych o┼Ťrodk├│w. Dokonano krytycznej analizy literatury przedmiotu i ┼║r├│de┼é oraz opracowa┼ä architektoniczno-konserwatorskich. Na podstawie rezultat├│w bada┼ä in situ, podczas kt├│rych zebrano bogaty materia┼é fotograficzny, przeprowadzono analiz─Ö formaln─ů tych dekoracji. Nast─Öpnie zbadany zosta┼é wp┼éyw sgraffito na sp├│jno┼Ť─ç architektury miasta. W ko┼äcu rozwa┼╝ono problem, czy sgraffito mo┼╝e sta─ç si─Ö elementem to┼╝samo┼Ťci miasta i jego wizyt├│wk─ů. W artykule skupiono si─Ö na dekoracyjnej funkcji sgraffito jako elementu regionalnej architektury. Po przeanalizowaniu aspekt├│w historycznych i wsp├│┼éczesnych rozwoju sgraffito w Segowii mo┼╝na uzna─ç t─Ö form─Ö dekoracji za regionalne zjawisko, b─Öd─ůce czynnikiem budowania to┼╝samo┼Ťci miasta, kt├│re tak jak akwedukt mo┼╝e sta─ç si─Ö symbolem Segowii.

    Słowa kluczowe:
  •     segowia
  •     sgraffito
  •     elementy-to┼╝samo┼Ťci-miasta
  • Pobierz artyku┼é

    Shayan Al Zangana, Bartosz Ka┼║mierczak, Anna Kulig, Dominika Pazder - ÔÇ×Skarb w skrzyni, skrzynia po┼Ťr├│d skarb├│wÔÇŁ: promocja lokalnego dziedzictwa kulturowego i sztuki poza obiektem muzeum. Studium przypadku Starego Miasta w As-Sulajmanijja

    doi:10.37190/arc220109

    W prezentowanym artykule podj─Öto zagadnienia dotycz─ůce relacji pomi─Ödzy zamkni─Öt─ů przestrzeni─ů muzeum a otwart─ů przestrzeni─ů publiczn─ů w kontek┼Ťcie promocji sztuki i dziedzictwa kulturowego. Muzeum traktowane jest w nim jako ÔÇ×skrzynia ze skarbemÔÇŁ, a przestrze┼ä publiczna jako okazja do wyeksponowania skarbu ÔÇ×poza skrzyni─ůÔÇŁ. Autorzy skupili uwag─Ö na sposobach rozszerzenia oddzia┼éywania muzeum do przestrzeni publicznej i zatarcia granic mi─Ödzy obiektem muzealnym a jego otoczeniem. Artyku┼é ma na celu przedstawienie badania empirycznego opartego na podej┼Ťciu fizjonomicznym, kt├│re mo┼╝e okaza─ç si─Ö u┼╝ytecznym narz─Ödziem promocji kultury i sztuki w miejscu kultury okre┼Ťlonym przez autor├│w jako specyficzny typ przestrzeni publicznej. Wyniki bada┼ä przedstawiono na podstawie wybranego studium przypadku, czyli strategii rozszerzenia funkcji muzealnych o przestrze┼ä publiczn─ů, realizowanych w ramach planowanej interwencji miejskiej.

    Słowa kluczowe:
  •     muzeum
  •     przestrze┼ä-publiczna
  •     przestrze┼ä-kulturowa
  •     lokalne-dziedzictwo
  •     interwencja-urbanistyczna
  •     architektura-pop-up
  • Pobierz artyku┼é

    Andrzej Sobolewski, Roman Czajka - Osiedle Zach├│d II na wroc┼éawskim Szczepinie ÔÇô miejsce zbudowane na nowo

    doi:10.37190/arc220110

    Osiedle Zach├│d II na wroc┼éawskim Szczepinie jest interesuj─ůcym przyk┼éadem nowej zabudowy powsta┼éej na gruzach dawnego miasta, zniszczonego podczas II wojny ┼Ťwiatowej. Realizacja modernistycznych za┼éo┼╝e┼ä urbanistycznych, kt├│re zrywa┼éy z historycznymi wzorcami kszta┼étowania tkanki miejskiej w oparciu o kwarta┼éow─ů i pierzejow─ů zabudow─Ö, ca┼ékowicie zmieni┼éa charakter zachodniej cz─Ö┼Ťci Wroc┼éawia. W artykule przedstawiono osiedle Zach├│d II w kontek┼Ťcie rozwoju Szczepina do lat 40. XX w. oraz uwarunkowa┼ä powojennej odbudowy. Wsp├│┼éczesna ocena osiedla musi te uwarunkowania uwzgl─Ödnia─ç, architektura nigdy nie powstawa┼éa w oderwaniu od rzeczywisto┼Ťci spo┼éeczno-ekonomicznej. Celem artyku┼éu jest nie tylko prezentacja warto┼Ťciowego dzie┼éa urbanistycznego i architektonicznego, ale r├│wnie┼╝ zwr├│cenie uwagi na potrzeb─Ö ochrony w Polsce kulturowego dziedzictwa i budownictwa okresu PRL-u. Zagro┼╝enia wynikaj─ů nie tylko z technicznego zu┼╝ycia budynk├│w, zmian funkcjonalnych itp. Konieczna wydaje si─Ö r├│wnie┼╝ edukacja i zmiana ┼Ťwiadomo┼Ťci ludzi, kt├│re pozwol─ů dostrzec walory i specyfik─Ö tej architektury oraz wypracowa─ç koncepcje modernizacji, rewitalizacji, przy jednoczesnym zachowaniu najwa┼╝niejszych za┼éo┼╝e┼ä autorskich jej tw├│rc├│w.

    Słowa kluczowe:
  •     wroc┼éaw
  •     szczepin
  •     osiedle-mieszkaniowe
  •     wielka-p┼éyta
  •     modernizm-w-architekturze-prl-u
  • Pobierz artyku┼é

    Szymon Rozalski - Ochrona zabytkowych za┼éo┼╝e┼ä zieleni we Wroc┼éawiu. Prace inwestycyjno-remontowe w parku Szczytnickim w okresie 2000ÔÇô2018

    doi:10.37190/arc220111

    Park Szczytnicki jest najstarszym i najwi─Ökszym parkiem publicznym we Wroc┼éawiu. Za┼éo┼╝enie o powierzchni ponad 100 ha charakteryzuje si─Ö wielocz─Ö┼Ťciow─ů, zr├│┼╝nicowan─ů kompozycj─ů wynikaj─ůc─ů z wielofazowego, trwaj─ůcego ponad 200 lat procesu przemian. Tematem artyku┼éu jest ochrona zabytkowych za┼éo┼╝e┼ä zieleni na przyk┼éadzie prac inwestycyjno-remontowych zrealizowanych w parku Szczytnickim w latach 2000ÔÇô2018. Autor przyj─ů┼é hipotez─Ö, ┼╝e dzia┼éania z tego okresu mia┼éy charakter g┼é├│wnie konserwatorsko-interwencyjny. W celu jej weryfikacji przeprowadzi┼é inwentaryzacj─Ö 45 reprezentatywnych prac, bazuj─ůc w swoich studiach na analizach terenowych, bibliograficznych, ikonograficznych, przede wszystkim jednak si─Ögaj─ůc do materia┼é├│w ┼║r├│d┼éowych zgromadzonych w Zarz─ůdzie Zieleni Miejskiej we Wroc┼éawiu. Prace te zosta┼éy opisane z perspektywy badacza-praktyka, kt├│ry od wielu lat jest kierownikiem projektu w Zarz─ůdzie Zieleni Miejskiej. Artyku┼é z jednej strony syntezuje dane przedstawione w opracowaniach na temat parku, z drugiej poszerza wiedz─Ö na temat najnowszych realizacji dotychczas nieprzedstawianych w literaturze przedmiotu.

    Słowa kluczowe:
  •     wroc┼éaw
  •     park-szczytnicki
  •     hala-stulecia
  •     unesco
  •     zabytkowe-za┼éo┼╝enia-zieleni
  • Pobierz artyku┼é

    Agnieszka Ma┼äkowska, Artur Zagu┼éa - Architektura tymczasowa XXI w. jako wyraz zmian zachodz─ůcych we wsp├│┼éczesnym spo┼éecze┼ästwie

    doi:10.37190/arc220112

    Temat artyku┼éu nawi─ůzuje do kondycji wsp├│┼éczesnego spo┼éecze┼ästwa jako czynnika kszta┼étuj─ůcego nasz─ů architektoniczn─ů rzeczywisto┼Ť─ç. Przedmiotem rozwa┼╝a┼ä jest ponowoczesne spo┼éecze┼ästwo kraj├│w wysokorozwini─Ötych XXI w. w uj─Öciu Zygmunta Baumana, nacechowane indywidualizmem, samotno┼Ťci─ů, ┼╝yciem w ci─ůg┼éym ruchu i konsumpcjonizmem, uznaj─ůce kr├│tkoterminowo┼Ť─ç za bezpieczn─ů form─Ö zawierania wszelakich ÔÇ×um├│wÔÇŁ, oraz wsp├│┼éczesna architektura tymczasowa jako odpowied┼║ na tego rodzaju spo┼éeczne potrzeby. W niniejszym artykule, na podstawie studium wybranych przypadk├│w, przedstawiona zosta┼éa propozycja typologii wsp├│┼éczesnej architektury tymczasowej. Propozycja ta wraz z analiz─ů r├│┼╝norodnych relacji mi─Ödzy tym zjawiskiem a potrzebami spo┼éecze┼ästwa ponowoczesnego prowadzi do pr├│by wyodr─Öbnienia ponowoczesnej architektury tymczasowej.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura-tymczasowa
  •     pop-up
  •     ponowoczesno┼Ť─ç
  •     p┼éynna-nowoczesno┼Ť─ç
  •     wsp├│┼éczesne-spo┼éecze┼ästwo
  • Pobierz artyku┼é