Numer 3(35)/2013

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre┼Ťci

Spis tre┼Ťci

Otw├│rz spis tre┼Ťci

  1. Artykuły

    1. Kate┼Öina Charv├ítov├í - Pozemkov├í dr┼żba ─Źesk├Żch cisterci├íck├Żch kl├í┼íter┼» 1142ÔÇô1420
    2. Ks. Franciszek Wolnik - Dzia┼éalno┼Ť─ç gospodarcza cysters├│w z Rud
    3. Jolanta M. Marszalska - Folwarki klasztoru cysters├│w w Szczyrzycu od XVII do XX w. w ┼Ťwietle zachowanych inwentarzy
    4. Ma┼égorzata Milecka - Ogrody cysterskie ÔÇô mit a rzeczywisto┼Ť─ç
    5. Janusz Nowi┼äski SDB - Ogrody dawnego opactwa cysterskiego Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny i ┼Ťw. Miko┼éaja w L─ůdzie
    6. Aleksander Piwek - Dawny browar cysters├│w oliwskich
    7. Anna Galar - Szlakiem podr├│┼╝y cysters├│w ┼Ťl─ůskich na kapitu┼é─Ö generaln─ů do C├«teaux w 1768 r.
    8. Joanna Furgalska - Opactwo Grosbot na szlaku kulturowym Via Equidia Cisterciena
    9. Krzysztof Woźniak - Cerkiew Świętej Trójcy w Hajnówce i Podwyższenia Krzyża Świętego w Jałówce

Artykuły

Kate┼Öina Charv├ítov├í - Pozemkov├í dr┼żba ─Źesk├Żch cisterci├íck├Żch kl├í┼íter┼» 1142ÔÇô1420

doi:10.5277/arc130301

Praca dotyczy posiad┼éo┼Ťci ziemskich czeskich klasztor├│w cysterskich w ┼Ťredniowieczu, od ich pocz─ůtku do czas├│w wojen husyckich, kt├│re zupe┼énie zmieni┼éy sytuacj─Ö w┼éasno┼Ťci czeskich zakon├│w. Mi─Ödzy 1142 a 1357 w kr├│lestwie Czech ufundowano dziesi─Ö─ç opactw bia┼éych mnich├│w. W tym kontek┼Ťcie nader wa┼╝ne okazuj─ů si─Ö ramy czasowe powstawania indywidualnych dom├│w klasztornych w relacji do g┼é├│wnych ┼Ťredniowiecznych przeobra┼╝e┼ä krajobrazowych (karczowanie) i dzia┼éalno┼Ťci kultywacyjnej. W Czechach, proces ten, kt├│ry znacznie zmieni┼é krajobraz ksi─Östwa i p├│┼║niejszego kr├│lestwa, nast─ůpi┼é pomi─Ödzy ostatnimi dziesi─Öcioleciami XII a pierwszymi XIV w. Za┼éo┼╝enie najwcze┼Ťniejszych opactw wyprzedzi┼éoten wzrost aktywno┼Ťci, ale wi─Ökszo┼Ť─ç cysterskich klasztor├│w stanowi┼éa, w taki czy inny spos├│b, jej integralny komponent. Tylko najp├│┼║niej powsta┼ée cenobium bia┼éych mnich├│w wy┼éoni┼éo si─Ö po zako┼äczeniu tego intensywnego procesu osiedlania si─Ö. Dwunastowieczne darowizny dla opactw cysterskich bez w─ůtpienia nie pokrywa┼éy ekonomicznych potrzeb klasztor├│w. Wszystkie fundacje opiera┼éy si─Ö nie na gospodarstwach uprawianych prac─ů r─Öczn─ů beneficjent├│w zakonu, ale na pobieraniu dochod├│w poszczeg├│lnych wsi. To dotyczy┼éo nawet najwcze┼Ťniejszych fundacji, kt├│re powstawa┼éy za ┼╝ycia Bernarda z Clairvaux. Przyk┼éad darowizn dla opactw jasno wskazuje, do jakiego stopnia zwyczaje i przyzwyczajenia kraju goszcz─ůcego formacje zakonu wp┼éywa┼éy na materialne ┼Ťrodki nowych fundacji. Zakonnicy cysterscy otrzymywali tak─ů sam─ů materialn─ů pomoc jak inne ko┼Ťcielne instytucje w Czechach, a nie takie, jakimi cieszy┼éy si─Ö zakony w Europie Zachodniej. W XIII w. nast─ůpi┼é znaczny wzrost w┼éasno┼Ťci ziemskiej wszystkich klasztor├│w, wi─Ökszy ni┼╝ ten z wcze┼Ťniejszych i p├│┼║niejszych epok. Cho─ç rozw├│j poszczeg├│lnych klasztornych posiad┼éo┼Ťci ziemskich trwa┼é a┼╝ do wojen husyckich, wszystkie regularne domy musia┼éy poradzi─ç sobie z kryzysem gospodarczym, kt├│ry rozpocz─ů┼é si─Ö na pocz─ůtku lat 40. XIV w., a szczyt osi─ůgn─ů┼é na pocz─ůtku kolejnego stulecia. W latach 20. XV w. wi─Ökszo┼Ť─ç klasztor├│w cysterskich Czech zosta┼éa podbita przez husyt├│w i stan─Ö┼éa w p┼éomieniach. Po sekularyzacji pozbawiono cysters├│w wi─Ökszo┼Ťci z ich w┼éasno┼Ťci ziemskich i dzier┼╝aw.

Słowa kluczowe:
  •     cystersi
  •     klasztor
  •     czechy
  •     ┼Ťredniowiecze
  • Pobierz artyku┼é

    Ks. Franciszek Wolnik - Dzia┼éalno┼Ť─ç gospodarcza cysters├│w z Rud

    doi:10.5277/arc130302

    W Rudach od po┼éowy XIII w. mnisi modlili si─Ö i pracowali, zgodnie z benedykty┼äsk─ů zasad─ů ora et labora. Z biegiem czasu rozwin─Öli i utworzyli dobrze prosperuj─ůcy ÔÇ×kombinat przemys┼éowyÔÇŁ, b─Öd─ůcy podstaw─ů samowystarczalno┼Ťci opactwa. W artykule przedstawiono pocz─ůtkowe uposa┼╝enie klasztoru, przebieg akcji kolonizacyjnej prowadzonej przez zakonnik├│w, materialny rozw├│j konwentu, dzi─Öki dynamicznemu rozkwitowi rolnictwa, rozs─ůdnie prowadzonej gospodarce le┼Ťnej, szerokiej dzia┼éalno┼Ťci przemys┼éowej, w tym kopalniom, ku┼║nicom, hutnictwie, a tak┼╝e dzi─Öki rzemios┼éu ÔÇô gorzelnictwie, pszczelarstwie. Om├│wiono tak┼╝e godny na┼Ťladowania stosunek cysters├│w do przyrody ÔÇô na eksploatowanym terenie, w trakcie prowadzonej przez mnich├│w intensywnej gospodarki ┼Ťrodowisko naturalne nie zosta┼éo zniszczone, poniewa┼╝ cystersi kupowali drewno na potrzeby klasztoru i gospodarki, by nie wytrzebi─ç w┼éasnych las├│w, zaniechali te┼╝ produkcji szk┼éa, gdy zauwa┼╝yli, ┼╝e jego produkcja prowadzi do dewastacji ┼Ťrodowiska naturalnego, stworzyli bogat─ů sie─ç dr├│g. Cystersi z Rud pozostawili po sobie krajobraz prawie nietkni─Öty. Wprowadzane przez cysters├│w nieliczne zmiany w naturalnym krajobrazie zosta┼éy umiej─Ötnie wkomponowane w przyrod─Ö regionu.

    Słowa kluczowe:
  •     cystersi
  •     opactwo
  •     rolnictwo
  •     gospodarka
  •     ekologia
  • Pobierz artyku┼é

    Jolanta M. Marszalska - Folwarki klasztoru cysters├│w w Szczyrzycu od XVII do XX w. w ┼Ťwietle zachowanych inwentarzy

    doi:10.5277/arc130303

    Podstaw─ů gospodarki cysterskiej w wiekach ┼Ťrednich i epoce nowo┼╝ytnej by┼éa ziemia i zwi─ůzana z ni─ů produkcja ro┼Ťlinna oraz hodowla. Na prze┼éomie XIV i XV w. w klasztorach cysterskich wraz z rozwojem proces├│w osadniczych i zmianami organizacyjnymi zacz─Ö┼éy kszta┼étowa─ç si─Ö nowe formy gospodarowania ÔÇô folwarki. Gospodarka klasztoru szczyrzyckiego mia┼éa zdecydowanie charakter rolniczy. Obejmowa┼éa pola, ┼é─ůki, pastwiska, ogrody i sady. Podstawowymi uprawami by┼éy zbo┼╝a k┼éosowe: ┼╝yto, pszenica, j─Öczmie┼ä, owies, a tak┼╝e proso zaliczane do ro┼Ťlin zbo┼╝owych z rodziny traw. Opr├│cz tych pi─Öciu zb├│┼╝ sadzono tatarak, gryk─Ö, wyk─Ö, koniczyn─Ö, ziemniaki, konopie i chmiel. W ogrodach by┼éy nast─Öpuj─ůce wa rzywa: pasternak, czarnucha, chrzan, kapusta, marchew, pietruszka, b├│b, rzepa, cebula, buraki i mak. W ogrodach znajdowa┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ drzewa owocowe, g┼é├│wnie jab┼éonie, grusze i ┼Ťliwy. Istotnym materia┼éem ┼║r├│d┼éowym do poznania gospodarki cysters├│w szczyrzyckich s─ů zachowane w archiwum klasztornym XVII-, XVIII- i XIX-wieczne inwentarze gospodarcze oraz wiele dokument├│w, odnosz─ůcych si─Ö zw┼éaszcza do epoki nowo┼╝ytnej. Na podstawie analizy ich zawarto┼Ťci mo┼╝na pozna─ç zar├│wno wyposa┼╝enie folwark├│w w stosowne narz─Ödzia s┼éu┼╝─ůce do uprawy roli, jak i przede wszystkim wydajno┼Ť─ç ziemi. Pewn─ů ciekawostk─ů jest ÔÇô na u┼╝ytek tego artyku┼éu ÔÇô ukazanie zmian, jakie zasz┼éy w kwestii w┼éasno┼Ťci ziemi uprawnej w opactwie szczyrzyckim po 1945 r.

    Słowa kluczowe:
  •     szczyrzyc
  •     cystersi
  •     klasztor
  •     gospodarka
  •     folwarki
  • Pobierz artyku┼é

    Ma┼égorzata Milecka - Ogrody cysterskie ÔÇô mit a rzeczywisto┼Ť─ç

    doi:10.5277/arc130304

    Program u┼╝ytkowy cysterskiego klasztoru jest swoistym, przestrzennym wyrazem regu┼éy zakonu. Biali, czy te┼╝ jak nazywano ich szarzy mnisi, realizowali go, wybieraj─ůc na budow─Ö swego opactwa miejsce nad rzek─ů, w otoczeniu las├│w i mokrade┼é, ale o korzystnych warunkach ┼Ťrodowiskowych i potencjalnych mo┼╝liwo┼Ťciach rozwoju gospodarczego. W spos├│b konsekwentny wkomponowywali w nie swoj─ů zabudow─Ö, kt├│r─ů z czasem w miar─Ö potrzeb rozbudowywali, a otaczaj─ůce j─ů ┼Ťrodowisko przekszta┼écali. Istotnym elementem cysterskiego zespo┼éu zabudowy klasztornej by┼éy dope┼éniaj─ůce j─ů programowo, a pod wzgl─Ödem przestrzennym przenikaj─ůce struktury budowlane ÔÇô ogrody. Struktura przestrzeni ogrodowych by┼éa wynikiem realizacji regu┼éy i cho─ç funkcje podstawowych typ├│w ogrod├│w a┼╝ do czas├│w kasat utrzyma┼éy si─Ö, to ich kompozycje, jak te┼╝ i lokalizacje w obr─Öbie zespo┼é├│w klasztornych ulega┼éy zmianom, co ┼Ťci┼Ťle wi─ůza┼éo si─Ö z wykorzystaniem przestrzeni ca┼éego zespo┼éu i poszczeg├│l nych obiekt├│w budowlanych, a te niekiedy zmienia┼éy swoje funkcje i formy. W niniejszym artykule przestawiono podstawowe zasady kompozycji ogrodowych, prezentuj─ůc pokr├│tce typy ogrod├│w, jakie istnia┼éy w klasztorach cysterskich. Odniesiono si─Ö tak┼╝e do obowi─ůzuj─ůcej nadal literatury dotycz─ůcej ┼Ťredniowiecznego dziedzictwa ogrodowego w cysterskich klasztorach i poruszono problem ochrony autentyku zwi─ůzanego z dzia┼éalno┼Ťci─ů stricte cystersk─ů. Nie mo┼╝na zapomina─ç, ┼╝e ewolucja opisywanych zespo┼é├│w trwa, a istniej─ůce domy klasztorne cysters├│w i innych zgromadze┼ä w miar─Ö swoich potrzeb tworz─ů na bazie dawnych zespo┼é├│w ogrody wsp├│┼éczesne, kt├│re to cz─Östo nie maj─ů wiele wsp├│lnego z dawnymi kompozycjami. Dzi┼Ť przewa┼╝nie s─ů to po prostu tereny wypoczynku, nierzadko z wkomponowanymi w uk┼éady zieleni obiektami sportu i rekreacji, ale tak┼╝e elementami dekoracyjnymi ca┼ékowicie obcymi cysterskiej tradycji. Niezwykle wa┼╝ne jest, aby przy ca┼éej atrakcyjno┼Ťci tych ÔÇ×nowo┼ŤciÔÇŁ za┼éo┼╝enia klasztorne, w kt├│rych obr─Öbie istniej─ů relikty ogrod├│w, przenosi┼éy do przysz┼éo┼Ťci dawn─ů tradycj─Ö ogrodu klasztornego, kt├│ry co prawda pod wzgl─Ödem funkcjonalno-kompozycyjnym wci─ů┼╝ ewoluowa┼é, ale przez wieki by┼é wa┼╝nym no┼Ťnikiem tre┼Ťci symbolicznych i przekazu religijnego, a ponadto istotnym dokumentem poziomu ┼╝ycia, wiedzy, a przede wszystkim stosunku cz┼éowieka do przyrody.

    Słowa kluczowe:
  •     opactwo
  •     cystersi
  •     ogrody-klasztorne
  •     krajobraz
  • Pobierz artyku┼é

    Janusz Nowi┼äski SDB - Ogrody dawnego opactwa cysterskiego Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny i ┼Ťw. Miko┼éaja w L─ůdzie

    doi:10.5277/arc130305

    Przed kasat─ů w 1819 r. cysterskie opactwo w L─ůdzie posiada┼éo trzy zespo┼éy ogrodowe: ogr├│d klasztorny (konwentualny) ÔÇô zlokalizowany po po┼éudniowej stronie klasztoru nad kana┼éem rzeki Warty oraz na wyspie pomi─Ödzy kana┼éem a korytem rzeki, ogr├│d opacki ÔÇô za┼éo┼╝ony przy pa┼éacu opackim w 2. po┼é. XVI w. na stoku po wschodniej stronie klasztoru i ko┼Ťcio┼éa oraz wirydarz z fontann─ů w ┼Ťrodku klasztoru. Po kasacie ogrody te uleg┼éy dewastacji, a wi─Öksza cz─Ö┼Ť─ç ogrodu opackiego zosta┼éa przy┼é─ůczona do powsta┼éego na pocz─ůtku XIX w. folwarku. W 1850 r. ko┼Ťci├│┼é i klasztor w L─ůdzie obj─Öli kapucyni, kt├│rzy przeprowadzili renowacj─Ö ca┼éo┼Ťci za┼éo┼╝enia wraz z rewitalizacj─ů jego ogrod├│w. Na placu przed ko┼Ťcio┼éem powsta┼é w├│wczas park. Plan ko┼Ťcio┼éa i klasztoru w L─ůdzie z oko┼éo 1865 r. dokumentuje lokalizacj─Ö ogrod├│w i parku po zamkni─Öciu klasztoru kapucyn├│w przez rz─ůd carski. Na prze┼éomie XIX i XX w. zosta┼é rozebrany pa┼éac opata oraz wi─Ökszo┼Ť─ç zabudowa┼ä gospodarczych klasztoru. Salezjanie, kt├│rzy przybyli do L─ůdu w 1921 r., przywr├│cili cz─Ö┼Ťci dawnych ogrod├│w ich pierwotn─ů funkcj─Ö. W 2008 r. na zlecenie Salezja┼äskiej Prowincji ┼Ťw. Wojciecha powsta┼é projekt koncepcyjny rewaloryzacji i zagospodarowania parku i ogrod├│w przy pocysterskim opactwie w L─ůdzie nad Wart─ů. Autorami projektu s─ů Anetta Jarosi┼äska-Krokowska i Janusz Nowi┼äski. Przewiduje on nowe zagospodarowanie oraz rekonstrukcj─Ö dawnych i obecnych ogrod├│w przy klasztorze w L─ůdzie z przeznaczeniem ich na cele rekreacyjne, edukacyjne i gospodarcze.

    Słowa kluczowe:
  •     l─ůd-nad-wart─ů
  •     historia-ogrod├│w
  •     ogrody-cysterskie
  •     cystersi
  • Pobierz artyku┼é

    Aleksander Piwek - Dawny browar cysters├│w oliwskich

    doi:10.5277/arc130306

    Fasada dawnego ko┼Ťcio┼éa cysters├│w ┼é─ůczy si─Ö ze ┼Ťcian─ů, kt├│ra biegnie od strony po┼éudniowej. W ┼Ťcianie s─ů nisze i wej┼Ťcie ÔÇô pozosta┼éo┼Ťci dawnego browaru i jego dekoracji. Badania prowadzone przez autora wykaza┼éy, ┼╝e budynek by┼é przerabiany (6 etap├│w). W etapie pierwszym (XIII w.ÔÇôwczes ny XIV w.) wn─Ötrze by┼éo najpewniej podzielone siedmioma parami podp├│r w dw├│ch ci─ůgach wzd┼éu┼╝nych. P├│┼║niej, w etapie drugim (lata 60. XIII w.ÔÇô 3. ─çw. XIV w.) po┼éudniowa klatka schodowa fasady zosta┼éa w┼é─ůczona do budynku. W trzecim etapie (1577) wn─Ötrze zosta┼éo podzielone ┼Ťcianami z ceg┼éy, by powsta┼éy mniejsze izby. Inny podzia┼é wn─Ötrza istnia┼é w etapie czwartym (1824). Na parterze cz─Ö┼Ť─ç centralna sk┼éada┼éa si─Ö z du┼╝ego holu ze schodami. Na zach├│d i wsch├│d od holu stworzono wewn─Ötrzny korytarz. Pozwoli┼é on na doj┼Ťcie do oddzielnych pokoi. Rozplanowanie pierwszego pi─Ötra kopiowa┼éo rozplanowanie parteru. Etap pi─ůty (1832ÔÇô1833) to wyburzenie prawie ca┼éego browaru. Zachowano jedynie ┼Ťcian─Ö zachodni─ů. W etapie sz├│stym odbywaj─ů si─Ö naprawy zniszcze┼ä zachowanej ┼Ťciany.

    Słowa kluczowe:
  •     browar
  •     cystersi
  •     klasztor
  •     oliwa
  • Pobierz artyku┼é

    Anna Galar - Szlakiem podr├│┼╝y cysters├│w ┼Ťl─ůskich na kapitu┼é─Ö generaln─ů do C├«teaux w 1768 r.

    doi:10.5277/arc130307

    Opaci cysterscy od XII w. spotykali si─Ö na kapitu┼éach generalnych w C├«teaux, macierzy zakonu. Pocz─ůtkowo kapitu┼éy odbywa┼éy si─Ö co roku, a od XVII w. nieregularnie, de facto w terminach og┼éoszonych przez opat├│w C├«teaux. Na wyjazd do odleg┼éej o ponad 1000 km Burgundii decydowali si─Ö tak┼╝e opaci ze ┼Ťl─ůskich klasztor├│w cysterskich. Od XVII w. znamy imiona i nazwiska opat├│w i mnich├│w z klasztor├│w ┼Ťl─ůskich obecnych na obra dach w C├«teaux. Wa┼╝nym do┼Ťwiadczeniem by┼éa podr├│┼╝ przez Czechy, kraje niemieckie, Szwajcari─Ö i Francj─Ö. Wyj─ůtkowo zachowa┼éa si─Ö i zosta┼éa opublikowana relacja pi├│ra henrykowskiego profesa, Bart┼éomieja Sedlaka, kt├│ry towarzyszy┼é jako sekretarz swojemu opatowi Konstantemu Haschke w wyprawie na kapitu┼é─Ö generaln─ů do C├«teaux w 1768 r. Razem z nimi podr├│┼╝owa┼é Augustyn Renner, opat klasztoru rudzkiego Celem artyku┼éu by┼éo szczeg├│┼éowe om├│wienie trasy tej podr├│┼╝y ze wskazaniem miejsc ÔÇô miast, klasztor├│w, ale te┼╝ konkretnych ko┼Ťcio┼é├│w czy rezydencji dostojnik├│w ┼Ťwieckich i ko┼Ťcielnych, kt├│re cystersi ┼Ťl─ůscy ogl─ůdali i zwiedzali w drodze do i z C├«teaux. Trasa zosta┼éa przedstawiona na mapce i w itinerarium, uj─Ötym w formie tabelarycznej ze szczeg├│┼éowym wykazem odwiedzanych miejsc. Pytaniem kluczowym jest, czy podr├│┼╝e do C├«teaux mia┼éy jaki┼Ť wp┼éyw na kultur─Ö lokaln─ů klasztor├│w na ziemiach polskich i ┼Ül─ůsku. Takie itinerarium mo┼╝e pos┼éu┼╝y─ç historykom architektury i historii sztuki w badaniach nad miejscow─ů kultur─ů artystyczn─ů i materialn─ů ┼Ťl─ůskich klasztor├│w cysterskich, wskazuj─ůc ewentualne ┼║r├│d┼éa inspiracji czy zapo┼╝ycze┼ä.

    Słowa kluczowe:
  •     cystersi
  •     kapitu┼éa-generalna
  •     henryk├│w
  •     c├«teaux
  •     podr├│┼╝e
  • Pobierz artyku┼é

    Joanna Furgalska - Opactwo Grosbot na szlaku kulturowym Via Equidia Cisterciena

    doi:10.5277/arc130308

    Via Equidia to pomys┼é na odkrywanie ÔÇ×w rytmie koniaÔÇŁ naturalnych pejza┼╝y oraz zabytk├│w, inny spos├│b poznawania historii. To innowacyjna koncepcja turystyki, kt├│rej zadaniem jest ÔÇ×umo┼╝liwienie wsp├│┼éistnienia tradycyjnego ┼Ťwiata koni ze wsp├│┼éczesnym ┼Ťwiatem cywilizacji wiejskiej i miejskiejÔÇŁ. To projekt zespo┼éu tras konnych z┼éo┼╝onych z dr├│g ju┼╝ istniej─ůcych, kt├│re nale┼╝y skatalogowa─ç, opisa─ç i przywr├│ci─ç do u┼╝ytkowania, a tak┼╝e szlak├│w nowych, wytyczonych jako marszruty tematyczne, o przebiegu dostosowanym do poziomu umiej─Ötno┼Ťci je┼║dzieckich i stopnia zainteresowania zabytkami. Celem dzia┼éania Via Equidia jest r├│wnie┼╝ przywr├│cenie do ┼╝ycia wymieraj─ůcych rzemios┼é zwi─ůzanych z tradycyjnym u┼╝ytkowaniem konia ÔÇô tej ÔÇ×najpi─Ökniejszej zdobyczy ludzko┼ŤciÔÇŁ. Towarzyszy─ç temu ma rewaloryzacja i rewitalizacja zabytkowych miejsc i obiekt├│w zwi─ůzanych z transportem konnym (ku┼║nie, karczmy, zajazdy). Via Equidia proponuje udost─Öpnienie, na wsp├│lny u┼╝ytek je┼║d┼║c├│w, piechur├│w i cyklist├│w, ju┼╝ istniej─ůcych, zaadaptowanych na potrzeby turystyki specyfi cznych miejsc i obiekt├│w (postoje, popasy, schroniska, wodopoje, brody, sanitariaty). Pomys┼é narodzi┼é si─Ö we Francji, w departamencie Charente. Przewidywana jest mo┼╝liwo┼Ť─ç rozszerzenia terenu obj─Ötego jego zasi─Ögiem na s─ůsiednie departamenty, a nawet terytorium ca┼éej Francji. Szczeg├│lnie interesuj─ůce mog┼éyby by─ç szlaki tematyczne, kt├│re ┼é─ůczy┼éyby Francj─Ö z innymi krajami Europy. Via Equidia Cisterciena jest propozycj─ů szlaku ┼é─ůcz─ůcego nici─ů starych dr├│g zabytkowe zespo┼éy cysterskie i pocysterskie. To idea przemieszczania si─Ö nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie, drogami, po kt├│rych przesz┼éy konwoje cysterskie, jad─ůce budowa─ç nowe opactwa. Pierwszym etapem jest pocysterski zesp├│┼é opactwa Grosbot w departamencie Charente, we Francji. Wytyczono i opisano trasy dw├│ch wycieczek, umo┼╝liwiaj─ůcych odkrycie i zwiedzanie opactwa i jego okolic.

    Słowa kluczowe:
  •     dziedzictwo-kulturowe
  •     historia
  •     cystersi
  •     konie
  •     turystyka
  • Pobierz artyku┼é

    Krzysztof Woźniak - Cerkiew Świętej Trójcy w Hajnówce i Podwyższenia Krzyża Świętego w Jałówce

    doi:10.5277/arc130309

    W artykule autor przedstawia formy wyr├│┼╝niaj─ůcych si─Ö poziomem architektonicznym cerkwi ┼Üwi─Ötej Tr├│jcy w Hajn├│wce i Podwy┼╝szenia Krzy┼╝a ┼Üwi─Ötego w Ja┼é├│wce, obie autorstwa prof. Aleksandra Grygorowicza. Oba te obiekty stanowi─ů rzadki przyk┼éad udanej integracji tradycji i wsp├│┼éczesno┼Ťci, cz─Östo zreszt─ů postulowanej w literaturze przedmiotu. Jednak w obu przypadkach integracji tej dokonano w ramach zupe┼énie innej fi lozofi i projektowej. ┼Üwi─ůtynia ja┼éowska, zbudowana zasadniczo w konwencji tradycyjnej, wpisuje w sw├│j historyzuj─ůcy uk┼éad wsp├│┼éczesne, ┼╝elbetowe elementy, czytelnie wskazuj─ůce na czas jej powstania. Obiekt hajnowski, zasadniczo modernistyczny, stanowi jednak rozpoznawaln─ů reinterpretacj─Ö tradycyjnego uk┼éadu krzy┼╝owo-kopu┼éowego. Odmienno┼Ť─ç obu obiekt├│w si─Öga o wiele dalej, co stanowi przedmiot por├│wna┼ä w ramach niniejszego artyku┼éu. Nie ulega jednak w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e oba obiekty s─ů przede wszystkim udanymi przyk┼éadami ┼Ťwi─ůty┼ä stoj─ůcych po dw├│ch stronach cezury dziel─ůcej wsp├│┼éczesn─ů architektur─Ö cerkiewn─ů na nurt tradycyjny i wsp├│┼éczesny. Oba tak┼╝e stanowi─ů konstruktywn─ů odpowied┼║ na problem projektowania wsp├│┼éczesnej cerkwi (niezwykle konserwatywny sektor architektury), a tak┼╝e udowadniaj─ů, ┼╝e wpisanie obiektu w tradycj─Ö nie musi oznacza─ç czerpania z form historycznych.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura-sakralna
  •     cerkiew
  •     ┼Ťwi─ůtynia
  • Pobierz artyku┼é