Numer 3(43)/2015

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre艣ci

Spis tre艣ci

Otw贸rz spis tre艣ci

  1. Artyku艂y

    1. Rafa艂 Czerner - Monumentalizm odzyskany, czyli anastyloza filarowych funeralnych pomnik贸w z Mariny El-Alamein
    2. Ernest Niemczyk - Kolosalny pos膮g Besa z Amathus na Cyprze. Geneza, funkcja, rekonstrukcja
    3. Mariusz Caban - Kapitele pilastr贸w kaplicy Hathor ze 艣wi膮tyni D偶eser achet Totmesa III w Deir el-Bahari
    4. Ma艂gorzata Chorowska, Teresa Dziedzic, Maciej Krzywka - Trzy Kramy Bogate odkryte we Wroc艂awiu
    5. Mateusz Michalski - Architektura judaizmu na przyk艂adach XVII- i XVIII-wiecznych synagog na obszarze Polski
    6. Aleksandra Brzozowska - Park archeologiczny jako element przestrzeni miejskiej na przyk艂adzie Parku Archeologicznego Nea Pafos na Cyprze
    7. Marta Rusnak - Adaptacja budynk贸w sakralnych na cele muzealne w Polsce. Historia i skala zjawiska
    8. Ewa 艁ukaszewicz-J臋drzejewska - 鈥濫fekt motyla鈥
    9. Barbara Misztal - Ocena przydatno艣ci r贸偶nych gatunk贸w drewna do budowy konstrukcji

Artyku艂y

Rafa艂 Czerner - Monumentalizm odzyskany, czyli anastyloza filarowych funeralnych pomnik贸w z Mariny El-Alamein

doi:10.5277/arc150301

Filarowe grobowce, datowane na II w. p.n.e.鈥揑 w. n.e., s膮 najbardziej charakterystycznymi zabytkami hellenistyczno-rzymskiego miasta odkrytego na stanowisku Marina El-Alamein w Egipcie. Wyj膮tkowo siln膮 ekspresj臋, mimo stosunkowo niedu偶ych rozmiar贸w, osi膮ga艂y one dzi臋ki szczeg贸lnej koncepcji architektonicznej. Polega ona na przedstawieniu kompletnego architektonicznego porz膮dku w postaci pojedynczego filara lub kolumny. Jej analogie s膮 sporadyczne. Formy dekoracji grobowc贸w s膮 hellenistyczne, maj膮 rodow贸d aleksandryjski i wi膮za膰 je nale偶y z pocz膮tkowym okresem antycznego miasta. Ich specyficzne uproszczenie i geometryczna stylizacja wzmagaj膮 architektoniczn膮 ekspresj臋. Spo艣r贸d kilku odkrytych w latach 1987鈥1994 przez Polsk膮 Misj臋 Archeologiczn膮 Uniwersytetu Warszawskiego, ods艂oni臋tych jako ca艂kowicie zwalone, pi臋膰 zrekonstruowano metod膮 anastylozy przez kolejne polsko-egipskie misje konserwatorskie. Dzi臋ki monumentalno艣ci s膮 uwa偶ane dzi艣 za g艂贸wne zabytki stanowiska archeologicznego. W artykule przedstawiono histori臋 odkrycia pomnik贸w, ide臋 ich architektonicznej formy i poszukiwania jej rodowodu. Om贸wiono kwesti臋 anastylozy tych zabytk贸w.

S艂owa kluczowe:
  •     egipt
  •     marina-el-alamein
  •     architektura-hellenistyczna
  •     groby-filarowe
  •     monumentalizm
  • Pobierz artyku艂

    Ernest Niemczyk - Kolosalny pos膮g Besa z Amathus na Cyprze. Geneza, funkcja, rekonstrukcja

    doi:10.5277/arc150302

    Zabawna, pe艂na wigoru i wojowniczo艣ci posta膰 egipskiego boga Besa, odstraszaj膮cego z艂o i dodaj膮cego energii erotycznej, opiekuj膮cego si臋 ci臋偶arnymi, rodz膮cymi i dzie膰mi cieszy艂a si臋 w staro偶ytno艣ci zas艂u偶on膮 popularno艣ci膮, zar贸wno w Egipcie, jak i na ca艂ym obszarze rzymskiej ekumeny. Wyj膮tkowo艣膰 tej rze藕by, pochodz膮cej z nadmorskiego miasta Amathus na Cyprze, polega nie tylko na kolosalnych rozmiarach (4,2 m wys.). Rze藕ba przedstawiaj膮ca Besa ujarzmiaj膮cego z艂o w postaci lwa umieszczona by艂a zapewne w niszy nad zbiornikiem fontanny. Ciekn膮ca z pyska lwa woda nadawa艂a rze藕bie pozory 偶ycia. Rze藕ba ta jest chyba jedynym znanym przyk艂adem zastosowania w oficjalnej sztuce antyku tak osobliwego kanonu rze藕by Czarnego L膮du 鈥 Afryki 鈥 i to w tak kolosalnej skali.聽 聽聽聽 W pr贸bach okre艣lenia czasu powstania tej rze藕by s膮 du偶e rozbie偶no艣ci. Si臋gaj膮 prawie 700 lat. Od oko艂o 470 r. p.n.e. do oko艂o 200 n.e. Nie usi艂uj膮c rozstrzygn膮膰 tego sporu, przyjmuj膮c 鈥瀞tarsz膮鈥 chronologi臋, skupiono si臋 na analizie formy i funkcji tego osobliwego dzie艂a, akcentuj膮c zagadnienie proporcji i ich relacji do 贸wczesnych kanon贸w rze藕by statuarycznej. Wizualizacj膮 wniosk贸w jest rekonstrukcja ca艂ej kompozycji, w kt贸rej Bes stanowi艂 g艂贸wny akcent.

    S艂owa kluczowe:
  •     antyk
  •     okres-cesarstwa
  •     cypr
  •     fontanna
  •     egipskie-b贸stwo
  • Pobierz artyku艂

    Mariusz Caban - Kapitele pilastr贸w kaplicy Hathor ze 艣wi膮tyni D偶eser achet Totmesa III w Deir el-Bahari

    doi:10.5277/arc150303

    Artyku艂 po艣wi臋cony jest kapitelom hathoryckim pochodz膮cym z kaplicy Hathor 艣wi膮tyni D偶eser achet wzniesionej przez Totmesa III w Deir el-Bahari. Fragmenty kapiteli hathoryckich zosta艂y odkryte przez E. Naville鈥檃 oraz H.R. Halla w obr臋bie 艣wi膮tyni Mentuhotepa II w latach 1903鈥1907 w trakcie ameryka艅skiej ekspedycji Egypt Exploration Fund. W艂a艣ciwa interpretacja odnalezionych fragment贸w kapiteli by艂a mo偶liwa dopiero po odkryciu 艣wi膮tyni Totmesa III przez prof. Kazimierza Micha艂owskiego w 1962 r. oraz po wykopaliskach w latach 1962鈥1967 pod cz臋艣ciowym kierownictwem prof. Jadwigi Lipi艅skiej. Trwaj膮ca obecnie misja Totmesa III pod kierownictwem dr Moniki Doli艅skiej swoim zakresem obejmuje badania egiptologiczne, architektoniczne oraz prace konserwatorskie. Poniewa偶 zachowane fragmenty kapiteli hathoryckich nigdy nie zosta艂y zinwentaryzowane, w trakcie prac podj臋to decyzj臋 o przeprowadzeniu ich szczeg贸艂owej dokumentacji. Do tego celu wykorzystano technik臋 fotoskanowania, kt贸ra pozwala na tworzenie wirtualnych, tr贸jwymiarowych kopii obiekt贸w w oparciu o seri臋 odpowiednio wykonanych fotografii. Pozwoli艂o to na stworzenie swoistej, wirtualnej anastylozy. W rekonstrukcji wykorzystano dotychczasowe ustalenia prof. Lipi艅skiej na temat proporcji kapitelu. Stworzona rekonstrukcja przedstawia bardzo prawdopodobne proporcje kapiteli hathoryckich z kaplicy. W trakcie przeprowadzonej dokumentacji potwierdzono i w niniejszym artykule zobrazowano pewne fakty na temat architektury kaplicy, kt贸re przez prof. Lipi艅sk膮 s膮 jedynie opisane w publikacji na temat 艣wi膮tyni Totmesa III.

    S艂owa kluczowe:
  •     kapitel-hathorycki
  •     architektura-nowego-pa艅stwa-staro偶ytnego-egiptu
  •     deir-el-bahari
  •     totmes-iii
  • Pobierz artyku艂

    Ma艂gorzata Chorowska, Teresa Dziedzic, Maciej Krzywka - Trzy Kramy Bogate odkryte we Wroc艂awiu

    doi:10.5277/arc150304

    W artykule om贸wiono trzy dawne Kramy Bogate odkryte w kamienicy przy ul. Przej艣cie 呕ela藕nicze 4/6. W 艣redniowieczu Kramy Bogate stanowi艂y wa偶n膮 cz臋艣膰 zabudowy handlowej bloku 艣r贸drynkowego. Sprzedawano tu wyroby 偶elazne, metale kolorowe, farby, chemikalia, wosk, bakalie i przyprawy. Sk艂ada艂y si臋 one z 48 kom贸r kupieckich, ustawionych w dw贸ch rz臋dach. Mi臋dzy p贸艂nocnym i po艂udniowym rz臋dem kom贸r pozostawiono Przej艣cie Kram贸w Bogatych, zwane obecnie Przej艣ciem 呕ela藕niczym. Komory by艂y zwr贸cone frontami w jego kierunku. W trakcie remontu kamienicy przy ul. Przej艣cie 呕ela藕nicze 4/6 natrafi ono na fragmenty mur贸w 艣redniowiecznych, zachowanych g艂贸wnie w 艣cianach mi臋dzy dawnymi kramami. Wykonano je z cegie艂 palc贸wek w w膮tku gotyckim. Na podstawie wcze艣niejszych bada艅 architektonicznych Kram贸w Bogatych ustalono, 偶e budynki kom贸r by艂y dwukondygnacyjne i podpiwniczone. Partery by艂y kryte stropem i mog艂y osi膮ga膰 wysoko艣膰 od 4,5 do 4,6 m. Odkryte obecnie elementy wystroju i wyposa偶enia kram贸w to: relikty pieca w g艂臋bi kramu nr 3, otw贸r wej艣ciowy z kramu nr 3 do 4 i jeszcze jeden otw贸r, przypominaj膮cy okno, cho膰 znajdowa艂 si臋 we wn臋trzu budynku. Mia艂 on piaskowcowy parapet po艂o偶ony na wysoko艣ci 60 cm i piaskowcowe obramienie od strony kramu nr 3. Otw贸r znajdowa艂 si臋 tu偶 przy fasadzie budynku, a jego kamieniarka by艂a konstrukcyjnie sple cio na z kamiennym portalem wej艣cia do kramu 3 z uliczki. 聽聽聽 Z przeprowadzonych bada艅 wynika, 偶e od samego pocz膮tku kram 3 by艂 po艂膮czony z s膮siednim od strony wschodniej. Ze wzgl臋du na prost膮 form臋 nadpro偶y otwor贸w i ich du偶e rozmiary nale偶a艂oby datowa膰 ich powstanie na 2. po艂. XIV w. Kompleksowe i szczeg贸艂owe badania architektoniczne mia艂y te偶 zasadnicze znaczenie dla p贸藕niejszych prac konserwatorskich. Odkryte relikty, a zw艂aszcza kramu 3, stanowi膮 pierwszy we Wroc艂awiu przypadek zachowanego i cz臋艣ciowo wyeksponowanego przyziemia komory kupieckiej.

    S艂owa kluczowe:
  •     kramy
  •     艣redniowiecze
  •     miasto
  • Pobierz artyku艂

    Mateusz Michalski - Architektura judaizmu na przyk艂adach XVII- i XVIII-wiecznych synagog na obszarze Polski

    doi:10.5277/arc150305

    Poj臋cie 鈥瀉rchitektury judaizmu鈥 jest bardzo trudne do zdefi niowania i w tej formie nie pojawia si臋 w literaturze przedmiotu. Bior膮c pod uwag臋 kontekst, w jakim obiekty powstaj膮, oraz ich tw贸rc贸w, stanowi pewnego rodzaju niewyt艂umaczalne zjawisko. Badacze sk艂aniaj膮 si臋 bardziej do stwierdzenia, 偶e 呕ydzi w diasporze nie wykszta艂cili 偶adnej szczeg贸lnej formy architektonicznej, czerpi膮c raczej z istniej膮cych wzorc贸w. Jednocze艣nie autorzy ci stosuj膮 cz臋sto zamiennie poj臋cia kultury i religii, co tym bardziej utrudnia w艂a艣ciwe rozumienie zagadnienia. 聽聽聽 Celem artyku艂u jest przybli偶enie znaczenia poj臋cia 鈥瀉rchitektura judaizmu鈥 oraz 鈥 patrz膮c przez pryzmat kultury i religii, a tak偶e symboliki w nich zakorzenionych 鈥 wykazanie pewnych uniwersalnych wzor贸w, kt贸re stanowi膮 element konstytuuj膮cy zjawisko architektury zakorzenionej w religii.

    S艂owa kluczowe:
  •     judaizm
  •     architektura
  •     synagoga
  •     polska
  • Pobierz artyku艂

    Aleksandra Brzozowska - Park archeologiczny jako element przestrzeni miejskiej na przyk艂adzie Parku Archeologicznego Nea Pafos na Cyprze

    doi:10.5277/arc150306

    Celem artyku艂u jest przedstawienie wzajemnych powi膮za艅 miast i towarzysz膮cych im park贸w archeologicznych w kontek艣cie zada艅, jakie stoj膮 przed projektantami tych ostatnich. Za przyk艂ad pos艂u偶y艂 park Nea Pafos na po艂udniowo-zachodnim wybrze偶u Cypru. 聽聽聽 Park archeologiczny to wydzielona i przystosowana do zwiedzania przestrze艅 stanowi膮ca 艣wiadectwo dzia艂alno艣ci cz艂owieka w minionych epokach. Najwa偶niejszym zadaniem park贸w archeologicznych jest ochrona zabytk贸w. Nale偶y w miar臋 mo偶liwo艣ci wyeliminowa膰 potencjalne zagro偶enia relikt贸w archeologicznych (m.in. nadmierne nas艂onecznienie, wiatr, deszcz i wilgotno艣膰, zasolenie oraz potencjalne zniszczenie przez zwiedzaj膮cych), co wi膮偶e si臋 m.in. z wytyczeniem optymalnej trasy zwiedzania, bior膮cej pod uwag臋 zabezpieczenie i ekspozycj臋 zabytk贸w, walory krajobrazowe terenu i infrastruktur臋 towarzysz膮c膮 (pomosty, pawilony wystawiennicze, elementy ma艂ej architektury). Nowe elementy wprowadzone w substancj臋 zabytkow膮 powinny uzupe艂nia膰 program park贸w archeologicznych i tworzy膰 z zabytkami sp贸jn膮 ca艂o艣膰 zar贸wno pod wzgl臋dem funkcjonalnym, jak i estetycznym. 聽聽聽 Drugim celem istnienia park贸w archeologicznych jest przybli偶anie za ich po艣rednictwem historii. Cele dydaktyczne wymagaj膮 wyposa偶enia parku w odpowiedni膮 infrastruktur臋, jak tablice informacyjne oraz sale multimedialne, w kt贸rych zwiedzaj膮cy mog膮 zapozna膰 si臋 z materia艂em odtwarzaj膮cym pierwotny stan stanowiska archeologicznego. Istotne przy tym jest zaprezentowanie zwiedzaj膮cym informacji naukowych w spos贸b przyst臋pny i ciekawy. 聽聽聽 Wa偶nym aspektem funkcjonowania park贸w archeologicznych jest zabezpieczenie mo偶liwo艣ci pracy specjalistom niezale偶nie od udost臋pnienia obszaru dla zwiedzaj膮cych. W kontek艣cie ci膮g艂ego rozwoju metodologii bada艅 archeologicznych, r贸wnie偶 technik nieniszcz膮cych, zapewnienie mo偶liwo艣ci bada艅 w przysz艂o艣ci stanowi zadanie priorytetowe. 聽聽聽 Park archeologiczny jak w soczewce skupia wiele aspekt贸w minionego i wsp贸艂czesnego 艣wiata, a tak偶e stawia przed projektantami zagospodarowania tej niezwyk艂ej przestrzeni wysokie wymagania. Taki obszar mo偶e stanowi膰 cenny element przestrzeni miasta, wzbogacaj膮c ofert臋 kulturaln膮, naukow膮, dydaktyczn膮 oraz turystyczn膮.

    S艂owa kluczowe:
  •     park-archeologiczny
  •     nea-pafos
  •     przestrze艅-miejska
  • Pobierz artyku艂

    Marta Rusnak - Adaptacja budynk贸w sakralnych na cele muzealne w Polsce. Historia i skala zjawiska

    doi:10.5277/arc150307

    Czy desakralizacja obiekt贸w zabytkowych i tworzenie w nich ekspozycji to w Polsce zjawisko o marginalnym znaczeniu? Fakt, i偶 w powojennej Polsce odnotowano przynajmniej 84 podobne realizacje, sugeruje co艣 zgo艂a innego. W artykule przedstawiono chronologi臋, zasi臋g oraz struktur臋 zbioru obiekt贸w adaptowanych. Spr贸bowano dotrze膰 do przyczyn braku zmian w tempie rozwoju tego zjawiska, pomimo wzrastaj膮cego zainteresowania zar贸wno tematyk膮 desakralizacji, jak i tworzeniem alternatywnych przestrzeni eksponowania sztuki. Po艣rednim celem poszukiwa艅 by艂o odnalezienie jak najwi臋kszej liczby ko艣cio艂贸w, synagog i klasztor贸w, kt贸re pos艂u偶膮 do dalszych bada艅, co z kolei pozwoli w przysz艂o艣ci na formu艂owanie bardziej szczeg贸艂owych wniosk贸w.

    S艂owa kluczowe:
  •     adaptacja-zabytku
  •     muzeum
  •     ko艣ci贸艂
  •     desakralizacja
  • Pobierz artyku艂

    Ewa 艁ukaszewicz-J臋drzejewska - 鈥濫fekt motyla鈥

    doi:10.5277/arc150308

    Artyku艂 jest pr贸b膮 przedstawienia jednego w膮tku z prywatnego 偶ycia Karla Hankego, gauleitera Dolnego 艢l膮ska w latach 1940鈥1945. Jego po艣wiadczony w materia艂ach 藕r贸d艂owych 鈥 pami臋tnikach os贸b pe艂ni膮cych w latach III Rzeszy najwa偶niejsze stanowiska w 偶yciu politycznym i kulturalnym 鈥 zwi膮zek z Magd膮 Goebbels, 偶on膮 ministra propagandy III Rzeszy, sta艂 si臋 ko艅cem kariery Hankego w Berlinie. Zaanga偶owanie emocjonalne obu stron by艂o tak du偶e, 偶e w sprawie ewentualnego rozwodu zadecydowa膰 mia艂 sam kanclerz Adolf Hitler. Ze wzgl臋d贸w wizerunkowych nie wyrazi艂 zgody, a Hanke w trybie natychmiastowym zosta艂 oddelegowany mo偶liwie jak najdalej od Berlina. W styczniu 1940 r. przyjecha艂 do Wroc艂awia, by obj膮膰 stanowisko gauleitera. W por贸wnaniu z berli艅skimi realiami, by艂 to dla Hankego upadek i degradacja. Jeden z najbardziej wp艂ywowych ministr贸w, protektor i przyjaciel artyst贸w 鈥 偶eby wymieni膰 tylko najbardziej znane nazwiska: Alberta Speera, L铆dy Baarovej, Leni Riefenstahl, Gerdy Troost 鈥 powiernik osobistych tajemnic Josefa Goebbelsa, a jednocze艣nie ich zdrajca musia艂 odnale藕膰 si臋 w wojennych realiach Wroc艂awia. W artykule postawi艂am hipotez臋, 偶e obrona Festung Breslau by艂a aktem osobistej zemsty na mie艣cie za wygnanie ze stolicy i nosi w sobie symptomy 鈥瀞zale艅stwa w艂adzy鈥.

    S艂owa kluczowe:
  •     karl-hanke
  •     magda-goebbels
  •     festung-breslau
  • Pobierz artyku艂

    Barbara Misztal - Ocena przydatno艣ci r贸偶nych gatunk贸w drewna do budowy konstrukcji

    doi:10.5277/arc150309

    W artykule opisano badania dynamiczne modeli z drewna sosnowego, 艣wierkowego, modrzewiowego i d臋bowego. Przeprowadzono je w celu poznania w艂a艣ciwo艣ci modeli z r贸偶nych gatunk贸w drewna na podstawie danych uzyskanych z bada艅 drga艅 swobodnych element贸w. Zbadano modele powietrznosuche i po 24-godzinnym moczeniu w wodzie. Przebieg drga艅 ka偶dego z modeli zilustrowano na wykresie. Pokazano metod臋 szacowania efektywnej sztywno艣ci i modu艂u spr臋偶ysto艣ci pod艂u偶nej E r贸偶nych gatunk贸w drewna. Celem bada艅 by艂o okre艣lenie, jak zmienia si臋 efektywny modu艂 spr臋偶ysto艣ci drewna na skutek zawilgocenia.

    S艂owa kluczowe:
  •     modu艂-spr臋偶ysto艣ci-pod艂u偶nej
  •     drgania-swobodne
  •     t艂umienie-drga艅-swobodnych
  • Pobierz artyku艂