Numer 3(63)/2020

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre┼Ťci

Spis tre┼Ťci

Otw├│rz spis tre┼Ťci

  1. Artykuły

    1. Bogna Ludwig - Fontanny i wodotryski jako pomniki miejsko┼Ťci w nowo┼╝ytnej Europie
    2. Kamila Lucyna Boguszewska - Przekształcenia przestrzenne założenia ogrodowego w Zwierzyńcu na tle kompozycji XVII- i XVIII-wiecznych polskich ogrodów rezydencjonalnych
    3. Barbara Widera - Znaczenie ┼Ťwiat┼éa dziennego i jego dystrybucja w obiektach architektonicznych zaprojektowanych przez Victora Hort─Ö
    4. Jerzy Wowczak - Klub Sportowy Korona ÔÇô wzorcowy projekt epoki socrealizmu
    5. Zygmunt Szparkowski - Kształtowanie struktury architektonicznej elementami ruchu na przykładzie Atheneum w New Harmony (Indiana, USA)
    6. Marta Rusnak, Joanna Szewczyk, Piotr Chmielewski - Jak obserwatorzy postrzegaj─ů wertykalizm gotyckiej katedry wraz ze zmian─ů jej wysoko┼Ťci? Cz─Ö┼Ť─ç III sonda┼╝u okulograficznego
    7. Ewa Kosiacka-Beck, Izabela Myszka - Ogrody terapeutyczne miejscem dobrostanu dla os├│b z dysfunkcjami neurologicznymi. Aspekty projektowania
    8. Dariusz Dziubiński - Beach bary we Wrocławiu. Przestrzenie prywatne czy publiczne?
    9. Aneta Biała - Analiza porównawcza wentylacji naturalnej i mechanicznej na przykładzie domu jednorodzinnego

Artykuły

Bogna Ludwig - Fontanny i wodotryski jako pomniki miejsko┼Ťci w nowo┼╝ytnej Europie

doi:10.37190/arc200301

W artykule przedstawiono wykorzystywanie fontann jako pomnik├│w w miastach nowo┼╝ytnych. Ukazano genez─Ö tej formy. Autorka wyodr─Öbni┼éa g┼é├│wne typy formalno-ikonograficzne oraz scharakteryzowa┼éa ich rozpowszechnienie. By┼éy to typy formalne i ikonograficzne, mia┼éy jednak te┼╝ swoje uzasadnienie kommemoratywne. Fontanny z Neptunem mia┼éy upami─Ötnia─ç przewagi morskie kraju lub og├│lnie pot─Ög─Ö w┼éadzy. W baroku przedstawienie Neptuna w towarzystwie Trytona lub samego Trytona nabra┼éo nowego znaczenia ÔÇô symboliki pokoju, pojednania i zmi┼éowania bo┼╝ego nad ┼Ťwiatem. Fontanny Czterech Rzek stawa┼éy si─Ö symbolem tryumfu doczesnego i wiecznego. Przedstawienia bog├│w antycznych i heros├│w uciele┼Ťnia┼éy si┼é─Ö i zwyci─Östwo nad przeciwno┼Ťciami losu w dziejach miasta. Miejskie fontanny symbolizowa┼éy istnienie, trwanie i dostatnie funkcjonowanie miasta, upami─Ötnia┼éy za┼éo┼╝ycieli i dobroczy┼äc├│w, by┼éy niejednokrotnie te┼╝ wyrazem lojalno┼Ťci wobec pa┼ästwa.

Słowa kluczowe:
  •     fontanny
  •     urbanistyka-nowo┼╝ytna
  •     renesans
  •     barok
  • Pobierz artyku┼é

    Kamila Lucyna Boguszewska - Przekształcenia przestrzenne założenia ogrodowego w Zwierzyńcu na tle kompozycji XVII- i XVIII-wiecznych polskich ogrodów rezydencjonalnych

    doi:10.37190/arc200302

    Za┼éo┼╝enie ogrodowe Ordynacji Zamoyskiej w Zwierzy┼äcu, fundacji Jana Zamoyskiego, stanowi przyk┼éad ogrodu ┼éowieckiego przekszta┼éconego w barokow─ů, jednoosiow─ů kompozycj─Ö ogrodow─ů, a p├│┼║niej w ogr├│d romantyczny. W artykule przedstawiono analiz─Ö wp┼éyw├│w XVIII-wiecznych wzornik├│w sztuki ogrodowej polskich i zagranicznych oraz realizacji, kt├│re przyczyni┼éy si─Ö do sposobu ukszta┼étowania uk┼éadu. ┬á┬á┬á W artykule opisano poszczeg├│lne etapy powstawania za┼éo┼╝enia willowego Zamoyskich, a tak┼╝e wsp├│┼écze┼Ťnie podejmowane dzia┼éania rewaloryzacyjne maj─ůce na celu odtworzenie zabytkowego uk┼éadu wodnego. Praca ma na celu usystematyzowanie dotychczasowej wiedzy dotycz─ůcej przekszta┼éce┼ä zwierzynieckiego ogrodu, jego substancji historycznej stanowi─ůcej punkt wyj┼Ťcia p├│┼║niejszych interwencji ordynat├│w, dostosowuj─ůcych za┼éo┼╝enie ogrodowe do ├│wcze┼Ťnie panuj─ůcych tendencji w kszta┼étowaniu park├│w rezydencjonalnych.

    Słowa kluczowe:
  •     zwierzyniec
  •     ogr├│d-┼éowiecki
  •     wzorniki-sztuki-ogrodowe
  • Pobierz artyku┼é

    Barbara Widera - Znaczenie ┼Ťwiat┼éa dziennego i jego dystrybucja w obiektach architektonicznych zaprojektowanych przez Victora Hort─Ö

    doi:10.37190/arc200303

    W artykule przedstawiono wyniki bada┼ä nad rol─ů ┼Ťwiat┼éa dziennego w wybranych budynkach reprezentatywnych dla tw├│rczo┼Ťci Victora Horty. Przeprowadzono analiz─Ö por├│wnawcz─ů czterech obiekt├│w zlokalizowanych w Brukseli: H├┤tel Tassel, H├┤tel van Eetvelde, Maison et Atelier Horta oraz Magasins Waucquez. W badaniach in situ uwzgl─Ödniono analizy poziomu o┼Ťwietlenia ┼Ťwiat┼éem dziennym w celu okre┼Ťlenia wsp├│┼éczynnika o┼Ťwietlenia dziennego (daylight factor). Przeprowadzone badania wykaza┼éy, ┼╝e ┼Ťwiat┼éo dzienne by┼éo dla Horty jednym z podstawowych element├│w kszta┼étuj─ůcych architektur─Ö budynku, r├│wnie istotnym jak prawid┼éowo zaprojektowany uk┼éad funkcjonalno-przestrzenny czy system konstrukcyjny. Do najwa┼╝niejszych za┼éo┼╝e┼ä, definiuj─ůcych rol─Ö ┼Ťwiat┼éa dziennego w budynkach projektowanych przez Hort─Ö nale┼╝a┼éy: d─ů┼╝enie do zapewnienia u┼╝ytkownikom budynku kontaktu z przyrod─ů jako ┼║r├│d┼éem wszelkiego ┼╝ycia; wzorowane na obserwacji natury d─ů┼╝enie do wyeliminowania stref pozbawionych ┼Ťwiat┼éa dziennego; d─ů┼╝enie do tworzenia otwartych, jasnych i dobrze wentylowanych przestrzeni, b─Öd─ůcych dla architekta wyznacznikiem funkcjonalno┼Ťci i elegancji. Wyodr─Öbniono siedem g┼é├│wnych metod, za pomoc─ů kt├│rych architekt osi─ůga┼é opisane powy┼╝ej cele. By┼éy to: eksperymentalne zastosowanie stali i szk┼éa w fasadach, ┼Ťwietlikach i witra┼╝ach; innowacyjne konstrukcje umo┼╝liwiaj─ůce otwarcie przestrzeni i dystrybucj─Ö ┼Ťwiat┼éa wewn─ůtrz budynku; doprowadzanie ┼Ťwiat┼éa dziennego do wszystkich pomieszcze┼ä; wizualne ┼é─ůczenie wn─Ötrza z zewn─Ötrzem; wykorzystanie klatek schodowych do rozprowadzania ┼Ťwiat┼éa i powietrza; stosowanie luster optycznie powi─Ökszaj─ůcych przestrze┼ä i odbijaj─ůcych ┼Ťwiat┼éo oraz wprowadzanie materia┼é├│w o wysokiej luminancji i reflektancji. Analizy wykaza┼éy, ┼╝e dzi─Öki stosowaniu tych metod w badanych obiektach uzyskano bardzo wysoki poziom wsp├│┼éczynnika o┼Ťwietlenia dziennego. Najwy┼╝szy maksymalny stwierdzono w Magasins Waucquez (18,5%), przy czym ┼Ťrednia warto┼Ť─ç wsp├│┼éczynnika o┼Ťwietlenia dziennego dla badanych obiekt├│w przekroczy┼éa 8%, a minimalny poziom w ┼╝adnym z budynk├│w nie by┼é ni┼╝szy ni┼╝ 2%. Przeprowadzone badania potwierdzi┼éy, ┼╝e Horta jako jeden z pierwszych osi─ůgn─ů┼é tak znakomite efekty w zakresie o┼Ťwietlenia dziennego budynk├│w, b─Öd─ůc pod tym wzgl─Ödem prekursorem najbardziej aktualnych tendencji w projektowaniu budynk├│w komfortowych dla u┼╝ytkownika i bezpiecznych dla ┼Ťrodowiska naturalnego.

    Słowa kluczowe:
  •     o┼Ťwietlenie-dzienne
  •     architektura-ekologiczna
  •     rozwi─ůzania-wzorowane-na-naturze
  •     innowacyjno┼Ť─ç
  •     architektura-wsp├│┼éczesna
  • Pobierz artyku┼é

    Jerzy Wowczak - Klub Sportowy Korona ÔÇô wzorcowy projekt epoki socrealizmu

    doi:10.37190/arc200304

    Tematem artyku┼éu jest dotychczas nieopisany bardziej szczeg├│┼éowo w literaturze przedmiotu kompleks KS Korona w Krakowie. W pracy przedstawiono unikatow─ů warto┼Ť─ç i ÔÇô na podstawie wnikliwej kwerendy ┼║r├│d┼éowej ÔÇô histori─Ö powstania tego cennego przyk┼éadu architektury lat 50. w Polsce. Sporo miejsca po┼Ťwi─Öcono te┼╝ historii przekszta┼éce┼ä obiektu i jego obecnemu stanowi zachowania. Omawiany zesp├│┼é obiekt├│w sportowych zaprojektowa┼é Jan Krug w 1951 r., a w czasie uzgadniania projekt zosta┼é uznany przez komisj─Ö Ministerstwa Sportu i Kultury Fizycznej za ÔÇ×wzorcowy kombinat sportowyÔÇŁ. W powstaniu KS Korona mieli tak┼╝e udzia┼é inni wybitni tw├│rcy. Projekt wn─Ötrz opracowa┼é Zbigniew Chudzikiewicz, a ceramiczne dekoracje ┼Ťcienne w oryginalnej technologii piropiktury wykonali Helena i Roman Husarcy. Budynki sportowe przy ul. Kalwaryjskiej w Krakowie to dojrza┼éy przyk┼éad funkcjonalizmu, o wyrazie architektonicznym oszcz─Ödnego modernistycznego klasycyzmu. Ich szlachetna forma wymyka si─Ö z doktrynalnego kanonu socrealistycznego obowi─ůzuj─ůcego w latach 50. w Polsce. Powinni┼Ťmy zadba─ç o zachowanie ich niezaprzeczalnych walor├│w wobec przysz┼éych, koniecznych prac modernizacyjnych.

    Słowa kluczowe:
  •     socrealizm
  •     funkcjonalizm
  •     architektura-sportowa
  •     jan-krug
  •     piropiktura
  • Pobierz artyku┼é

    Zygmunt Szparkowski - Kształtowanie struktury architektonicznej elementami ruchu na przykładzie Atheneum w New Harmony (Indiana, USA)

    doi:10.37190/arc200305

    Tematem artyku┼éu jest kszta┼étowanie struktury architektonicznej przez elementy ruchu, kt├│re wchodz─ů w jej sk┼éad. Celem jest opisanie wa┼╝nego aspektu kszta┼étowania architektury, kt├│ry w wielu rozwi─ůzaniach projektowych odgrywa zasadnicz─ů rol─Ö. Ruch bowiem obrazuje poruszanie si─Ö i miejsce cz┼éowieka w przestrzeni architektonicznej. Uwidacznia zwi─ůzki poszczeg├│lnych przestrzeni funkcjonalnych, niejednokrotnie odlegle usytuowanych. Bez uwzgl─Ödnienia tych zwi─ůzk├│w architektura sta┼éaby si─Ö zbiorem przypadkowych element├│w, chaotyczna i pozbawiona sensu. Zwykle projektowanie architektoniczne zaczyna si─Ö od sporz─ůdzania diagram├│w ruchu czy tabel wzajemnych przybli┼╝e┼ä. Artyku┼é ma zatem na celu kreowanie pewnej wyobra┼║ni przestrzennej, kt├│ra w po┼é─ůczeniu ze wst─Öpnymi szkicami powi─ůza┼ä i przybli┼╝e┼ä funkcjonalnych pozwala na tworzenie w┼éasnej koncepcji przestrzeni. W pierwszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu pos┼éu┼╝ono si─Ö metod─ů konstrukcyjn─ů, dokonuj─ůc przegl─ůdu oraz analiz wybranych element├│w ruchu. Przedstawiono je w formie zrozumia┼éych diagram├│w graficznych, z kr├│tkim uzasadnieniem tekstowym. W cz─Ö┼Ťci drugiej pos┼éu┼╝ono si─Ö metod─ů por├│wnawcz─ů. Dokonano por├│wnania element├│w ruchu z cz─Ö┼Ťci pierwszej opracowania i ich odniesienie do realizacji New Harmony Richarda Meiera. Obiekt ten zosta┼é wybrany ze wzgl─Ödu na jej autora ÔÇô znanego projektanta i teoretyka architektury. Co wi─Öcej, jak to podkre┼Ťlono w opracowaniu, wymienione elementy stanowi─ů podstawow─ů kanw─Ö kszta┼étowania przyk┼éadowej struktury architektonicznej. Elementy obrazuj─ůce ruch przyjmuj─ů zwykle okre┼Ťlone formy, kt├│re w procesie kszta┼étowania struktury architektonicznej zachowuj─ů swoj─ů konkretn─ů funkcj─Ö i to┼╝samo┼Ť─ç. Informacja w nich zawarta, ich forma geometryczna i ergonomiczna powinna odpowiada─ç cz┼éowiekowi. Kszta┼ét jest zwykle logiczny i wynika z podstawowych element├│w geometrii. Nale┼╝y zaznaczy─ç, ┼╝e om├│wione w artykule zasady nie s─ů powszechnie stosowane zar├│wno w nauczaniu architektury, jak i w realiach architektonicznych.

    Słowa kluczowe:
  •     obraz-ruchu
  •     architektura
  •     elementy-ruchu
  •     struktura
  •     proces-kszta┼étowania
  • Pobierz artyku┼é

    Marta Rusnak, Joanna Szewczyk, Piotr Chmielewski - Jak obserwatorzy postrzegaj─ů wertykalizm gotyckiej katedry wraz ze zmian─ů jej wysoko┼Ťci? Cz─Ö┼Ť─ç III sonda┼╝u okulograficznego

    doi:10.37190/arc200307

    Artyku┼é jest ostatni─ů z trzech cz─Ö┼Ťci opracowania dotycz─ůcego sonda┼╝u okulograficznego przeprowadzanego w 2017 r. w Katedrze Historii Architektury, Sztuki i Techniki na Wydziale Architektury Politechniki Wroc┼éawskiej. Pierwsza omawia┼éa zarejestrowany przez autor├│w spos├│b zapoznawania si─Ö z g┼é─Öbi─ů nawy g┼é├│wnej ko┼Ťcio┼éa gotyckiego. W drugim etapie om├│wiono zjawisko tzw. ko┼Ťcio┼éa tunelowego. Podobnie jak w poprzednich artyku┼éach, tak┼╝e w tej cz─Ö┼Ťci na potrzeby eksperymentu wykorzystano wizualizacje XIII- i XIV-wiecznych katedr francuskich. Badaczy interesowa┼éo to, na ile smuk┼éo┼Ť─ç nawy g┼é├│wnej gotyckiej katedry przek┼éada si─Ö na percepcj─Ö ca┼éego zmieniaj─ůcego si─Ö uk┼éadu wn─Ötrza.

    Słowa kluczowe:
  •     okulografia/eye-tracking
  •     katedra-gotycka
  •     percepcja-architektury
  •     wertykalizm
  • Pobierz artyku┼é

    Ewa Kosiacka-Beck, Izabela Myszka - Ogrody terapeutyczne miejscem dobrostanu dla os├│b z dysfunkcjami neurologicznymi. Aspekty projektowania

    doi:10.37190/arc200308

    Terapia ogrodem uznawana jest wsp├│┼écze┼Ťnie za og├│lno┼Ťwiatow─ů metod─Ö terapii os├│b z r├│┼╝nymi dolegliwo┼Ťciami psychofizycznymi. Pojawiaj─ůcy si─Ö w─ůtek wrodzonej potrzeby kontaktu cz┼éowieka z natur─ů, le┼╝─ůcy u podstaw terapii ogrodniczej, sta┼é si─Ö punktem wyj┼Ťcia prac nad przygotowaniem wytycznych projektowych zagospodarowania przestrzeni ogrod├│w wok├│┼é o┼Ťrodk├│w opieki nad osobami z dysfunkcjami neurologicznymi. W artykule przedstawiono wskaz├│wki dotycz─ůce projektowania ogrod├│w dla os├│b z takimi dolegliwo┼Ťciami. Oparte s─ů one na wnikliwej kwerendzie literatury przedmiotu, a tak┼╝e wynikach wsp├│┼épracy podj─Ötej przez autorki z o┼Ťrodkami terapeutycznymi i ich u┼╝ytkownikami. Podstaw─ů sta┼éy si─Ö wywiady swobodne z chorymi i z cz┼éonkami rodzin oraz pog┼é─Öbiony wywiad z terapeutami, a tak┼╝e bezpo┼Ťrednia obserwacja funkcjonowania obiekt├│w, struktury funkcjonalno-przestrzennej ogrodu, zachowa┼ä podopiecznych i ich udzia┼éu w codziennym ┼╝yciu o┼Ťrodka. Przedstawione propozycje wynikaj─ů r├│wnie┼╝ z do┼Ťwiadczenia autorek w tworzeniu przestrzeni terapeutycznych. Wyniki bada┼ä nad tematyk─ů projektowania przestrzeni terapeutycznych ukazuj─ů, ┼╝e w ich planowaniu wa┼╝ne jest indywidualne podej┼Ťcie do organizowania ogrod├│w wspieraj─ůcych okre┼Ťlone schorzenie, co obrazuj─ů zebrane w tabelach wytyczne projektowe i wskazane elementy zagospodarowania przestrzeni ogrodu.

    Słowa kluczowe:
  •     przyrodoterapia
  •     hortiterapia
  •     zaburzenia-neurologiczne
  •     proces-projektowania
  • Pobierz artyku┼é

    Dariusz Dziubiński - Beach bary we Wrocławiu. Przestrzenie prywatne czy publiczne?

    doi:10.37190/arc200309

    W artykule przedstawiono rezultaty bada┼ä na temat przestrzeni beach bar├│w we Wroc┼éawiu, poddanych obserwacji w 2018 r. Ich celem by┼éa ewaluacja przestrzeni tych miejsc ze szczeg├│lnym nastawieniem na ich dzia┼éanie (program + funkcja). W badaniach postanowiono zestawi─ç beach bary z oficjalnymi przestrzeniami publicznymi miasta. Celem g┼é├│wnym tego zestawienia by┼éo pokazanie najistotniejszych podobie┼ästw i r├│┼╝nic mi─Ödzy tymi przestrzeniami, a tym samym zbadanie s┼éabych i mocnych stron przestrzeni miejskich, co mog┼éoby by─ç pomocne w ich wzbogacaniu i rozwijaniu. Szczeg├│lnym zainteresowaniem obj─Öto wszystkie te elementy programu i funkcji, kt├│re mog┼éyby wzmocni─ç spo┼éeczn─ů interakcj─Ö ÔÇô ┼╝ycie w tych przestrzeniach. Celem po┼Ťrednim by┼éa odpowied┼║ na wywo┼éane w tytule pytanie, jakie znaczenie dla dzia┼éania przestrzeni we wsp├│┼éczesnym mie┼Ťcie (w tym beach bar├│w) ma kwestia w┼éasno┼Ťci. Oba cele s─ů powi─ůzane, pozwalaj─ůc na sprawdzeniu pocz─ůtkowego za┼éo┼╝enia. Wa┼╝nym wnioskiem z przeprowadzonych bada┼ä jest to, ┼╝e w ocenie przestrzeni nastawionej na d┼éugi pobyt ludzi du┼╝o bardziej istotna ni┼╝ kwestia w┼éasno┼Ťci wydaje si─Ö dzisiaj swoboda zachowania, a o ni─ů z pewno┼Ťci─ů jest trudniej w przestrzeniach miejskich ni┼╝ w nawet ogrodzonej, ale pomys┼éowo pomy┼Ťlanej przestrzeni beach bar├│w. Warta uwzgl─Ödnienia jest r├│wnie┼╝ kwestia (braku) ÔÇ×swojsko┼ŤciÔÇŁ, inaczej m├│wi─ůc, relacja pomi─Ödzy zakresem kontroli a swobod─ů zachowania, a ponad wszystko swobod─ů decydowania ÔÇô mo┼╝liwo┼Ťci─ů podejmowania samodzielnych, nienarzucanych wybor├│w.

    Słowa kluczowe:
  •     beach-bar
  •     przestrze┼ä-publiczna
  •     przestrzenie-prywatne
  •     swojsko┼Ť─ç
  • Pobierz artyku┼é

    Aneta Biała - Analiza porównawcza wentylacji naturalnej i mechanicznej na przykładzie domu jednorodzinnego

    doi:10.37190/arc200310

    Tematem artyku┼éu jest analiza por├│wnawcza i pr├│ba okre┼Ťlenia, kt├│ry z omawianych typ├│w wentylacji jest najkorzystniejszy w przypadku budynk├│w jednorodzinnych. We wst─Öpie przedstawiono podstawowe wiadomo┼Ťci dotycz─ůce system├│w wentylacyjnych stosowanych w budownictwie mieszkaniowym. Starano si─Ö przybli┼╝y─ç jej wsp├│┼éczesne problemy wynikaj─ůce g┼é├│wnie z braku wystarczaj─ůcego nawiewu ┼Ťwie┼╝ego powietrza. Druga cz─Ö┼Ť─ç artyku┼éu po┼Ťwi─Öcona jest analizie por├│wnawczej wentylacji grawitacyjnej i mechanicznej z odzyskiem ciep┼éa przy uwzgl─Ödnieniu trzech kryteri├│w: koszt├│w inwestycyjno-eksploatacyjnych, jako┼Ťci powietrza nawiewanego do pomieszcze┼ä i zapotrzebowania na energi─Ö na cele grzewcze. Przedmiotem bada┼ä by┼é projekt budynku jednorodzinnego o powierzchni 185 m2. W pracy wykorzystano wykonane przez autork─Ö kosztorysy budowy system├│w wentylacyjnych aktualne na rok 2018, dane pomiarowe z wojew├│dzkiego Inspektoratu Ochrony ┼Ürodowiska w Poznaniu i metodologi─Ö wyznaczania charakterystyki energetycznej budynk├│w.

    Słowa kluczowe:
  •     wentylacja-naturalna
  •     wentylacja-mechaniczna
  •     odzysk-ciep┼éa
  •     wymiana-powietrza
  •     rekuperacja
  • Pobierz artyku┼é