Numer 4(68)/2021

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre艣ci

Spis tre艣ci

Otw贸rz spis tre艣ci

  1. Artyku艂y

    1. Ma艂gorzata Chorowska - Chronologia przemian na zamku Grodno od XIII do po艂owy XVI wieku
    2. Rados艂aw Biel, Magdalena Konczewska, Pawe艂 Konczewski - Chronologia przemian na zamku Grodno od XIII do po艂owy XVI wieku
    3. Rados艂aw Biel - Analiza funkcjonalna XV-wiecznego parkanu na zamku Grodno
    4. Marek Bogda艂a, Anna Chodkowska - Fortyfikacje bastejowe zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim
    5. Agnieszka Gryglewska - Dom Kinsberg, w kt贸rym ksi膮偶臋 nie powstydzi艂by si臋 zamieszka膰鈥 Zamek Grodno w czasach nowo偶ytnych (XVI鈥揦VIII w.) w 艣wietle 藕r贸de艂 historiograficznych i bada艅 terenowych
    6. Teresa Dziedzic - W臋dr贸wka detali 鈥 przemiany detalu architektonicznego i sgraffit贸w zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim
    7. Grzegorz Sanik - Zamek Grodno w ikonografii z XVIII i XIX wieku
    8. 艁ukasz Orlicki - Bulla Benedykta XIII (1394鈥1417) z zamku Grodno
    9. Aleksandra Chlebicz, Pawe艂 Konczewski - Tanatoturystyka na zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim
    10. Tomasz Stolarczyk, Maciej Madziarz - G贸rnictwo rud metali nie偶elaznych w dolinie Bystrzycy a zamek Grodno
    11. Milan S媒kora - Zamki p贸艂nocno-zachodnich Czech w 艣redniowieczu
    12. Rafa艂 艢ledzik-Kami艅ski - Fortyfikacje bastionowe w Wi膮zowie i 呕贸rawinie jako przyk艂ad mniej znanych 艣l膮skich realizacji Hansa Schneidera von Lindau
    13. Jadwiga Urbanik - Nowe trendy kolorystyczne wzorcowych osiedli Werkbundu i architektury mieszkaniowej nurtu Neues Bauen w okresie Republiki Weimarskiej w Niemczech

Artyku艂y

Ma艂gorzata Chorowska - Chronologia przemian na zamku Grodno od XIII do po艂owy XVI wieku

doi:10.37190/arc210401

Celem artyku艂u jest przedstawienie wynik贸w bada艅 architektonicznych zamku Grodno przeprowadzonych przez autork臋 w latach 2017鈥2019, przy wsp贸艂pracy Rados艂awa Biela, oraz kwerendy publikowanych 藕r贸de艂 pisanych przygotowanej przez Agnieszk臋 Gryglewsk膮. Rzucaj膮 one nowe 艣wiat艂o na chronologi臋 przeobra偶e艅 zabudowy g贸rnego zamku w okresie od ko艅ca XIII do oko艂o po艂owy XVI w. Inaczej ni偶 dotychczas s膮dzono, ukszta艂towa艂a si臋 w贸wczas bry艂a zamku g贸rnego, z艂o偶ona z trzech skrzyde艂 zabudowy o wysoko艣ci 3鈥4 kondygnacji, co przypisywano dot膮d dzia艂aniom budowlanym podejmowanym w dobie nowo偶ytnej. 艢redniowieczn膮 metryk臋 przypisano tak偶e do obwodu basztowego 艣redniego zamku i dolnej cz臋艣ci muru os艂aniaj膮cego mi臋dzymurze.聽 聽聽聽 W wyniku przeprowadzonych studi贸w i bada艅 terenowych stwierdzono, 偶e dzia艂ania budowlane podejmowane w 艣redniowieczu na g贸rnym zamku mo偶na pogrupowa膰 w trzech fazach zaistnia艂ych ok. 1300 r., ok. 1350 i ok. 1500 r. W pierwszej fazie powsta艂 wysoki mur obwodowy z blankowaniem i hurdycj膮 nadwieszon膮 nad bram膮 wjazdow膮 do zamku i odcinkiem muru po艂udniowego od strony skalnego zbocza i traktu dro偶nego biegn膮cego dolin膮 rzeki Bystrzycy. Mur wspina艂 si臋 po skalnym zboczu, osi膮gaj膮c kulminacj臋 po stronie wschodniej. Tam, w najwy偶szym punkcie wyniesienia formowa艂 kwadratow膮 w planie baszt臋, o tej samej wysoko艣ci co przyleg艂e jego odcinki. Stwierdzenie tego faktu ka偶e wi膮za膰 zamek Grodno z typem tzw. zamk贸w p艂aszczowych, stosunkowo rzadkich na 艢l膮sku, lecz licznych na terenie Czech. Mur opasywa艂 obszerny dziedziniec i ska艂臋, na kt贸rej zbudowano ksi膮偶臋cy dom. Wjazd do zamku prowadzi艂 od po艂udniowego zachodu przez wysok膮, ostro艂uczn膮 arkad臋 bramn膮 zabezpieczon膮 bron膮. 聽聽聽 Oko艂o po艂owy XIV w. do wewn臋trznej strony muru obronnego zosta艂 dobudowany d艂ugi, dwuskrzyd艂owy dom. Mia艂 on dwie kondygnacje i si臋ga艂 do po艂owy wysoko艣ci obecnego I pi臋tra zamku. Od wschodu skrzyd艂o po艂udniowe dobija艂o do ska艂y, na kt贸rej wznosi艂 si臋 najstarszy budynek zamkowy. Ostatnia 艣redniowieczna rozbudowa nast膮pi艂a zapewne w pocz膮tkach XVI w., w zwi膮zku z uzyskaniem przez w艂a艣cicieli zamku przywileju kr贸lewskiego i lukratywnej komory celnej w Jedlince. W jej efekcie dwukondygnacyjny, kamienny dom zosta艂 przekszta艂cony w czterokondygnacyjny dom kamienno-ceglany, cho膰 cz臋艣膰 jego wewn臋trznych podzia艂贸w i izby nad kuchni膮 pozosta艂y wykonane w drewnie. Pi臋tra podwy偶szonego domu 鈥瀢esz艂y na ska艂臋鈥, na kt贸rej wcze艣niej sta艂 dom z I fazy, i zosta艂y zamkni臋te od p贸艂nocy grub膮, kamienn膮 艣cian膮. Jeszcze dalej na p贸艂noc znajdowa艂a si臋 murowana kuchnia. Najwa偶niejszym pomieszczeniem domu by艂a pot臋偶na, dwukondygnacyjna aula zajmuj膮ca na poziomie II pi臋tra ca艂膮 艣rodkow膮 cz臋艣膰 skrzyd艂a po艂udniowego. Tym samym po raz kolejny okaza艂o si臋, 偶e zakres prac budowlanych, jakie prowadzono na zamku w 艣redniowieczu, i jego bry艂a by艂y znacznie bardziej rozleg艂e, ni偶 pocz膮tkowo przypuszczano.

S艂owa kluczowe:
  •     grodno
  •     zamek
  •     middle-ages
  •     knights鈥-hall
  • Pobierz artyku艂

    Rados艂aw Biel, Magdalena Konczewska, Pawe艂 Konczewski - Chronologia przemian na zamku Grodno od XIII do po艂owy XVI wieku

    doi:10.37190/arc210402

    Badania archeologiczne na zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim w latach 2017鈥2019 Cho膰 zamek Grodno (Kynsburg), po艂o偶ony w po艂udniowej cz臋艣ci G贸r Wa艂brzyskich, wskutek swej burzliwej historii cieszy艂 si臋 popularno艣ci膮 ju偶 od XIX w., nigdy nie prze艂o偶y艂a si臋 ona na stopie艅 zaawansowania po艣wi臋conych mu studi贸w naukowych. Jeszcze do niedawna badania naukowe, a szczeg贸lnie prace wykopaliskowe prowadzono tam w bardzo ograniczonym stopniu. Celem artyku艂u jest zaprezentowanie i om贸wienie wynik贸w bada艅 archeologicznych prowadzonych w latach 2017鈥2019 i ich korelacja z informacjami ze 藕r贸de艂 pisanych. W tym celu skr贸towo om贸wiono najwa偶niejsze znane wydarzenia historyczne zwi膮zane z funkcjonowaniem zamku Grodno. Nast臋pnie zaprezentowano wyniki analiz charakteru i wzgl臋dnej chronologii nawarstwie艅 stratygraficznych tworz膮cych nasyp zlokalizowany na zamkowym mi臋dzymurzu oraz zalegaj膮cych na dziedzi艅cu zamku g贸rnego, a tak偶e podsumowano wnioski p艂yn膮ce z wykonanych analiz typologicznych, morfologicznych, chronologicznych i por贸wnawczych ruchomego materia艂u zabytkowego, odkrytego w trakcie bada艅 przeprowadzonych metod膮 wykopaliskow膮. W efekcie tych dzia艂a艅, w przypadku nawarstwie艅 tworz膮cych nasyp po艂o偶ony na mi臋dzymurzu, wyr贸偶niono sze艣膰 faz aktywno艣ci antropogenicznej, kt贸re powi膮zano z historycznymi wydarzeniami, a tak偶e uzyskano obraz kultury materialnej mieszka艅c贸w zamku i zachodz膮cych w niej zmian na przestrzeni przesz艂o siedmiu wiek贸w.

    S艂owa kluczowe:
  •     zamki
  •     p贸藕ne-艣redniowiecze
  •     okres-wczesnonowo偶ytny
  •     艣l膮sk
  •     wojny-husyckie
  •     rycerze-rabusie
  • Pobierz artyku艂

    Rados艂aw Biel - Analiza funkcjonalna XV-wiecznego parkanu na zamku Grodno

    doi:10.37190/arc210403

    Celem artyku艂u jest om贸wienie potencjalnego przeznaczenia, a nast臋pnie analiza funkcjonalna konstrukcji, kt贸rej kamienne relikty odkryto w trakcie bada艅 archeologicznych prowadzonych w 2018 i 2019 r. na mi臋dzymurzu zamku Grodno, po艂o偶onym w Zag贸rzu 艢l膮skim. Chronologi臋 konstrukcji, w oparciu o analiz臋 towarzysz膮cego mu zabytkowego materia艂u ruchomego, ustalono na 1. po艂ow臋 XV w., wi膮偶膮c jej zniszczenie z trwaj膮cymi w贸wczas wojnami husyckimi. Analiza materia艂u ikonograficznego i wynik贸w bada艅 prowadzonych na analogicznych obiektach na 艢l膮sku, w Czechach i na Morawach pozwoli艂a na wysuni臋cie hipotezy, wedle kt贸rej omawiana konstrukcja stanowi艂a relikt parkanu 鈥 najstarszej, nieznanej dot膮d linii dodatkowych umocnie艅. Tego typu drewniane lub kamienno-drewniane obiekty mia艂yby stanowi膰 pierwsz膮 odpowied藕 na rozpowszechniaj膮c膮 si臋 w贸wczas bro艅 paln膮. Rozpatrywany jest teoretyczny model skuteczno艣ci tego typu umocnie艅, bior膮cy pod uwag臋 wiele podstawowych czynnik贸w, takich jak ukszta艂towanie terenu, mo偶liwo艣ci 贸wczesnego uzbrojenia oraz lokalizacja stanowisk atakuj膮cych i obro艅c贸w. W dyskusji omawiane s膮 r贸偶ne scenariusze, uwzgl臋dniaj膮ce publikowane w literaturze przedmiotu wyniki eksperyment贸w praktycznych i teoretycznych zwi膮zanych z wykorzystaniem wczesnonowo偶ytnej broni palnej i artylerii. Wyniki przeprowadzonych analiz wydaj膮 si臋 potwierdza膰 zar贸wno proponowan膮 funkcj臋 konstrukcji, jak i szereg korzy艣ci p艂yn膮cych z jej budowy.

    S艂owa kluczowe:
  •     艣redniowiecze
  •     kastellologia
  •     wojny-husyckie
  •     艣l膮sk
  •     zamek-grodno
  • Pobierz artyku艂

    Marek Bogda艂a, Anna Chodkowska - Fortyfikacje bastejowe zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim

    doi:10.37190/arc210404

    W artykule szczeg贸艂owo przedstawiono fortyfikacje bastejowe zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim. Opisano kolejne etapy ich rozbudowy, w tym nieznan膮 wcze艣niej faz臋 obwarowa艅 podzamcza (tzw. zamku 艣redniego), datowan膮 na oko艂o 1500 r., kiedy to powsta艂 parkan z dwiema cylindrycznymi basztami i pierwszym domem bramnym oraz budynkiem stajni. Najwi臋ksze przekszta艂cenia powi膮zano z dzia艂alno艣ci膮 budowlan膮 rodziny von Logau, kt贸ra w 1547 r. wesz艂a w posiadanie zamku i dokona艂a jego renesansowej przebudowy i rozbudowy o dolny cz艂on podzamcza. Kolejne istotne zmiany mia艂y miejsce w XIX w., kiedy to zamek zosta艂 uratowany przed ca艂kowit膮 rozbi贸rk膮 i przystosowany do zwiedzania przez turyst贸w. Dzia艂ania te wp艂yn臋艂y m.in. na wygl膮d jego obwarowa艅 i otoczenia. 聽聽聽 W tek艣cie przedstawiono etapy powstania obwodu bastejowego. Odniesiono si臋 r贸wnie偶 do 艣lad贸w po nieistniej膮cych jego elementach. Poddano obserwacji materia艂 budowlany, jak formaty cegie艂 i rodzaj zaprawy. W toku analiz wykorzystano technologie fotogrametrii naziemnej i lotniczej pozwalaj膮cych na opracowanie wirtualnych modeli badanych obiekt贸w. Na podstawie danych pozyskanych z lotniczego skanowania laserowego opracowano wizualizacj臋 modelu terenu wok贸艂 zamku. Dzi臋ki cyfrowym modelom uzyskano informacje, kt贸re nie by艂y czytelne w trakcie prowadzenia bada艅 architektonicznych tradycyjnymi metodami. Autorzy wyra偶aj膮 potrzeb臋 przeprowadzenia dalszych bada艅, w szczeg贸lno艣ci archeologicznych, kt贸re pozwoli艂yby na rozpoznanie niewidocznych relikt贸w zamku.

    S艂owa kluczowe:
  •     basteja
  •     parkan
  •     mur-obronny
  •     strzelnica
  •     grodno
  • Pobierz artyku艂

    Agnieszka Gryglewska - Dom Kinsberg, w kt贸rym ksi膮偶臋 nie powstydzi艂by si臋 zamieszka膰鈥 Zamek Grodno w czasach nowo偶ytnych (XVI鈥揦VIII w.) w 艣wietle 藕r贸de艂 historiograficznych i bada艅 terenowych

    doi:10.37190/arc210405

    Tematem artyku艂u s膮 nowo偶ytne przebudowy i rozbudowy 艣redniowiecznego zamku Grodno (Kinsberg) w czasach, gdy by艂 siedzib膮 rodziny von Logau, Matth盲usa, Kaspara i Georga, w latach 1545鈥1595, oraz jego p贸藕niejsze przemiany 鈥 do 1823 r. Zakupiony w贸wczas przez Johanna Gustava Gottlieba B眉schinga zamek zosta艂 zabezpieczony i przekszta艂cony w romantyczn膮 ruin臋. Studia zosta艂y oparte na analizie niemieckich opracowa艅 historycznych, przede wszystkim z XIX i pocz膮tku XX w., wykorzystuj膮cych obecnie niekompletne lub zaginione w 1945 r. 藕r贸d艂a. Zaprezentowano historyczne opisy budowli oraz pr贸b臋 ich interpretacji z uwzgl臋dnieniem zachowanych materia艂贸w ikonograficznych oraz bada艅 terenowych, prowadzonych w latach 2019鈥2021 przez zesp贸艂 naukowc贸w z Katedry Historii Architektury, Sztuki i Techniki Politechniki Wroc艂awskiej.聽 聽聽聽 Celem artyku艂u by艂o przedstawienie architektury zamku w okresie jego najwi臋kszej 艣wietno艣ci. Om贸wiona nowo偶ytna faza jego przebudowy okaza艂a si臋 konsekwentnie realizowan膮 i sko艅czon膮 koncepcj膮 przebudowy p贸藕nogotyckiego zamku z pocz膮tku XVI w. w wytworn膮 renesansow膮 rezydencj臋, sk艂adaj膮c膮 si臋 z tr贸jskrzyd艂owej bry艂y zamku g贸rnego zamkni臋tej 艣cian膮 kurtynow膮, zwie艅czonej wysokim dachem otoczonym attyk膮, z wewn臋trznym dziedzi艅cem, wie偶膮 i przedbramiem; 艣redniego zamku, mi臋dzymurza i dolnego zamku. Pod wzgl臋dem jako艣ci architektury i jej wystroju zamek Grodno m贸g艂 w ko艅cu XVI w. rywalizowa膰 ze 艣l膮skimi rezydencjami ksi膮偶臋cymi.

    S艂owa kluczowe:
  •     architektura-xvi鈥搙viii-w.
  •     zamek-grodno
  •     von-logau
  •     艣l膮sk
  •     zag贸rze-艣l膮skie
  • Pobierz artyku艂

    Teresa Dziedzic - W臋dr贸wka detali 鈥 przemiany detalu architektonicznego i sgraffit贸w zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim

    doi:10.37190/arc210406

    Tematem artyku艂u jest pr贸ba prze艣ledzenia historii powstania i konserwacji oraz zmian w lokalizacji nowo偶ytnych portali w zamku Grodno (Kinsburg). Burzliwa historia ich przenoszenia, sk艂adania i uzupe艂nie艅 艂膮czy si臋 艣ci艣le z histori膮 zamku w okresie ostatnich 200 lat. Studia oparte na analizie archiwali贸w pochodz膮cych z XIX i XX w., kt贸re jednak w spos贸b cz膮stkowy ujmuj膮 problematyk臋 portali, uzupe艂niono analiz膮 ikonografii oraz wynikami bada艅 terenowych, prowadzonych w latach 2019鈥2021 przez zesp贸艂 z Wydzia艂u Architektury PWr. 聽聽聽 Zaprezentowane wyniki bada艅 pozwoli艂y ujawni膰 problem zwi膮zany z ustaleniem pierwotnej lokalizacji kilku portali oraz pochodzenia ich element贸w sk艂adowych. Stan zachowania portali zmusza do podj臋cia pilnej ingerencji konserwatorskiej. Niniejszy artyku艂 jest przyczynkiem do podj臋cia szerszych bada艅 i analiz detalu obramowa艅 okiennych i drzwiowych w zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim.

    S艂owa kluczowe:
  •     portal
  •     zamek-grodno
  •     detal-architektoniczny
  •     sgraffito
  • Pobierz artyku艂

    Grzegorz Sanik - Zamek Grodno w ikonografii z XVIII i XIX wieku

    doi:10.37190/arc210407

    Celem artyku艂u by艂o opisanie wizerunku zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim w ikonografii z XVIII i XIX w. Przedmiotem bada艅 by艂y grafiki wykonane przez rysownik贸w i rytownik贸w pod koniec XVIII i w 1. po艂owie XIX w., czyli w momencie najwi臋kszych zmian zachodz膮cych w substancji zabytku. W artykule dokonano analizy stanu zachowania mur贸w zamku Grodno na poszczeg贸lnych przedstawieniach. Przede wszystkim analizie zosta艂y poddane skrzyd艂a mieszkalne zamku g贸rnego, a tak偶e zabudowania dziedzi艅ca dolnego, ze szczeg贸lnym naciskiem na elementy zniszczone, rozebrane lub przemurowane w czasie przekszta艂ce艅 zamku zachodz膮cych w XIX w. Podczas bada艅 stosowano metody historyczno-analityczne i por贸wnawcze.聽 聽聽聽 W trakcie analizy uda艂o si臋 opisa膰 i wskaza膰 nieistniej膮ce ju偶 fragmenty zabudowa艅 zamku g贸rnego. W ocenie autora szczeg贸lnie wa偶ny jest szczyt nad skrzyd艂em po艂udniowym i attyki. Zebrane w ten spos贸b informacje mog膮 by膰 w przysz艂o艣ci pomocne przy pr贸bie rekonstrukcji historycznego dachu i przywr贸cenia jego kubatury. Od lat 20. XIX w. do ko艅ca stulecia du偶e zmiany zasz艂y r贸wnie偶 w obr臋bie dziedzi艅ca dolnego. Rozebrane zosta艂y zabudowania gospodarcze: stajnie, szopa i budynek piekarni z 艂a藕ni膮. Na cale turystyczne zosta艂y zaadaptowane pozosta艂o艣ci nowo偶ytnych bastei. Opisane nieistniej膮ce ju偶 zabudowania zamku dolnego mog膮 w przysz艂o艣ci by膰 r贸wnie偶 pomocne przy pr贸bie rekonstrukcji tych budowli.

    S艂owa kluczowe:
  •     zamek-grodno
  •     zag贸rze-艣l膮skie
  •     kynsburg
  •     kinsberg
  •     kynau
  •     ikonografia-xix-w.
  • Pobierz artyku艂

    艁ukasz Orlicki - Bulla Benedykta XIII (1394鈥1417) z zamku Grodno

    doi:10.37190/arc210408

    Artyku艂 ma na celu om贸wienie unikatowego zabytku, jakim jest bulla papie偶a Benedykta XIII odkryta w trakcie bada艅 archeologicznych prowadzonych na zamku Grodno w 2017 r., a tak偶e ustalenie potencjalnych powi膮za艅, na skutek kt贸rych zabytek znalaz艂 si臋 na terenie Dolnego 艢l膮ska. Z roku na rok liczba bulli odkrywanych na obszarze wsp贸艂czesnej Polski znacz膮co wzrasta. S膮 one nie tylko wizualnie imponuj膮cymi artefaktami, ale przede wszystkim dobrymi datownikami, z racji imienia swojego wystawcy znajduj膮cego si臋 na ka偶dej z nich. W przypadku identyfikacji egzemplarza odkrytego na zamku Grodno natrafiono pocz膮tkowo na problem zwi膮zany z faktem wyst臋powania w historii Ko艣cio艂a katolickiego dw贸ch papie偶y nosz膮cych imi臋 Benedykta XIII 鈥 Pedra de Luny pe艂ni膮cego urz膮d na prze艂omie XIV i XV w. oraz Francesca Orsiniego sprawuj膮cego w艂adz臋 w wieku XVIII. Dzi臋ki przeprowadzonej kwerendzie 藕r贸d艂owej i analizie por贸wnawczej bezsprzecznie jako wydawc臋 egzemplarza z zamku Grodno mo偶na wskaza膰 pierwszego z nich 鈥 w historiografii okre艣lanego mianem papie偶a obediencji awinio艅skiej, a potocznie antypapie偶a, ze wzgl臋du na panuj膮c膮 w贸wczas w Ko艣ciele schizm臋. Jednocze艣nie wykluczono, 偶e zabytek m贸g艂 znale藕膰 si臋 na z艂o偶u wt贸rnym z racji analizy stratygrafii nawarstwie艅 kontekstu, w kt贸rym go odnaleziono. W oparciu o przeprowadzon膮 kwerend臋 w artykule zaprezentowano te偶 kilka hipotez dotycz膮cych sposobu, w jaki bulla trafi艂a na Dolny 艢l膮sk. Wnioskiem p艂yn膮cym z przedstawionych bada艅 jest potrzeba przeprowadzenia dalszych studi贸w, nie tylko nad tym konkretnym zabytkiem, ale przede wszystkim w szerszym aspekcie bulli papieskich na terenie Polski.

    S艂owa kluczowe:
  •     zamek-grodno
  •     艣redniowiecze
  •     bulla-papieska
  •     benedykt-xiii
  •     pedro-de-luna
  • Pobierz artyku艂

    Aleksandra Chlebicz, Pawe艂 Konczewski - Tanatoturystyka na zamku Grodno w Zag贸rzu 艢l膮skim

    doi:10.37190/arc210409

    Tanatoturystyka to termin oznaczaj膮cy podr贸偶owanie do miejsc zwi膮zanych ze 艣mierci膮 i cierpieniem. Nie jest ona kultem 艣mierci, a jedynie form膮 turystyki, kt贸ra ma na celu poznanie miejsc tragedii ludzkiej. W obszar zainteresowania tanatoturystyki wpisuje si臋 zamek Grodno ze wzgl臋du na to, 偶e posiada on specyficzne formy atrakcji: loch g艂odowy ze szkieletem 鈥瀔si臋偶niczki Ma艂gorzaty鈥, sal臋 tortur oraz krypty grobowe poprzednich w艂a艣cicieli. W artykule om贸wiono zjawisko rosn膮cej atrakcyjno艣ci miejsc tanatoturystycznych. W dalszej kolejno艣ci przedstawiono wyniki bada艅 ludzkich szcz膮tk贸w kostnych z lochu g艂odowego. Przyj臋to za艂o偶enie, 偶e materia艂 kostny m贸g艂 by膰 elementem starszych szkielet贸w, kt贸re dawniej eksponowano jako szcz膮tki 鈥瀔si臋偶niczki Ma艂gorzaty鈥. Omawiane szcz膮tki ludzkie mog艂y r贸wnie偶 pochodzi膰 z tzw. krypty grobowej ostatnich w艂a艣cicieli zamku. Przeprowadzono analiz臋 antropologiczn膮, podczas kt贸rej dokonano oceny m.in. p艂ci i wieku oraz wykonano stosowne pomiary. Analiza materia艂u osteologicznego pozwoli艂a wskaza膰, 偶e odnalezione szcz膮tki nale偶a艂y do co najmniej trzech osobnik贸w w r贸偶nym wieku, obu p艂ci (m艂oda kobieta, 19鈥22 lata; doros艂y m臋偶czyzna, ponad 35 lat; dojrza艂a kobieta, 45鈥55 lat). Najpewniej niekt贸re z badanych ko艣ci rzeczywi艣cie stanowi艂y w przesz艂o艣ci szkielet ekspozycyjny. W artykule podano te偶 ustalenia dotycz膮ce charakterystyki os贸b odwiedzaj膮cych zamek Grodno, a tak偶e motywacji ich przyjazdu, wynikaj膮ce z ankiety przeprowadzonej w艣r贸d turyst贸w. Wyniki bada艅 ankietowych wskaza艂y, 偶e zamek Grodno najcz臋艣ciej odwiedza艂y osoby: p艂ci 偶e艅skiej; maj膮ce 35鈥44 lat; z wykszta艂ceniem wy偶szym; mieszkaj膮ce w Polsce w promieniu 100 km od zamku. G艂贸wnymi motywacjami przyjazdu okaza艂y si臋 zainteresowanie przesz艂o艣ci膮 i mo偶liwo艣膰 zwiedzenia zamku. Podczas zwiedzania turystom najcz臋艣ciej towarzyszy艂y zaciekawienie oraz przyjemno艣膰. Elementy o charakterze tanatologicznym nie cieszy艂y si臋 wi臋kszym zainteresowaniem. Najwi臋ksz膮 atrakcj膮 turystyczn膮 okaza艂a si臋 wie偶a zamkowa i panorama g贸r widoczna z jej szczytu. Ekspozycje szcz膮tk贸w ludzkich, trumien i izba tortur najcz臋艣ciej wywo艂ywa艂y w艣r贸d odwiedzaj膮cych zaciekawienie, wsp贸艂czucie i smutek.

    S艂owa kluczowe:
  •     turystyka-艣mierci
  •     ciemna-turystyka
  •     motywacje-turyst贸w
  •     szcz膮tki-ludzkie
  •     analiza-antropologiczna
  • Pobierz artyku艂

    Tomasz Stolarczyk, Maciej Madziarz - G贸rnictwo rud metali nie偶elaznych w dolinie Bystrzycy a zamek Grodno

    doi:10.37190/arc210410

    W artykule om贸wiono zagadnienia dotycz膮ce prac g贸rniczych z okresu 艣redniowiecza i wczesnego okresu nowo偶ytnego (do 1618), prowadzonych w rejonie doliny rzeki Bystrzycy, w s膮siedztwie zamku Grodno (obszar po艂o偶ony na granicy trzech mezoregion贸w: G贸r Sowich oraz G贸r i Pog贸rza Wa艂brzyskiego). Chronologia tutejszego g贸rnictwa si臋ga zapewne okresu 艣redniowiecza, najlepiej udokumentowane s膮 jednak przekazy odnosz膮ce si臋 do prac g贸rniczych prowadzonych w XVI w. Podejmowano je zar贸wno na obszarze lenna zamku Grodno 鈥 g艂贸wnie w Dzie膰morowicach 鈥 jak i w s膮siednich miejscowo艣ciach: wsi Schlesierthal, w Modliszowie, Lubachowie oraz Bystrzycy G贸rnej. Pozosta艂o艣ci dawnych rob贸t g贸rniczych s膮 od lat przedmiotem bada艅 archeologii g贸rniczej. Znaczna ich cz臋艣膰 w艂膮czona zosta艂a do ewidencji stanowisk uj臋tych w programie Archeologicznego Zdj臋cia Polski. Autorzy artyku艂u przedstawili najwa偶niejsze z historycznych wyrobisk g贸rniczych na omawianym obszarze oraz dokumentacj臋 zwi膮zan膮 z poszczeg贸lnymi stanowiskami.

    S艂owa kluczowe:
  •     g贸rnictwo-rud-metali-nie偶elaznych
  •     zamek-grodno
  •     archeologia-g贸rnicza
  •     historia-g贸rnictwa
  • Pobierz artyku艂

    Milan S媒kora - Zamki p贸艂nocno-zachodnich Czech w 艣redniowieczu

    doi:10.37190/arc210411

    Trzynasty wiek by艂 nie tylko 艣wietlanym okresem panowania ostatnich kr贸l贸w charyzmatycznej dynastii Przemy艣lid贸w, ale tak偶e okresem stopniowej i d艂ugotrwa艂ej transformacji ziem Kr贸lestwa Czeskiego, kt贸ra zasadniczo zmieni艂a jego wygl膮d i spos贸b 偶ycia jego mieszka艅c贸w. Opr贸cz ukonstytuowania si臋 szlachty jako grupy spo艂ecznej reprezentowanej przez r贸偶norodne symbole wizualne, jednym z przejaw贸w tej przemiany by艂o zast膮pienie wczesno艣redniowiecznych grod贸w nowymi kamiennymi zamkami. Wysokie 艣redniowieczne zamki, w przeciwie艅stwie do swoich poprzednik贸w, mia艂y bardziej zr贸偶nicowane spektrum funkcji, kt贸re dodatkowo r贸偶ni艂y si臋 w zale偶no艣ci od poszczeg贸lnych przypadk贸w. Zamki wczesnego 艣redniowiecza w rozmaity spos贸b 艂膮czy艂y swoj膮 g艂贸wn膮 funkcj臋 mieszkaln膮 z funkcjami wojskowymi, centrotw贸rczymi, administracyjnymi, gospodarczymi, prawnymi i symbolicznymi.聽 聽聽聽 Celem artyku艂u jest nie tylko przedstawienie skomplikowanych pocz膮tk贸w zamk贸w w p贸艂nocno-zachodnich Czechach (dzisiejszy region 脷st铆), ale tak偶e pr贸ba opisu tendencji rozwojowych architektury zamkowej a偶 do p贸藕nego 艣redniowiecza. W swojej pracy autor skupi艂 si臋 na opisie i interpretacji kilku kluczowych obiekt贸w oraz na zarysie og贸lnych trend贸w.

    S艂owa kluczowe:
  •     p贸艂nocno-zachodnie-czechy
  •     p贸藕ne-艣redniowiecze
  •     zamek
  • Pobierz artyku艂

    Rafa艂 艢ledzik-Kami艅ski - Fortyfikacje bastionowe w Wi膮zowie i 呕贸rawinie jako przyk艂ad mniej znanych 艣l膮skich realizacji Hansa Schneidera von Lindau

    doi:10.37190/arc210412

    Artyku艂 po艣wi臋cony jest nowo偶ytnemu fortyfikatorowi Hansowi Schneiderowi von Lindau. Celem pracy by艂o przybli偶enie 鈥 dzi臋ki studiom nad literatur膮 przedmiotu, archiwalnymi materia艂ami ikonograficznymi i kartograficznymi 鈥 zawodowej kariery tego budowniczego oraz wykonanych przez niego umocnie艅 bastionowych. Badaniom poddano umocnienia w dw贸ch mniejszych o艣rodkach: Wi膮zowie i 呕贸rawinie. W 呕贸rawinie mo偶liwe by艂o ustalenie niepewnego dotychczas autorstwa i u艣ci艣lenie czasu budowy fortyfikacji na lata 1597鈥1602. Uog贸lniaj膮c, autor artyku艂u pokusi艂 si臋 o stwierdzenie, 偶e projektowane przez Hansa Schneidera von Lindau fortyfikacje w mniejszych o艣rodkach by艂y r贸wnie nowoczesne jak umocnienia bastionowe wznoszone przez niego w wi臋kszych miastach.

    S艂owa kluczowe:
  •     bastion
  •     fortyfikacje-bastionowe
  •     okres-nowo偶ytny
  •     hans-schneider-von-lindau
  •     wi膮z贸w
  •     偶贸rawina
  • Pobierz artyku艂

    Jadwiga Urbanik - Nowe trendy kolorystyczne wzorcowych osiedli Werkbundu i architektury mieszkaniowej nurtu Neues Bauen w okresie Republiki Weimarskiej w Niemczech

    doi:10.37190/arc210413

    Celem artyku艂u jest przedstawienie trend贸w kolorystycznych propagowanych we wzorcowych osiedlach mieszkaniowych Werkbundu (1927鈥 1932) na tle kolorystyki architektury mieszkaniowej nurtu Neues Bauen powstaj膮cej w ramach program贸w budownictwa miejskiego w okresie Republiki Weimarskiej w mi臋dzywojennych Niemczech (1918鈥1932). Po I wojnie 艣wiatowej, mimo wyniszczenia kraju, podj臋to trud budowy nowych osiedli, kt贸re p贸藕niej sta艂y si臋 wzorem dla nowoczesnych rozwi膮za艅 mieszkaniowych. Zadaniem 贸wczesnych architekt贸w by艂o pokazanie, 偶e industrializacja nie jest r贸wnoznaczna z utrat膮 indywidualno艣ci. Doskona艂膮 broni膮 w walce o zr贸偶nicowany charakter osiedli by艂 kolor, kt贸rym odr贸偶niano nowe budynki od otaczaj膮cej je szaro艣ci starych. Okres Republiki Weimarskiej w Niemczech charakteryzowa艂 si臋 dwoma wyra藕nymi trendami kolorystycznymi nazwanymi: 鈥瀊ia艂膮 architektur膮鈥 i 鈥瀔olorowym miastem鈥 (鈥濪ie farbige Stadt鈥). Najbardziej spektakularne zmiany, maj膮ce nada膰 niemieckim miastom nowe oblicze, zapocz膮tkowali Bruno Taut w Magdeburgu i Berlinie, Ernst May we Wroc艂awiu i Frankfurcie nad Menem oraz Otto Haesler w Celle. Wystawowe osiedla Werkbundu, budowane w latach 1927鈥1932, by艂y przegl膮dem tendencji dotycz膮cych budownictwa mieszkaniowego okresu mi臋dzywojennego. Dzi艣 jedynym sposobem poznania oryginalnej koncepcji architekta po latach u偶ytkowania i przebudowy dom贸w (nawet tych obj臋tych ochron膮 konserwatorsk膮) s膮 badania stratygraficzne pow艂ok malarskich. Tego typu prace zosta艂y przeprowadzone w wielu wzorcowych osiedlach mieszkaniowych. Artyku艂 opiera si臋 na osobistych do艣wiadczeniach autorki, kt贸ra uczestniczy艂a w rewaloryzacji wroc艂awskiego wzorcowego osiedla Werkbundu, gdzie oba trendy kolorystyczne s膮 wyra藕nie widoczne.

    S艂owa kluczowe:
  •     republika-weimarska
  •     neues-bauen
  •     werkbund
  •     trendy-kolorystyczne
  •     architektura-mieszkaniowa
  • Pobierz artyku艂