Numer 1(45)/2016

DOI: 10.5277/ARCHITECTUS

Pobierz spis tre┼Ťci

Spis tre┼Ťci

Otw├│rz spis tre┼Ťci

  1. Artykuły

    1. Zygmunt Świechowski - Odbudowa katedry Bagrata w Kutaisi (Gruzja) jako przyczynek do problematyki rekonstrukcji
    2. El┼╝bieta Grodzka - Zesp├│┼é pobernardy┼äski we Wroc┼éawiu ÔÇô historia przekszta┼éce┼ä i powojenna odbudowa. Projekt skrzyd┼éa wschodniego z 1962 r. jako prekursorskie rozwi─ůzanie konserwatorskie
    3. Monika D─ůbkowska - Palimpsest w przekszta┼éceniach opactwa cysterskiego w Rudach po II wojnie ┼Ťwiatowej
    4. Ma┼égorzata Milecka - Ochrona autentyku czy palimpsest ÔÇô dylematy w procesie rewaloryzacji zespo┼éu ogrodowego w Bia┼éaczowie
    5. Grażyna Michalska - Domek Loretański w Gołębiu. Dziedzictwo utracone
    6. Krystyna Kirschke, Joanna Olesi┼äska - Powojenna odbudowa domu handlowego J. Mamloka we Wroc┼éawiu ÔÇô pr├│ba odczytania palimpsestu
    7. Marcin G├│rski, Grzegorz Rytel - Fort Bema i mauzoleum poleg┼éych w bitwie pod Ostro┼é─Ök─ů. Pami─Ö─ç miejsca ÔÇô miejsce pami─Öci
    8. Maciej Warcho┼é - Pomi─Ödzy autentyzmem a imitacj─ů. Problem rekonstrukcji historycznych konstrukcji ciesielskich
    9. Rafa┼é Zap┼éata - Autentyzm zabytkowej architektury i palimpsest w przestrzeni historycznej ÔÇô nowe media a prezentacja dziedzictwa kulturowego
    10. Ewa Łużyniecka - Wspomnienie o Profesorze Zygmuncie Świechowskim

Artykuły

Zygmunt Świechowski - Odbudowa katedry Bagrata w Kutaisi (Gruzja) jako przyczynek do problematyki rekonstrukcji

doi:10.5277/arc160101

Artyku┼é dotyczy odbudowy katedry Bagrata w Kutaisi (Gruzja). ┼Üwi─ůtynia ta zosta┼éa wzniesiona przez kr├│la Bagrata III w 1003 r. Jest ona charakterystycznym przyk┼éadem klasycznego okresu gruzi┼äskiej architektury prze┼éomu X i XI w., jest tak┼╝e symbolem powstania gruzi┼äskiej pa┼ästwowo┼Ťci. W 1692 r. w wyniku dzia┼éa┼ä wojennych zosta┼éa wysadzona przez Turk├│w seld┼╝uckich, run─Ö┼éy kopu┼éa i sklepienia, a pozbawiona przekrycia ┼Ťwi─ůtynia stopniowo niszcza┼éa. W 1994 r., jako trwa┼éa ruina, zosta┼éa wpisana na List─Ö ┼Üwiatowego Dziedzictwa UNESCO. W 2008 r., wbrew doktrynie konserwatorskiej, a tak┼╝e protestom opinii mi─Ödzynarodowej, w konsekwencji ┼Ťmia┼éych decyzji politycznych rozpocz─Öto jej odbudow─Ö. Autor, opieraj─ůc si─Ö na przyk┼éadzie tej katedry, wyst─Öpuje przeciw rekonstrukcjom zabytkowej architektury.

Słowa kluczowe:
  •     katedra-bagrata
  •     kutaisi
  •     rekonstrukcja-zabytk├│w
  •     doktryna-konserwatorska
  • Pobierz artyku┼é

    El┼╝bieta Grodzka - Zesp├│┼é pobernardy┼äski we Wroc┼éawiu ÔÇô historia przekszta┼éce┼ä i powojenna odbudowa. Projekt skrzyd┼éa wschodniego z 1962 r. jako prekursorskie rozwi─ůzanie konserwatorskie

    doi:10.5277/arc160102

    Artyku┼é opisuje fazy odbudowy i adaptacji zespo┼éu pobernardy┼äskiego we Wroc┼éawiu na Muzeum Architektury w latach 1956ÔÇô1974, prowadzonej przez Edmunda Ma┼éachowicza. Przedstawiono kr├│tki rys historyczny oraz skr├│cony opis zniszcze┼ä budowli po II wojnie ┼Ťwiatowej. Odbudowa zespo┼éu klasztornego trwa┼éa blisko 18 lat. Z ca┼éego tego okresu wyodr─Öbniono trzy fazy powstawania kompleksu. Dla ka┼╝dej z nich wykazano zwi─ůzki z obowi─ůzuj─ůcymi w├│wczas tendencjami w polskiej praktyce konserwatorskiej oraz wskazano szczeg├│lnie interesuj─ůce rozwi─ůzania projektowe. Opis ka┼╝dego z etap├│w projektu wykonano na podstawie niepublikowanej dot─ůd dokumentacji archiwalnej.

    Słowa kluczowe:
  •     muzeum-architektury-we-wroc┼éawiu
  •     edmund-ma┼éachowicz
  •     klasztor-bernardyn├│w
  •     ko┼Ťci├│┼é-┼Ťw.-bernarda
  • Pobierz artyku┼é

    Monika D─ůbkowska - Palimpsest w przekszta┼éceniach opactwa cysterskiego w Rudach po II wojnie ┼Ťwiatowej

    doi:10.5277/arc160103

    Artyku┼é ma na celu na┼Ťwietlenie przekszta┼éce┼ä, jakich dokonano w opactwie cysterskim w Rudach Raciborskich po II wojnie ┼Ťwiatowej. Ten bogaty i rozleg┼éy zesp├│┼é architektoniczny, ukszta┼étowany w ci─ůgu kilku epok artystycznych, po sekularyzacji zamieniono na pa┼éac ksi─ů┼╝─Öcy. Na skutek zniszcze┼ä w czasie wojny utracona zosta┼éa cz─Ö┼Ť─ç zabytkowej materii, tj. m.in. ┼Ťredniowieczne sklepienia, nowo┼╝ytne tynki, sztukaterie, detale i elementy architektoniczne. Jednocze┼Ťnie spod barokowego tynku ods┼éoni┼éy si─Ö ┼Ťwietnie zachowane ┼Ťredniowieczne polichromie. Prace konserwatorskie w├│wczas przeprowadzone mia┼éy charakter purystycznej odbudowy bez szacunku dla zabytkowej materii. Bez wzgl─Ödu na stan zachowania usuni─Öto wszystkie ┼Ťredniowieczne malowid┼éa, patyn─Ö ┼Ťcian, barokowe stiuki, kt├│re mog┼éy pozosta─ç w formie tzw. ┼Ťwiadk├│w. Kreuj─ůc architektoniczny palimpsest, pozbawiono obiekt znacznej cz─Ö┼Ťci jego historii, albowiem straty poniesione nie s─ů mo┼╝liwe do odrobienia.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura-cysterska
  •     rudy-raciborskie
  •     przekszta┼écenia-konserwatorskie
  •     puryzm
  • Pobierz artyku┼é

    Ma┼égorzata Milecka - Ochrona autentyku czy palimpsest ÔÇô dylematy w procesie rewaloryzacji zespo┼éu ogrodowego w Bia┼éaczowie

    doi:10.5277/arc160104

    Autorka, odwo┼éuj─ůc si─Ö do z┼éo┼╝onych problem├│w ochrony zniszczonego na skutek tr─ůby powietrznej w lipcu 2011 r. bia┼éaczowskiego parku, porusza wa┼╝ne kwestie zwi─ůzane z zagadnieniem ochrony autentyku w polskich ogrodach historycznych i postuluje wypracowanie metody post─Öpowania konserwatorskiego, nie tylko w celu ratowania Bia┼éaczowa, ale tak┼╝e usprawnienia ewentualnych dzia┼éa┼ä w analogicznych przypadkach, kt├│re niestety coraz cz─Ö┼Ťciej mog─ů si─Ö pojawia─ç z powodu zmian klimatycznych. W sk┼éad omawianego zespo┼éu rezydencjonalnego w Bia┼éaczowie (woj. ┼é├│dzkie) wchodzi rozleg┼éy (ponad 22 ha) park o charakterze krajobrazowo-le┼Ťnym, kszta┼étowany na przestrzeni wiek├│w przez wybitnych planist├│w (Lindauer, Stricker, Szanior, Ta┼äski). Uznawany by┼é on do niedawna za jedno z najcenniejszych za┼éo┼╝e┼ä ogrodowych w Polsce, charakteryzuj─ůcych si─Ö wysokimi walorami zar├│wno kulturowymi, jak i przyrodniczo-krajobrazowymi. Po kataklizmie skala zniszcze┼ä by┼éa niepor├│wnywalna do jakichkolwiek, jakie do tej pory na skutek czynnik├│w naturalnych dotkn─Ö┼éy za┼éo┼╝enia ogrodowe na terenie Polski. Po zdarzeniu tym w zasadzie natychmiast rozpocz─Öto prace porz─ůdkowe, jednak poza nimi do tej pory nie uda┼éo si─Ö niczego wi─Öcej zrobi─ç, by uchroni─ç t─Ö cenn─ů historyczn─ů kompozycj─Ö przed ca┼ékowitym zniszczeniem. Sam proces rewaloryzacji za┼éo┼╝enia, poza oczywistymi trudno┼Ťciami wynikaj─ůcymi z charakteru i zakresu zniszcze┼ä, z wielu przyczyn jest niezwykle skomplikowany. Przede wszystkim niezb─Ödne jest okre┼Ťlenie kierunku dzia┼éa┼ä konserwatorskich dotychczas nie do┼Ť─ç precyzyjnie zaplanowanych. Powinny one zmierza─ç do ochrony autentyku. Park jest wielowiekowym ÔÇ×zapisemÔÇŁ przemian kompozycyjnych, od zespo┼éu o prawdopodobnie ┼Ťredniowiecznej metryce, po XIX-wieczn─ů, przekszta┼écan─ů jeszcze na pocz─ůtku XX w. rozleg┼é─ů kompozycj─Ö krajobrazow─ů. Paradoksalnie, zniszczenia drzewostan├│w ods┼éoni┼éy wiele element├│w dotychczas nieczytelnych w uk┼éadzie. Wydaje si─Ö niezwykle wa┼╝ne, by jak najszybciej podj─ů─ç profesjonalnie prowadzone prace polegaj─ůce na ochronie wszystkich element├│w i odbudowie jego uk┼éadu przestrzennego w oparciu o relikty historycznej kompozycji.

    Słowa kluczowe:
  •     zabytek
  •     park
  •     bia┼éacz├│w
  •     zniszczenie
  •     rewaloryzacja
  •     autentyzm
  • Pobierz artyku┼é

    Grażyna Michalska - Domek Loretański w Gołębiu. Dziedzictwo utracone

    doi:10.5277/arc160105

    Celem artyku┼éu jest zwr├│cenie uwagi na nieudane prace konserwatorskie na obszarze Lubelszczyzny, kt├│rej ÔÇ×mark─ů kulturow─ůÔÇŁ jest manierystyczna architektura sakralna i ┼Ťwiecka. Jednym z cennych obiekt├│w stylu nazwanego ÔÇ×renesansem lubelskimÔÇŁ jest unikatowa w formie i symbolice Kaplica Loreta┼äska w Go┼é─Öbiu (pow. pu┼éawski). Poddana zabiegom renowacyjnym w latach 2011ÔÇô2012 utraci┼éa wiele w zakresie substancji zabytkowej. Dowodem jest por├│wnanie stanu zabytku sprzed prac konserwatorskich z obecnym. Autorka pr├│buje odpowiedzie─ç na pytanie o przyczyny przeprowadzania obecnie prac konserwatorskich, jak si─Ö wydaje, z pomini─Öciem ustawowo regulowanych procedur na kolejnych etapach takich zada┼ä.

    Słowa kluczowe:
  •     dom-loreta┼äski-w-go┼é─Öbiu
  •     renesans-lubelski
  •     renowacja
  •     konserwacja-zabytk├│w
  • Pobierz artyku┼é

    Krystyna Kirschke, Joanna Olesi┼äska - Powojenna odbudowa domu handlowego J. Mamloka we Wroc┼éawiu ÔÇô pr├│ba odczytania palimpsestu

    doi:10.5277/arc160106

    Artyku┼é dotyczy specyfiki powojennej odbudowy ze zniszcze┼ä obiekt├│w komercyjnych znajduj─ůcych si─Ö na Starym Mie┼Ťcie we Wroc┼éawiu. W wyniku II wojny ┼Ťwiatowej miasto zosta┼éo dotkliwie zniszczone, jednak zdo┼éa┼éo uchroni─ç czyteln─ů struktur─Ö urbanistyczn─ů ÔÇô sie─ç ulic i uk┼éad kwarta┼é├│w. Przes─ůdzi┼éo to o kierunku odbudowy nawi─ůzuj─ůcym do historycznej tradycji, zw┼éaszcza ┼╝e by┼éo to zgodne z planem generalnego konserwatora zabytk├│w Jana Zachwatowicza, zak┼éadaj─ůcym pe┼én─ů rekonstrukcj─Ö budynk├│w z przeznaczeniem na cele mieszkalne. W wyniku tej akcji znikn─Ö┼éa znaczna cz─Ö┼Ť─ç z ponad stu nowoczesnych budowli handlowych wzniesionych na prze┼éomie XIX i XX w. Dawny dom handlowy J. Mamloka, powsta┼éy w 1905 r. wed┼éug projektu sp├│┼éki Simon & Halfpaap, jest jednym z przyk┼éad├│w odbudowy po┼é─ůczonej ze zmian─ů funkcji, gdy┼╝ zosta┼é w 1954 r. zaadaptowany na obiekt dydaktyczno-biurowy. Zacieraj─ůc charakter komercyjny budowli, ca┼ékowicie zmieniono fasad─Ö, upodabniaj─ůc j─ů do wroc┼éawskich kamienic doby baroku. Op├│┼║niaj─ůca si─Ö realizacja projektu sprawi┼éa, ┼╝e dopiero w latach 80. XX w. g┼é├│wn─ů elewacj─Ö otynkowano ÔÇ×na g┼éadkoÔÇŁ, ograniczaj─ůc detal do wykonania gzymsu coko┼éowego. Przed kilku laty budynek zmieni┼é u┼╝ytkownika i funkcjonuje jako hostel z gastronomi─ů na parterze i w piwnicach. Wci─ů┼╝ mo┼╝na dostrzec stalow─ů konstrukcj─Ö dawnego domu handlowego i najstarsze mury, na kt├│rych zosta┼é wzniesiony. Dzi┼Ť mo┼╝na si─Ö zastanawia─ç, czy powojenne dzia┼éania by┼éy ┼Ťwiadomym zacieraniem starej, czy tworzeniem nowej warstwy palimpsestu miasta. Jednak z pewno┼Ťci─ů ten drobny element w skali miasta z┼éo┼╝y┼é si─Ö na budow─Ö to┼╝samo┼Ťci jego dzisiejszych mieszka┼äc├│w.

    Słowa kluczowe:
  •     wroc┼éaw
  •     powojenna-odbudowa
  •     dom-handlowy-j.-mamloka
  •     palimpsest
  • Pobierz artyku┼é

    Marcin G├│rski, Grzegorz Rytel - Fort Bema i mauzoleum poleg┼éych w bitwie pod Ostro┼é─Ök─ů. Pami─Ö─ç miejsca ÔÇô miejsce pami─Öci

    doi:10.5277/arc160107

    Dzi┼Ť miejsce bitwy stoczonej pod Ostro┼é─Ök─ů 26 maja 1831 r. to swego rodzaju palimpsest wydarze┼ä zapisywanych w przestrzeni w minionych 180 latach. W artykule przedstawiono kolejne dzia┼éania podejmowane w miejscu walk w kontek┼Ťcie zmiennych uwarunkowa┼ä historycznych. Om├│wiono nast─Öpuj─ůce po sobie przekszta┼écenia w krajobrazie, od umieszczania drobnych form upami─Ötniaj─ůcych obie walcz─ůce strony, poprzez budow─Ö fortu, a┼╝ do skomplikowanych dziej├│w ponad 80 lat budowy mauzoleum. ┼Ülady niekt├│rych z nich zosta┼éy zatarte w wyniku kolejnych dzia┼éa┼ä, inne wsp├│┼étworz─ů obecny obraz przestrzenny. Wszystkie przynale┼╝─ů do kultywowanej przez mieszka┼äc├│w Ostro┼é─Öki pami─Öci miejsca, istotnego elementu dziedzictwa historycznego, sprzyjaj─ůcego budowaniu lokalnej to┼╝samo┼Ťci.

    Słowa kluczowe:
  •     ostro┼é─Öka
  •     fort
  •     mauzoleum
  •     palimpsest
  •     miejsce-pami─Öci
  • Pobierz artyku┼é

    Maciej Warcho┼é - Pomi─Ödzy autentyzmem a imitacj─ů. Problem rekonstrukcji historycznych konstrukcji ciesielskich

    doi:10.5277/arc160108

    W artykule podj─Öto pr├│b─Ö przybli┼╝enia problematyki rekonstrukcji historycznych konstrukcji ciesielskich w obiektach zabytkowych. Pojawi┼éy si─Ö one wraz z rozwojem europejskiego konserwatorstwa w pocz─ůtkach XX w. Pocz─ůtkowo zwi─ůzane by┼éy jeszcze z nurtem restauracji historycznej, a nast─Öpnie z odbudow─ů zabytk├│w zniszczonych w czasie obu wojen ┼Ťwiatowych oraz w wyniku po┼╝ar├│w i katastrof. Zasygnalizowano te┼╝ pojawienie si─Ö w ostatnich latach w pracach remontowych przyk┼éad├│w dzia┼éa┼ä nazywanych rekonstrukcjami dawnych konstrukcji ciesielskich, niemaj─ůcych jednak nic wsp├│lnego z rekonstrukcjami w rozumieniu konserwatorskim, prowadz─ůcych do likwidacji autentycznych konstrukcji i zast─Öpowania ich imitacjami nieposiadaj─ůcymi ┼╝adnych warto┼Ťci zabytkowych.

    Słowa kluczowe:
  •     rekonstrukcje
  •     konstrukcje-ciesielskie
  •     ciesielstwo
  •     wi─Ö┼║by-dachowe
  • Pobierz artyku┼é

    Rafa┼é Zap┼éata - Autentyzm zabytkowej architektury i palimpsest w przestrzeni historycznej ÔÇô nowe media a prezentacja dziedzictwa kulturowego

    doi:10.5277/arc160109

    Artyku┼é przedstawia wybrane zagadnienia zwi─ůzane z prezentacj─ů i eksponowaniem zabytkowej architektury za po┼Ťrednictwem nowych medi├│w i technik cyfrowych. Tekst skupia si─Ö na problematyce autentyzmu zabytk├│w oraz przestrzeni historycznej i wsp├│┼éczesnej ÔÇô pojmowanych jako palimpsest. Autentyzm, jako istotny element warto┼Ťciowania zabytk├│w, traktowany jest jako znacz─ůcy element podczas tworzenia cyfrowych odwzorowa┼ä i rekonstrukcji zabytk├│w. Prezentacja dziedzictwa kulturowego, wspieraj─ůca si─Ö rzeczywisto┼Ťci─ů wirtualn─ů, a tak┼╝e rozszerzon─ů rzeczywisto┼Ťci─ů (augmentacj─ů), ukazana jest jako czasowe, nieinwazyjne i alternatywne rozwi─ůzanie w eksponowaniu m.in. zr├│┼╝nicowanych stylistycznie obiekt├│w. Tytu┼éowe technologie s─ů r├│wnie┼╝ postrzegane jako spos├│b ÔÇ×uzupe┼énianiaÔÇŁ zmienionych lub nieistniej─ůcych ju┼╝ element├│w obiekt├│w oraz przestrzeni. Taka forma wpisywania cyfrowych obiekt├│w do rzeczywisto┼Ťci tworzy specyficzny palimpsest ÔÇô czasowe nak┼éadanie cyfrowych obiekt├│w ÔÇô kszta┼étuj─ůc jednocze┼Ťnie nowe relacje, interakcje z obiektami, jak i now─ů form─Ö obcowania z dziedzictwem kulturowym. Tytu┼éowe zagadnienia poddane s─ů krytycznej analizie, kt├│ra pozwala ukaza─ç s┼éabe strony zjawiska prezentacji ÔÇ×cyfrowychÔÇŁ obiekt├│w zabytkowych, a tak┼╝e okre┼Ťli─ç potencja┼é nowych technologii i postulaty badawcze.

    Słowa kluczowe:
  •     zabytki
  •     autentyzm
  •     palimpsest
  •     cyfryzacja
  •     nowe-media
  • Pobierz artyku┼é

    Ewa Łużyniecka - Wspomnienie o Profesorze Zygmuncie Świechowskim

    doi:10.5277/arc160110

    Artyku┼é ten jest pr├│b─ů przedstawienia sylwetki wybitnego polskiego historyka architektury prof. Zygmunta ┼Üwiechowskiego, kt├│ry zmar┼é 28 grudnia 2015 r. w wieku 95 lat. Zasadnicza cz─Ö┼Ť─ç tekstu to om├│wienie zawodowego ┼╝yciorysu Profesora, zwi─ůzanego z wieloma ┼Ťrodowiskami naukowymi w Polsce i za granic─ů. Dodatkowym nurtem rozwa┼╝a┼ä s─ů osobiste spostrze┼╝enia autorki, kt├│rej pierwsze kontakty z Profesorem si─Ögaj─ů ju┼╝ lat 80. ubieg┼éego stulecia. Zacie┼Ťnienie wsp├│┼épracy nast─ůpi┼éo od roku 2003, gdy autorka wraz z prof. ┼Üwiechowskim i prof. Robertem Kunklem rozpocz─Ö┼éa realizacj─Ö projektu badawczego dotycz─ůcego ┼Ťredniowiecznej architektury cysterskiej w Ma┼éopolsce. Konkluzj─ů rozwa┼╝a┼ä jest stwierdzenie, ┼╝e wszyscy, kt├│rzy mieli jakikolwiek kontakt z Profesorem, b─Öd─ů go wspomina─ç jako wybitnego uczonego i wielkiego humanist─Ö.

    Słowa kluczowe:
  •     zygmunt-┼Ťwiechowski
  •     nauka
  •     dorobek-naukowy
  • Pobierz artyku┼é