Numer 3(75)/2023

doi:10.37190/arc (doi:10.5277/arc)

Pobierz spis tre┼Ťci

Spis tre┼Ťci

Otw├│rz spis tre┼Ťci

  1. Artykuły

    1. Janusz Maciej Nowi┼äski - P├│┼║noroma┼äska chrzcielnica z ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Miko┼éaja w Grudzi─ůdzu ÔÇô import z Gotlandii
    2. Szymon Bakalarczyk - Przekszta┼écenia bry┼éy i elewacji pa┼éacu Lehndorff├│w w Sztynorcie Du┼╝ym w ┼Ťwietle bada┼ä architektonicznych
    3. Barbara Widera - Tradycja i nowatorstwo willi Alberta Einsteina w Caputh
    4. Iwona Krawiec - Analiza przekształceń przestrzennych i zabudowy głównych ulic historycznej warszawskiej Nowej Pragi
    5. Anna Górka - Rola zagród samotniczych w ochronie krajobrazu otwartego na przykładzie Kaszub
    6. Paweł Mierosławski - Z praktyki adaptacji obiektu poprzemysłowego na muzeum techniki
    7. Dominika Kinga D┼éugosz - Prowadzenie obwodnicy O┼Ťwi─Öcimia przyk┼éadem ochrony strefy buforowej miejsca kultury, pomnika UNESCO
    8. Agata Woźniczka - Wpływ inicjatyw politycznych na projektowanie przestrzeni publicznych na przykładzie Nowego Europejskiego Bauhausu
    9. Ekrem Bahad─▒r ├çal─▒┼čkan - Wywiad ze sztuczn─ů inteligencj─ů w procesie zbierania danych do projektowania. Badanie mo┼╝liwo┼Ťci ChatGPT ÔÇô trzy przypadki
    10. Wojciech Januszewski - Zarys problematyki geometrycznych system├│w proporcji w architekturze

Artykuły

Janusz Maciej Nowi┼äski - P├│┼║noroma┼äska chrzcielnica z ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Miko┼éaja w Grudzi─ůdzu ÔÇô import z Gotlandii

doi:10.37190/arc230301

W artykule zosta┼éy om├│wione badania chrzcielnicy ustawionej przy prezbiterium fary pw. ┼Ťw. Miko┼éaja w Grudzi─ůdzu. Celem bada┼ä prowadzonych w 2023 r. by┼éa weryfikacja dotychczasowych pogl─ůd├│w na temat jej wielowiekowej historii. W pracy zosta┼éa zaprezentowana historia obiektu, jego proweniencja artystyczna, ikonografia i tre┼Ťci ideowe. Na podstawie bada┼ä stwierdzono, ┼╝e p├│┼║noroma┼äska czasza chrzcielnicy jest oryginalnym dzie┼éem gotlandzkiej proweniencji, datowanym na 2. po┼éow─Ö XIV w. Za jej gotlandzkim pochodzeniem ┼Ťwiadcz─ů analogie formalne i kompozycyjno-ikonograficzne ┼é─ůcz─ůce jej tw├│rc─Ö ze stylistyk─ů warsztat├│w gotlandzkich znanych jako tzw. Grupa Fr├Âjel, czynnych na Gotlandii i w po┼éudniowej Skandynawii oko┼éo po┼éowy XIV w. Decyduj─ůcym argumentem o pochodzeniu chrzcielnicy z Gotlandii sta┼éo si─Ö badanie petrograficzne jej kamienia w lipcu 2023 r., kt├│re wykaza┼éo, ┼╝e zosta┼éa wykonana z gotlandzkiego wapienia wyst─Öpuj─ůcego w z┼éo┼╝ach Hoburgen. Nale┼╝y zatem traktowa─ç to dzie┼éo jako import z Gotlandii. W artykule podkre┼Ťlono tak┼╝e, ┼╝e w celu zilustrowania teologicznego przes┼éania tw├│rca chrzcielnicy ÔÇô zgodnie z tradycj─ů obecn─ů w jego ┼Ťrodowisku artystycznym ÔÇô si─Ögn─ů┼é po symboliczne przedstawienia zwierz─ůt, kt├│rych ikonografi─Ö oraz dramaturgi─Ö akcji z ich udzia┼éem zaczerpn─ů┼é ze ┼Ťredniowiecznego bestiariusza ÔÇô Fizjologa (Physiologus). Ukazane na czaszy chrzcielnicy bestie, egzorcyzmowane przez chrzest, id─ů w szeregu ku Chrystusowi symbolizowanemu przez lwa.

Słowa kluczowe:
  •     gotlandia
  •     grudzi─ůdz
  •     ko┼Ťci├│┼é-┼Ťw-miko┼éaja
  •     chrzcielnica
  •     grupa-fr├Âjel
  •     physiologus
  • Pobierz artyku┼é

    Szymon Bakalarczyk - Przekszta┼écenia bry┼éy i elewacji pa┼éacu Lehndorff├│w w Sztynorcie Du┼╝ym w ┼Ťwietle bada┼ä architektonicznych

    doi:10.37190/arc230202

    Wiejska architektura rezydencjonalna dawnych Prus Wschodnich jest zasobem s┼éabo rozpoznanym, a przez to cz─Östo marginalizowanym lub powierzchownie ocenianym na podstawie wsp├│┼écze┼Ťnie czytelnych cech stylistycznych i przypuszcze┼ä zwi─ůzanych z chronologi─ů ich przekszta┼éce┼ä. Problem ten dotyczy r├│wnie┼╝ barokowego pa┼éacu Lehndorff├│w w Sztynorcie Du┼╝ym, b─Öd─ůcego drug─ů co do wielko┼Ťci zachowan─ů do dzi┼Ť nowo┼╝ytn─ů rezydencj─ů rodow─ů w wojew├│dztwie warmi┼äsko-mazurskim. W artykule podj─Öto pr├│b─Ö rozpoznania przekszta┼éce┼ä bry┼éy oraz elewacji barokowego pa┼éacu Lehndorff├│w w Sztynorcie Du┼╝ym w ┼Ťwietle bada┼ä architektonicznych. Om├│wiono w nim aktualny stan bada┼ä i charakterystyk─Ö zagadnie┼ä poruszanych przez wcze┼Ťniejszych autor├│w. Nast─Öpnie przedstawiono nowe ustalenia, poczynione w trakcie bada┼ä architektonicznych struktur murowych pa┼éacu w zakresie elewacji z uwzgl─Ödnieniem wt├│rnie zas┼éoni─Ötych mur├│w obwodowych. W wyniku obserwacji zmian w─ůtku, materia┼éu ceglanego zapraw, tynk├│w oraz detali architektonicznych, zestawionych z analiz─ů ┼║r├│de┼é publikowanych, bibliografii i cz─Ö┼Ťci obszernych materia┼é├│w archiwalnych wyodr─Öbniono osiem g┼é├│wnych faz budowy. Efektem przedstawionych bada┼ä by┼éo wprowadzenie znacz─ůcych zmian w dotychczasowej chronologii obiektu, ustalenie nieznanych wcze┼Ťniej faz chronologicznych oraz weryfikacja hipotez zwi─ůzanych z niedatowanymi ┼║r├│d┼éami ikonograficznymi. Potwierdzono w og├│lnym zakresie trafno┼Ť─ç chronologii wzgl─Ödnej przyj─Ötej przez pierwszego badacza obiektu ÔÇô Carla von Lorcka i potwierdzono jego hipotez─Ö, ┼╝e do momentu klasycystycznej rozbudowy pa┼éac barokowy z lat 1689ÔÇô1691 nie mia┼é ryzalit├│w naro┼╝nych ani bocznych. Uzyskane wyniki pozwoli┼éy na okre┼Ťlenie pierwotnej kompozycji i kolorystyki elewacji z tego okresu, jak r├│wnie┼╝ na przesuni─Öcie i zaw─Ö┼╝enie cezur obu p├│┼║niejszych rozbud├│w obiektu i korekt─Ö ich zakresu. Ustalono, ┼╝e klasycystyczne skrzyd┼éa wybudowano jeszcze w XVIII w. ÔÇô w latach 1780ÔÇô1785, a na pocz─ůtku XIX w. podwy┼╝szono o pi─Ötro. Z kolei rozbudow─Ö neogotyck─ů, obejmuj─ůc─ů ich kolejn─ů nadbudow─Ö i dostawienie trzech aneks├│w, zrealizowano w trzech etapach w latach 1858ÔÇô1862. Od tego czasu bry┼éa i elewacje przesz┼éy jedynie ma┼éo znacz─ůce zmiany w obr─Öbie otwor├│w okiennych, przede wszystkim w 1. po┼éowie XX w., latach 80. XX w., oraz mi─Ödzy 2010 i 2015 r.

    Słowa kluczowe:
  •     pa┼éac
  •     barok
  •     badania-architektoniczne
  •     lehndorf
  • Pobierz artyku┼é

    Barbara Widera - Tradycja i nowatorstwo willi Alberta Einsteina w Caputh

    doi:10.37190/arc230303

    Celem autorki artyku┼éu jest analiza zaprojektowanej przez Konrada Wachsmanna willi Alberta Einsteina w Caputh (1929) w kontek┼Ťcie teorii i historii architektury wsp├│┼éczesnej, w tym aspekt├│w tradycji i nowoczesno┼Ťci w przyj─Ötych rozwi─ůzaniach estetycznych, funkcjonalnych i przestrzennych. Badania przeprowadzono dwutorowo. W pierwszym etapie, na bazie kwerendy literaturowej i analiz in situ okre┼Ťlono g┼é├│wne cechy budynku na tle tendencji funkcjonalnych i estetycznych dominuj─ůcych w okresie powstania obiektu. Pozwoli┼éo to ustali─ç, w jakim stopniu w projekcie willi odnoszono si─Ö do tradycji budowlanych regionu oraz kt├│re cechy odzwierciedla┼éy nowatorski spos├│b my┼Ťlenia, b─Öd─ůcy zapowiedzi─ů modernizmu w architekturze. W drugiej cz─Ö┼Ťci bada┼ä dokonano charakterystyki budynku w ┼Ťwietle najnowszych tendencji w teorii i historii architektury wsp├│┼éczesnej, z uwzgl─Ödnieniem zasad zr├│wnowa┼╝onego rozwoju, odporno┼Ťci ┼Ťrodowiska zbudowanego na zmiany klimatu, cyrkularno┼Ťci, projektowania bioklimatycznego oraz Nowego Europejskiego Bauhausu. Najwa┼╝niejsze wnioski z przeprowadzonych bada┼ä dotycz─ů kompromisu i r├│wnowagi mi─Ödzy aspektami tradycji i nowoczesno┼Ťci w architekturze budowli, przejawiaj─ůcych si─Ö w wyborze lokalizacji obiektu, przyj─Ötych rozwi─ůzaniach funkcjonalnych i konstrukcyjnych. Zastosowany system po┼é─ůcze┼ä umo┼╝liwiaj─ůcy szybki monta┼╝ budynku stanowi bardzo wczesny przyk┼éad prefabrykacji. Do istotnych cech nowatorskich nale┼╝─ů: spos├│b kszta┼étowania przestrzeni, zastosowanie drewna jako g┼é├│wnego materia┼éu budowlanego, tworzenie osi widokowych oraz wykorzystanie ┼Ťwiat┼éa dziennego do kreowania nastroju we wn─Ötrzach.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura-nowoczesna
  •     prefabrykacja
  •     gospodarka-cyrkularna
  •     architektura-bioklimatyczna
  •     architektura-zr├│wnowa┼╝ona
  •     nowy-europejski-bauhaus
  • Pobierz artyku┼é

    Iwona Krawiec - Analiza przekształceń przestrzennych i zabudowy głównych ulic historycznej warszawskiej Nowej Pragi

    doi:10.37190/arc230304

    Tematem artyku┼éu jest rozw├│j przestrzenny i architektoniczny Nowej Pragi, le┼╝─ůcej na terenie dzielnicy Praga-P├│┼énoc w Warszawie. Jej pocz─ůtki si─Ögaj─ů 1. po┼éowy XIX w. Na niezagospodarowanych w├│wczas gruntach wytyczona zosta┼éa sie─ç ulic, w┼Ťr├│d kt├│rych g┼é├│wnymi sta┼éy si─Ö ul. ┼Ürodkowa i ├│wczesna Nowopragska (obecna ul. Stalowa). Celem bada┼ä przedstawionych w artykule by┼éo prze┼Ťledzenie zmian, jakie zasz┼éy w urbanistyce i architekturze Nowej Pragi na przestrzeni blisko 200 lat jej istnienia, a tak┼╝e analiza obecnego stanu zabudowy i uk┼éadu urbanistycznego oraz wyci─ůgni─Öcie wniosk├│w na przysz┼éo┼Ť─ç. Na potrzeby bada┼ä zgromadzony i przeanalizowany zosta┼é obszerny materia┼é kartograficzny i ikonograficzny, kt├│ry pos┼éu┼╝y┼é jako podstawa do opracowania kolejnych faz rozwoju badanego obszaru. Efektem prac s─ů rysunki rekonstrukcyjne przedstawiaj─ůce kolejne etapy rozwoju przestrzennego, a tak┼╝e rozwarstwienie chronologiczne istniej─ůcej zabudowy, analizy jej stanu technicznego oraz definicja g┼é├│wnych problem├│w dotykaj─ůcych badane za┼éo┼╝enie przestrzenne. Na podstawie przeprowadzonych analiz nale┼╝y stwierdzi─ç, ┼╝e w przeci─ůgu zaledwie 100 lat charakter architektoniczny dzielnicy zmieni┼é si─Ö drastycznie, jednak mimo licznych modyfikacji ci─ůgle czytelny jest historyczny podzia┼é parcelacyjny i w┼éasno┼Ťciowy z kolejnych etap├│w rozwoju dzielnicy.

    Słowa kluczowe:
  •     xix-i-xx w.
  •     nowa-praga
  •     przekszta┼écenia-urbanistyczne-i-architektoniczne
  •     ul.-stalowa
  •     ul.-┼Ťrodkowa
  • Pobierz artyku┼é

    Anna Górka - Rola zagród samotniczych w ochronie krajobrazu otwartego na przykładzie Kaszub

    doi:10.37190/arc230305

    Na skutek spo┼éecznej i gospodarczej transformacji obszar├│w wiejskich zanikaj─ů krajobrazy otwarte. Stare rolnicze siedliska ulegaj─ů dewastacji lub trac─ů kontekst krajobrazowy w zwi─ůzku z rozprzestrzenianiem si─Ö zabudowy rezydencjonalnej. Zarazem w wielu miejscach forma zagrody jest czytelna i pozostaje elementem strukturalizuj─ůcym i wzbogacaj─ůcym widok. Celem artyku┼éu by┼éo zwr├│cenie uwagi na wielowymiarowe znaczenie samotniczych zagr├│d i konieczno┼Ť─ç rozpoznania ich ocala┼éych zasob├│w. Jako wyr├│┼╝niki decyduj─ůce o atrakcyjno┼Ťci krajobrazu otwartego inspiruj─ů one rozw├│j wielofunkcyjnej gospodarki wiejskiej kierowanej przez spo┼éeczno┼Ť─ç lokaln─ů. Mog─ů odpowiada─ç na problemy miasta i funkcjonowa─ç w wielu pozarolniczych dziedzinach: w edukacji, turystyce i rekreacji, w ochronie przyrody i zdrowia. Ochrona zabudowy dawnych gospodarstw mo┼╝e stanowi─ç narz─Ödzie skutecznie wspomagaj─ůce kszta┼étowanie ┼éadu przestrzennego na rozleg┼éych obszarach. W artykule przedstawiono metod─Ö opisu stanu zachowania zabudowy jednodworczej ukszta┼étowanej na prze┼éomie XIX i XX w. Zaproponowano analizowanie cech architektonicznych zagr├│d o istotnym znaczeniu dla ich rozpoznawalno┼Ťci w krajobrazie otwartym. Obszary obserwacji wytypowano, opieraj─ůc si─Ö na wynikach zdalnej identyfikacji po┼éo┼╝enia historycznych zagr├│d i budynk├│w. Badanie terenowe przeprowadzono w ┼Ťrodkowej cz─Ö┼Ťci Kaszub, wzd┼éu┼╝ wybranych tras widokowych. Obj─Öto nimi 26 samotniczych zagr├│d. W przypadku po┼éowy z nich odnotowano pogorszenie ekspozycji na skutek s─ůsiedztwa wsp├│┼éczesnej zabudowy mieszkaniowej. Uk┼éad przestrzenny wi─Ökszo┼Ťci zagr├│d uleg┼é zmianie najcz─Ö┼Ťciej na skutek rozbudowy poza dawnym narysem podw├│rza. Wiele historycznych budynk├│w przebudowano. Mimo wymienionych modyfikacji zagroda na obszarze badania pozosta┼éa wyr├│┼╝nikiem krajobrazu oraz zachowa┼éa potencja┼é transformacji do wykorzystania w gospodarce zr├│wnowa┼╝onego rozwoju. Wyniki zach─Öcaj─ů do kontynuowania bada┼ä. Rozpoznane zasoby i walory architektoniczne tradycyjnej zagrody mog┼éyby wspiera─ç zarz─ůdzanie dziedzictwem krajobraz├│w rolniczych i ich ochron─Ö.

    Słowa kluczowe:
  •     zagrody
  •     krajobraz-otwarty
  •     ochrona-dziedzictwa
  •     zr├│wnowa┼╝ony-rozw├│j-wsi
  •     kaszuby
  • Pobierz artyku┼é

    Paweł Mierosławski - Z praktyki adaptacji obiektu poprzemysłowego na muzeum techniki

    doi:10.37190/arc230306

    Tematem artyku┼éu jest adaptacja na cele ÔÇ×┼╝ywegoÔÇŁ muzeum technicznego zabytkowej parowozowni w Skierniewicach. Autor, korzystaj─ůc z w┼éasnych, trzydziestoletnich do┼Ťwiadcze┼ä, przedstawi┼é problematyk─Ö godzenia mo┼╝liwo┼Ťci pokazywania dawnych technologii pracy kolei z wprowadzaniem do zabytkowych obiekt├│w nowych funkcji. W artykule opisano dochodzenie do kompromisu mi─Ödzy konieczno┼Ťci─ů zachowania zabytkowych urz─ůdze┼ä i infrastruktury oraz wizualnych walor├│w poszczeg├│lnych obiekt├│w z wymogami obecnych przepis├│w i d─ů┼╝enia do pokazywania zgromadzonej kolekcji w spos├│b ciekawy i bezpieczny dla zwiedzaj─ůcych. Przedstawiony w pracy przyk┼éad dotyczy najwi─Ökszego terytorialnie i kubaturowo zespo┼éu zabytkowych obiekt├│w kolejowych w Polsce, w kt├│rym skala prac przystosowawczych jest najwi─Öksza. Zesp├│┼é ten jest r├│wnie┼╝ najstarszym zachowanym reliktem zaplecza technicznego pierwszej polskiej linii kolejowej ÔÇô Drogi ┼╗elaznej Warszawsko-Wiede┼äskiej. Powsta┼é w 1845 r. i przeszed┼é kilka faz rozbudowy. Obecnie zachowane s─ů w nim obiekty z lat 1859ÔÇô1943 oraz budowle techniczne zwi─ůzane z obs┼éug─ů lokomotyw parowych. W roku 1992, z chwil─ů zako┼äczenia eksploatacji przez kolej zesp├│┼é zosta┼é u┼╝yczony, a w roku 2002 przekazany na w┼éasno┼Ť─ç organizacji pozarz─ůdowej na cele muzealne. Jest wpisany do rejestru zabytk├│w pod nr 964A. Kompleks skierniewickiej parowozowni jest przyk┼éadem sukcesu prowadzenia wieloletnich prac remontowo-adaptacyjnych przez inwestora b─Öd─ůcego organizacj─ů pozarz─ůdow─ů, posiadaj─ůc─ů skromny bud┼╝et i opieraj─ůc─ů dzia┼éalno┼Ť─ç wy┼é─ůcznie na nieodp┼éatnej pracy wolontariuszy

    Słowa kluczowe:
  •     ochrona-zabytk├│w
  •     zabytki-kolejnictwa
  •     ┼╝ywe-muzeum
  • Pobierz artyku┼é

    Dominika Kinga D┼éugosz - Prowadzenie obwodnicy O┼Ťwi─Öcimia przyk┼éadem ochrony strefy buforowej miejsca kultury, pomnika UNESCO

    doi:10.37190/arc230307

    Na przyk┼éadzie budowy obwodnicy O┼Ťwi─Öcimia w s─ůsiedztwie by┼éego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zag┼éady Auschwitz-Birkenau (1940ÔÇô1945), wpisanego na List─Ö ┼Üwiatowego Dziedzictwa UNESCO w artykule wskazano potrzeb─Ö skutecznej ochrony prawnej obszaru zwanego stref─ů buforow─ů. Poniewa┼╝ obecne polskie przepisy nie przewiduj─ů takiej ochrony prawnej poza rozwi─ůzaniami dora┼║nymi (np. zapisami zawartymi w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego), w pracy om├│wiono rozwi─ůzania prawne istniej─ůce w polskim ustawodawstwie oraz zaproponowano nowe, kt├│re mog─ů by─ç pomocne w zapewnieniu skutecznej ochrony wyznaczonych miejsc strefy buforowej. Umieszczenie obiektu na Li┼Ťcie ┼Üwiatowego Dziedzictwa wi─ů┼╝e si─Ö z uznaniem, ale wi─ů┼╝e si─Ö te┼╝ z wieloma obowi─ůzkami. Poniewa┼╝ na li┼Ťcie znajduj─ů si─Ö obiekty dziedzictwa kulturowego i naturalnego o wyj─ůtkowej warto┼Ťci dla ludzko┼Ťci, warunek wst─Öpny zachowania ich autentyczno┼Ťci i integralno┼Ťci jest spraw─ů najwy┼╝szej wagi. Dotyczy to r├│wnie┼╝ ich otoczenia. W wielu przypadkach wtargni─Öcie tak wa┼╝nych obiekt├│w in┼╝ynieryjnych, jak mosty i autostrady w pobli┼╝e obiekt├│w ┼Ťwiatowego dziedzictwa kulturowego psuje widok i ma negatywny wp┼éyw na krajobraz kulturowy rozwijaj─ůcy si─Ö na przestrzeni dziej├│w. Aby unikn─ů─ç takich przypadk├│w, w ostatnich latach Komitet ┼Üwiatowego Dziedzictwa UNESCO podj─ů┼é dzia┼éania promuj─ůce obowi─ůzkowe wyznaczanie dodatkowej strefy ochronnej wok├│┼é obiekt├│w, kt├│re maj─ů zosta─ç umieszczone na li┼Ťcie. Jednocze┼Ťnie ustanowienie w prawie polskim ochrony prawnej takich stref umo┼╝liwi┼éoby nadz├│r i kontrol─Ö dzia┼éalno┼Ťci inwestycyjnej w tych strefach.

    Słowa kluczowe:
  •     unesco
  •     auschwitz-birkenau
  •     strefa-buforowa
  •     obwodnica
  •     o┼Ťwi─Öcim
  • Pobierz artyku┼é

    Agata Woźniczka - Wpływ inicjatyw politycznych na projektowanie przestrzeni publicznych na przykładzie Nowego Europejskiego Bauhausu

    doi:10.37190/arc230308

    Program wsp├│┼éczesnych przestrzeni publicznych wci─ů┼╝ uzupe┼éniaj─ů nowe funkcje. Podobnie jak ┼Ťwiadomo┼Ť─ç wykorzystywania projekt├│w przestrzeni wsp├│lnych do spekulacji warto┼Ťci─ů nieruchomo┼Ťci, ro┼Ťnie tak┼╝e popularno┼Ť─ç wykorzystywania architektury i przestrzeni publicznych drugiej dekady XXI w. jako akcesori├│w politycznych ÔÇô u┼╝ywanych i przez inicjatywy obywatelskie, i oficjalne organy administracji. Celem autorki pracy by┼éo przebadanie wp┼éywu inicjatyw politycznych na przestrzenie publiczne, a ze wzgl─Ödu na aktualno┼Ť─ç i wieloaspektowo┼Ť─ç warto┼Ťci Nowego Europejskiego Bauhausu (NEB) to w┼éa┼Ťnie t─Ö inicjatyw─Ö wybrano do analizy. W artykule opisano potencja┼é wdro┼╝eniowy Kompasu NEB ÔÇô narz─Ödzia, kt├│re inicjatywa Nowego Europejskiego Bauhausu obecnie proponuje jako konkretn─ů pomoc w realizacji abstrakcyjnych ambicji. Podczas pracy badawczej przeprowadzono rozleg┼ée studia literatury przedmiotu, kt├│re pozwoli┼éy na zapoznanie si─Ö z oficjalnymi dokumentami unijnymi opisuj─ůcymi inicjatyw─Ö Nowego Europejskiego Bauhausu oraz zasady dzia┼éania Kompasu NEB. Nast─Öpnie wykorzystano metod─Ö ÔÇ×badania przez projektowanieÔÇŁ w celu przekszta┼écenia Kompasu z systemu oceny w instrument do formu┼éowania wytycznych projektowych. Zbadane multimodalne w─Öz┼éy przesiadkowe m.st. Warszawy i wytyczne ich rewitalizacji, sformu┼éowane dzi─Öki Kompasowi NEB, pokaza┼éy, ┼╝e narz─Ödzie s┼éu┼╝─ůce audytowi mo┼╝na przekszta┼éci─ç w instrument projektowy. Testowanie powsta┼éej karty oceny w projekcie dotycz─ůcym przekszta┼écenia warszawskich w─Öz┼é├│w przesiadkowych w zr├│wnowa┼╝one i inkluzyjne przestrzenie publiczne umo┼╝liwi┼éo zdefiniowanie efektywnych sposob├│w przekszta┼écenia miejskiej infrastruktury w przestrze┼ä publiczn─ů oraz diagnoz─Ö potencjalnego wp┼éywu wybranej inicjatywy politycznej na kszta┼étowanie wsp├│┼éczesnych przestrzeni publicznych.

    Słowa kluczowe:
  •     zr├│wnowa┼╝enie
  •     nowy-europejski-bauhaus
  •     przestrze┼ä-publiczna
  •     projektowanie-wieloaspektowe
  •     narz─Ödzia-projektowe
  • Pobierz artyku┼é

    Ekrem Bahad─▒r ├çal─▒┼čkan - Wywiad ze sztuczn─ů inteligencj─ů w procesie zbierania danych do projektowania. Badanie mo┼╝liwo┼Ťci ChatGPT ÔÇô trzy przypadki

    doi:10.37190/arc230309

    Program architektoniczny ma oczywisty i zasadniczy wp┼éyw na form─Ö projektowanych budowli. Wiedza na temat oczekiwa┼ä i wymaga┼ä programowych jest pozyskiwana i weryfikowana w czasie procesu projektowania wst─Öpnego. Z┼éo┼╝ono┼Ť─ç definiowania potrzeb u┼╝ytkowych i trudno┼Ťci w pozyskiwaniu informacji od stron zaanga┼╝owanych w powstawanie projektu s─ů zr├│┼╝nicowane. Wywiad jest podstawowym narz─Ödziem maj─ůcym na celu tworzenie, udoskonalanie i zarz─ůdzanie wymaganiami dotycz─ůcymi dyspozycji przestrzennych z perspektywy u┼╝ytkownik├│w ko┼äcowych. Sztuczna inteligencja (AI) oferuje wiele mo┼╝liwo┼Ťci w r├│┼╝nych dziedzinach, w tym w projektowaniu, co od niedawna poddawane jest szczeg├│┼éowym analizom. W niniejszym artykule przedstawiono badania nad mo┼╝liwo┼Ťciami wykorzystania AI do programowania budynk├│w z punktu widzenia ich u┼╝ytkownik├│w. Wykorzystano model j─Özykowy ChatGPT, kt├│ry ma zdolno┼Ť─ç przewidywania oraz generowania tekst├│w i informacji. Podstawowym celem badania by┼éo ustalenie granic i zdolno┼Ťci/precyzji AI w formu┼éowaniu wymog├│w przestrzennych dla trzech r├│┼╝nych typ├│w budowli. Wyniki okaza┼éy si─Ö obiecuj─ůce pod wzgl─Ödem ┼éatwo┼Ťci prowadzenia ustale┼ä ma linii projektantÔÇôu┼╝ytkownik na etapach przedprojektowych. ChatGPT pozwoli┼é stworzy─ç jasny program architektoniczny przy zintegrowaniu kontekstu i ekonomicznym wykorzystaniu czasu. Postulowany wk┼éad AI w projektowanie architektoniczne wymaga dalszych bada┼ä, jednak przedstawiona analiza wskazuje mo┼╝liwe zastosowanie sztucznej inteligencji do definiowania wymaga┼ä programowych i przestrzennych. Kierunki dalszych ustale┼ä mog─ů obejmowa─ç walidacj─Ö zdobytej wiedzy, procesy potrzebne do jej zastosowania, badania AI dla r├│┼╝nych typ├│w budynk├│w i interesariuszy projektu, a tak┼╝e dyskusje na temat w─ůtpliwo┼Ťci prawnych i kwestii etycznych.

    Słowa kluczowe:
  •     sztuczna-inteligencja
  •     wywiad
  •     uchwycenie-wymaga┼ä
  •     chatgpt
  •     u┼╝ytkownik
  • Pobierz artyku┼é

    Wojciech Januszewski - Zarys problematyki geometrycznych system├│w proporcji w architekturze

    doi:10.37190/arc230310

    Systemy proporcji s─ů arytmetycznymi lub geometrycznymi metodami organizacji formy architektonicznej, kt├│re okre┼Ťlaj─ů wzajemne relacje miarowe cz─Ö┼Ťci i ca┼éo┼Ťci dzie┼éa architektury. Rozwijana przez wieki teoria tych system├│w stanowi istotny komponent teorii architektury, zas┼éuguj─ůcy na ponowne odkrywanie i reinterpretacj─Ö w naszej epoce. Autor artyku┼éu mia┼é na celu przedstawienie syntetycznego zarysu problematyki geometrycznych system├│w proporcji w architekturze. Wykorzystano podej┼Ťcie interdyscyplinarne, ┼é─ůcz─ůc histori─Ö i teori─Ö architektury z elementami praktycznej geometrii i psychologi─ů percepcji. Metoda badawcza obj─Ö┼éa analiz─Ö literatury przedmiotu oraz badanie wybranych metod geometrycznych zastosowanych do konkretnych problem├│w projektowych. W artykule zaprezentowano oryginalne spojrzenie na geometryczne systemy proporcji, interpretuj─ůc je jako sp├│jn─ů teori─Ö opart─ů na wzajemnie powi─ůzanych elementach, takich jak podobie┼ästwo figur, linie regulacyjne, figury regularne i symetria dynamiczna. Ukazano systemy proporcji jako zestaw elastycznych metod projektowych oparty na elementarnych zasadach geometrycznych, dzi─Öki kt├│remu architekt mo┼╝e lepiej kontrolowa─ç relacje wizualne projektowanego obiektu. Jednocze┼Ťnie stosowanie tego rodzaju metod wymaga ich harmonijnego po┼é─ůczenia z innymi czynnikami procesu projektowego i poddania ich krytycznej ocenie estetycznej.

    Słowa kluczowe:
  •     architektura
  •     geometria
  •     systemy-proporcji
  •     linie-regulacyjne
  •     symetria-dynamiczna
  • Pobierz artyku┼é